Кіріспе

Ресейдегі саяси партия. Ұлттық большевистік партия (ҰБП; Национал большевистская партия) 1993 жылдан 2007 жылға дейін Ұлттық большевизмнің саяси бағдарламасын ұстанатын ресейлік саяси партия ретінде қызмет етті. ҰБП оппозициялық партиялар коалициясы "Басқа Ресейдің" белгілі бір мүшесі болды. Оның мүшелері "нацбол" (нацболы) деп белгілі. Басқа елдерде де ҰБП-ның шағын топтары болды. Партия жетекшісінің тегінен және граната деген мағына беретін орыс тіліндегі сөзден атын алған "Лимонка" газеті – ұйымның ресми басылымы. "Лимонканың" бас редакторы көп жыл бойы Алексей Волынец болды. Ресей соттары бұл ұйымды тыйым салып, оны саяси партия ретінде ресми тіркемеді. 2010 жылы оның басшысы Эдуард Лимонов "Е. В. Лимоновтың Басқа Ресейі" деп аталатын жаңа саяси партия құрды.

Партиялық платформа

ҰБП Ресей Азамат соғысы кезінде туған ұлттық большевистік идеяларды қолдайды, мысалы, Николай Устряловтың идеяларын, ол большевизмді ұлтшылдық мақсаттарға жұмыс істеу үшін өзгертуге болатынына сенді. Оның ізбасарлары, кейіннен өздерін ұлттық большевиктер деп санаған Сменовеховцы, бұл терминді бастапқыда солшыл саясатпен, ал кейіннен ұлттық большевистік идеологиямен байланысты болған неміс саясаткері Эрнст Никиштен алды. Партия қанаты сол және оң идеологияның қоспасы ретінде сипатталады, оның құрамында кеңес өкіметіне ностальгиясы бар адамдармен қатар, скинхедтер де бар. Партияның туы – қызыл түсті фонда ақ шеңбердегі балға мен орақ (свастиканың орнына). 2004 жылғы 29 қарашада ҰБП-ның жалпы съезі жаңа партия бағдарламасын қабылдады. Бағдарламаға сәйкес, "Ұлттық большевиктер партиясының басты мақсаты – азаматтық қоғамның еркін дамуын, БАҚ тәуелсіздігін және әлеуметтік әділдікті қамтамасыз ету арқылы Ресейді басқа елдер мен халықтар құрметтейтін және өз азаматтары жақсы көретін заманауи, қуатты мемлекетке айналдыру" болып табылады. ҰБП Владимир Путин үкіметін қатаң сынады және бюрократия, полиция және соттар сияқты мемлекеттік институттардың сыбайлас жемқорлыққа және авторитарлыққа ұшырағанын мәлімдеді.

Қарсы мәдениет

Ұлттық большевиктер партиясы құрылғаннан бері ресейлік контрмәдениетпен байланыс орнатып келді. Ұлттық большевиктер өздерінің насихаттарында панк субмәдениетінен шок эффектісін тудыратын эстетикалық тәсілдерді жиі пайдаланды. NBP көптеген суретшілерді, панк музыканттарын және рок-топтарды өздеріне тартты.

Сын

Кейбір батыс сыншылары оның тоталитарлық және фашистік символдарды шектен тыс пайдалануына және оларды "ұлттық-патриоттық демагогия" деп атауына сын танысты. Ресейлік БАҚ-та Ұлттық большевиктер партиясы көбінесе солшыл жастар қозғалысы ретінде сипатталды; алайда, кейбір сыншылар (оның ішінде бұрынғы мүшелері) NBP-нің Ресейде түсті революция жасауға бағытталған ұйым екенін мәлімдейді.

