Кіріспе

Ресейге адал, оңшыл ұлтшыл саяси партия (1905-1917)

Ресей халқының одағы (РХО) (Союз русского народа; СРН/SRN) – 1905-1917 жылдар аралығында Ресей империясындағы қара жүздік монархистік саяси ұйымдардың арасындағы ең маңызды оңшыл ұлтшыл саяси партия. Ол «фашистік қозғалыстың ерте орыс үлгісі» деп сипатталды, себебі ол социализмге, либерализмге қарсы және «барлығынан бұрын антисемит» болды. Одақтың әдістері Ресей Ассамблеясы қабылдайтын дұрыс мінез емес еді. Адвокат және журналист Булацельден басқа, РХО-ның тағы бір жетекші зиялысы Санкт-Петербург университетінің приват-доценті (аға оқытушысы) Б. В. Никольский болды. Одақ ең алдымен «Ұлы орыс ұлтшылдығы» қозғалысы болды. Оның алғашқы мақсаты «Ұлы Ресей, Біріккен және Бөлінбес» болуы еді. Оның ұлтшылдығы ксенофобия мен расизмге негізделген.

Жасау

Ресей халқының одағы 1905 жылғы революциядан кейін құрылған ең радикалды оңшыл топтардың ең маңыздысы болды. Ол 1905 жылғы қазан айында екі «кіші мемлекеттік қызметкер» Александр Дубровин мен Владимир Пуришкевичтің бастамасымен солшылдарға қарсы халықты жұмылдыру және біріктіру мақсатында құрылды. Одақтың манифесті кез келген саяси партияға, бюрократия мен интеллигенцияға «халықтың наразылығын» білдірді. Бұл топ оларды «царь мен халқының арасындағы тікелей байланысқа» кедергі келтіретін күштер деп қарады. Бұл Николай II-ге терең әсер етті, өйткені ол да XVII ғасылғы Мәскеу мемлекетіндегідей жеке билікті қайта орнатуға терең сенімді болды. Ұйымды бірнеше көрнекті шіркеу өкілдері де қолдады, олардың ішінде патша отбасының жақын досы және болашақ православие қасиеттісі Иоанн Кронштадтский, монах Илиодор және епископ Гермоген болды. Оған сонымен қатар сот және үкіметтің жетекші өкілдері де қолдау көрсетті, олардың бірі – Ішкі істер министрі Николай Маклаков. Ол Одақтың белгісін тағып, Одақ пен оның басшыларына «лоялдық ресейліктерді» автократияны қорғау үшін біріктіруде «толық сәттілік» тіледі. Сондай-ақ, патша Одаққа қаржы жұмсауға бұйрық берді, ал Ішкі істер министрлігі Одақтың газеттерін қаржыландырды және құпия арналар арқылы оларды қарумен қамтамасыз етті. Оның бағыныштылары революционерлер мен либералдардың халық арасындағы ықпалына қарсы тұру үшін ашық ұйым құруға белсенді жұмыс істеді. Осы кезеңде жандармдар департаментінің саяси бөлімінің бастығы Петр Рачковский полковникке (кейін генерал) осындай әрекеттер туралы хабарлады және Герасимовке Дубровинмен таныстыруды ұсынды. Олардың кездесуі 1905 жылғы қазан айының соңында Рачковскийдің пәтерінде өтті. Күшті әкімшілік қолдау мен қаржыландырудың арқасында Ресей халқының одағы құрылғаннан кейін екі аптадан аспайтын уақыт ішінде алғашқы жаппай іс-шарасын ұйымдастырып, өткізді. 1905 жылғы 21 қарашада [ескі стиль бойынша 8 қараша] Санкт-Петербургтегі танымал Михайловский манежінде 2000-ге жуық адам қатысқан Одақтың алғашқы митингісі өтті. Оркестр ойнады, шіркеу хоры «Құдайға мақтау» және «Царь – құдай» әндерін шырқады; Одақтың басшылары (Дубровин, Пуришкевич, Булацель, Никольский) арена ортасына орнатылған трибунадан халыққа сөз сөйледі. «Ресейлік жиналысынан» арнайы қонақтар: князь М.Н. Волконский, «Новое Время» газетінің журналисі Николай Энгельхардт және екі епископ жаңа партияны өз сөздерімен қарсы алды. Патша сарайының мүшелері, мысалы, Ұлы князь Николай Николаевич, Александр Трепов және басқа да үкімет шенеуніктері мен дін қызметкерлері «мұндай қозғалысты күмәнсіз құптады». Сергей Витте жоғары лауазымды шенеуніктердің арасында «Одаққа ашық қарсы болған» сирек адам болды (өз естеліктерінде ол Дубровинды «өкілді және бейшара басшы» деп сипаттайды).