Партиялық рәміздер

Ұлттық большевиктер партиясының символдары – кеңестік, нацистік және Империялық Ресей символдарының үйлесімі; алайда партия фашизм мен нацизммен қандай да бір байланысы бар екенін жоққа шығарды. Александр Дугин партияның ертегі мүшелерінің бірі болды және Лимоновты саясатқа қатысуға көндіруде маңызды рөл атқарды. Партия 1992 жылы екі мүшесі гранаталармен ұсталғанда алғаш рет назар аударды. Оқиға НБП-ға олар ұйымдастырып жатқан батыс тауарларына қарсы бойкот науқанына кең танымал болуға мүмкіндік берді. НБП Ресей коммунистері мен ұлтшылдарының кең коалициясы болған Ұлттық құтқару майданымен бірікті. ФНС 1993 жылғы Ресей конституциялық дағдарысына қатысқан жетекші топтардың бірі болды, ал Лимонов Мәскеудегі Ақ үйдің жанындағы қақтығыстарға Ельцинге қарсы оппозиция тарапынан қатысты. Коалициядағы басқалар НБП-ке қарсы сөйлей бастағанда, партия одақтан шықты. 1993 жылдың 1 мамырында Лимонов пен Дугин НБП құру туралы декларацияға қол қойды. 1994 жылдың 28 қарашасында Лимонов НБП-ның ресми органы болған «Лимонка» газетін құрды. 1998 жылы Дугин партия мүшелерімен туындаған жанжалдың нәтижесінде НБП-дан кетті. Бұл партияның Ресейдің саяси спектрінде солға қарай жылжуына және партия мүшелерінің Дугин мен оның тобын фашистер деп айыптауына әкелді. Үкімет Лимоновты Қазақстанда қарулы көтеріліс ұйымдастыруды жоспарлағаны үшін айыптады. Партия жетекшісі тұтқындалғаннан кейін, партия мүшелері Путин үкіметіне қарсы іс-қимылдарды (тікелей әрекеттерді қоса) бастады. 2002 жылы НБП мүшелері Мәскеуде өткен «Антикапитализм 2002» атты солшыл күштердің бірлескен демонстрациясына қатысты. Ұлттық большевиктер тәртіп сақшыларымен қақтығысқа түсті. 2003 жылы Лимонов Лефортово түрмесінен босатылды.

Үкіметке қарсылық (2004-2007)

2004 жылдан бері НБП басқа оппозициялық күштермен, соның ішінде радикал солшыл және оңшыл топтармен одақ құрды. 2004 жылы Лимонов "Путинсіз Ресей" атты декларацияға қол қойды. 2006 жылдың тамызында НБП-ның оңшыл бағытты ұстанатын, Лимоновқа қарсы фракциясы Ұлттық большевистік фронтты құрды. НБП оппозициялық партиялар коалициясы "Басқа Ресей" құрамындағы белгілі бір мүшеге айналды.

Заңсыз және оның салдары (2007 2010)

2005 жылғы маусымда Ресейдің төменгі соты NBP-ге тыйым салды; Ресейдің Жоғарғы соты 2005 жылғы 16 тамызда бұл тыйымды күштен жойды. 2005 жылғы қарашада Ресей Жоғарғы соты партияға тыйым салуды қолдады, себебі NBP өзін саяси партия деп атағанмен, тиісінше тіркелмеген. 2007 жылғы 7 тамызда Ресей Жоғарғы соты 19 сәуірдегі Мәскеу қалалық сотының партияны экстремистік ұйым деп танып тыйым салу туралы шешімін растады. 2009 жылы NBP мүшелері бейбіт жиналыс құқығын қолдаған азаматтық наразылықтар сериясы – «31-ші стратегияға» қатысты. 2010 жылғы шілдеде ұлттық большевиктер Е.В. Лимоновтың «Басқа Ресей» атты жаңа саяси партиясын құрды.