Көшедегі ұрыс

Одақ патша Николай II-нің солшыл революционерлерге қатаң жаза беруден бас тартуына үлкен қорқынышпен қарады. Сондықтан Одақ патша үшін бұл жұмысты өздері ұйымдастыруға шешім қабылдады және революционерлермен көшеде күресу үшін, демократтардың "Қара жүздер" деп атаған жарымәскери отрядтарын құрды. Бұл әскериленген топтар көшелерде жүріп, қалталарында пышақтар мен темір жұдырықтарды алып жүрді, сонымен қатар иконалар мен кресттер сияқты діни нышандарды, патриоттық тулар мен патша Николай II-нің портреттері сияқты императорлық символиканы тасыды. 1906 жылдың қазанында олар "Объединённый русский народ" (Біріккен орыс халқы) деген қара жүзші ұйым құрды.

19061917 жыл

1906 жылға қарай Одақтың 1000 түрлі бөлімшесінде 300 000 мүшесі болды. Одақ еврейлерге қарсы погромдардың (әсіресе 1906 жылы Гомель, Ялта, Белосток, Одесса, Седлец және басқа қалаларда) негізгі қозғаушы күшіне айналды (кездесулер, жиналыстар, лекциялар, манифестациялар және жаппай діни дұғалар арқылы), және ОРП мүшелері осы погромдарға белсенді қатысты. Бейлисс ісінен кейін Николай II өзінің үкіметін қолдау үшін Ресей халқы одағы сияқты ұйымдар таратып, халық арасында кең таралған антисемитизмді пайдаланды. Бұл топтардың ішінде алғашқылардың бірі болып, «Бейлисс ісі» деп аталатын ритуалдық кісі өлтіру айыбын таратты және Менахем Бейлисс сот процесі кезінде антисемиттік қудалауды қолдады. 1908-10 жылдары ОРП ішіндегі кикіреулер ұйымды бірнеше шағын ұйымға бөліп жіберді, олар үнемі бір-бірімен қақтығысты: Архангел Михаил одағы (Союз Михаила Архангела), Ресей халқы одағы (Союз русского народа), Петербургтегі Дубровиннің Бүкілресейлік Ресей халқы одағы (Всероссийский дубровинский Союз русского народа в Петербурге) және т.б. 1917 жылғы ақпан революциясынан кейін барлық қара жүздік ұйымдар күштеп таратылды және тыйым салынды. 1917 жылғы ақпан революциясынан кейін көп ұзамай УРП қызметі тоқтатылып, оның басшысы Александр Дубровин тұтқындалды.

Партия басшылары мен ұйым

ОРП-ның жоғарғы органы Бас Кеңес (Главный Совет) деп аталды. Оның төрағасы Александр Дубровиннің екі орынбасары болды: асыл жер иесі және болашақ Дума депутаты Владимир Пуришкевич және инженер А. И. Тришатный. Басқа алты мүшесінің (Павел Булатцель, Джордж Бутми, П. П. Сурин және т.б.) төртеуі саудагерлер, ал екеуі шаруа тегінен шыққан. Петербург саудагері И. И. Баранов ОРП-ның қазынашысы болды, ал адвокат Сергей Тришатный (орынбасардың ағасы) хатшылық қызметін атқарды.