Ерекше тікелей іс-қимылдар

1999 жылдың 24 тамызында Ұлттық большевиктер партиясы Украинаның Тәуелсіздік күніне орай Севастопольдегі Әскери теңізшілер клубының мұнарасын басып алды. Кейбір белсенділер түрмеге қамалды. 2001 жылы Принц Чарльздың Балтық елдеріне сапары кезінде Ұлттық большевиктер партиясының Латвия бөлімшесінің мүшесі Ауғанстандағы соғысқа қарсы наразылық ретінде Чарльздың бетіне гүлмен ұрды. 2002 жылғы Прага саммитінде ұлттық большевиктер НАТО-ның кеңейтілуіне және американдық империализмге қарсылық білдіру үшін Джордж Робертсонға помидор лақтырды. 2004 жылдың 3 наурызында ұлттық большевиктер Мәскеудегі Біріккен Ресей штаб-пәтерін басып алып, үкімет саясатына наразылық білдірді. 2004 жылдың 22 маусымында ұлттық большевиктер Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасаған күні Мәскеудегі Германияның сауда өкілдігін басып алды. Олар "Ешқашан ұмытпа! Ешқашан кешірмейміз!" деген жазуы бар баннер ілді. 2004 жылдың 2 тамызында ұлттық большевиктер тобы әлеуметтік төлемдер реформасына наразылық білдіру үшін Мәскеудегі Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің ғимаратын басып алды. Полиция қатысушылардың көп бөлігін қамауға алды, ал 2004 жылдың 12 желтоқсанында жеті ұлттық большевик бес жылға бас бостандығынан айырылды. 2004 жылдың 14 желтоқсанында Ұлттық большевиктер партиясының мүшелері үкімет саясатына наразылық білдіру үшін президент әкімшілігінің келушілер бөлмесін басып алды. Полиция отыз тоғыз ұлттық большевикті қамауға алды, олардың көпшілігі түрмеге жіберілді. 2006 жылдың 25 қыркүйегінде ұлттық большевиктер либералды экономикалық саясатқа наразылық білдіру үшін Мәскеудегі Қаржы министрліктерінің ғимаратын басып алды.

Халықаралық топтар

Ұлттық большевиктер партиясы посткеңестік мемлекеттерде филиалдар ашты. Латвия, Украина және Беларусь елдерінде партияның салыстырмалы түрде күшті ұйымдары болды. Еуропа мен Солтүстік Америка елдерінде "Ұлттық большевиктер партиясы" деп аталатын, көбінесе орыс иммигранттарынан құралған бірнеше шағын топтар құрылды. Олардың көпшілігі ресми тіркелмеген.

Латвия

Латвияның ҰБП мүшелері Ригада қызмет атқарған және көзге түсетін жарнамалық акциялар жасаған, бірақ ол елде маргиналды күйде қалып отыр. Латвиялық бөлімшеге Владимир Линдерман мен Аййо Бенесс жетекшілік еткен. 2003 жылы Линдерман жарылғыш заттар сақтады және саяси жүйені құлатуға шақырды деген айып тағылды. Ол Латвиядан Ресейге көшіп кетті. 2005 жылы Джордж Буш Латвияға келген кезде, жергілікті ұлттық большевиктер мен Қызыл Жастар Алды "Америка империализміне қарсы" митингілер ұйымдастырды. Полиция демонстрацияны таратып, қатысушыларын қамауға алды. Латвиялық ҰБП Латвия легионерлерін еске алу күні антикапиталистік демонстрацияларда және нацистерге қарсы блокадаларда да белсенділік танытты.

Украина

Негізінен Шығыс Украинада орналасқан ҰБП бастапқыда басқа шағын партиялармен бірігіп, украин ұлтшылдарымен бірге "Славян радикалды ұлтшылдарының Киев кеңесінің декларациясына" қол қойды. Кейіннен украин ұлттық большевиктер украиндық көтерілісші армиясының құрылған күніне арналған мерекеде украин ұлтшылдарына қарсы демонстрацияларда белсенділік танытты. Ұлттық большевиктер Украина мен НАТО арасындағы қарым-қатынасты жақындатуға қарсы да іс-шаралар ұйымдастырды. "Қызыл революция" кезінде Украина ҰБП ешқандай тарапты қолдамауға шешім қабылдады. Ұлттық большевиктер қарулы жасақтардан интербригадалар құрып, 2014 жылы Донбастағы Ресейге қолдау білдірген наразылықтарға қатысты.

Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың шешімі

2021 жылдың қыркүйегінде Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот 2004 жылы NBP бірлестігінің таратылуы және NBP саяси партиясын тіркеуден бас тарту фактілері Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның 11-бабын бұзғанын анықтады және Лимоновтың балалары мен оның төрт жақтасына бірлесіп 10 000 евро төледі.