Кіріспе

Сент-Лоуренс шығанағының Квебек және Нью-Брансуик арасындағы бөлігі, Канада, сондай-ақ Ньюфаундленд және Лабрадордағы Шалер шығанағы, немесе Шалерс шығанағы, Шалер шығанағы (ішінде).

Бұл шығанақтың аты барлаушы Жак Картьеге (Baie des Chaleurs) байланысты. Ол ағылшын тілінде "жылу шығанағы" немесе "ыстық ауа райы шығанағы" деп аударылады. Шалер шығанағы – әлемдегі ең әдемі шығанақтар клубының 31-ші мүшесі. Шалер шығанағында сирек кездесетін визуалды құбылыс – Шалер шығанағының "От кемесі" (Fireship of Chaleur Bay) байқалады, ол шығанақтың әртүрлі жерлерінде өртеніп жатқан кеме сияқты көрінеді. Бұл құбылыс шамамен бірнеше жүз шақырым оңтүстікке қарайғы Нортумберленд бұғазындағы "Нортумберлендтің От кемесі" (Fireship of Northumberland Strait) сияқты ұқсас көріністермен байланысты болуы мүмкін. Бұл екі ғасырдан астам уақытқа сонатын, аңызға айналған кемеге бастау болуы мүмкін. Әңгімелерде (және куәгерлердің айтуынша) Кэмпбелтон қаласының солтүстігіндегі Рестигуш өзенінде, мүмкін Рестигуш шайқасы кезінде, желкенді кеме өртенген, және белгілі бір ауа райы мен жарық жағдайында оны көруге болады. Қаланың кіреберіс тақтасында екі теңізшіге қауіп төндіріп тұрған, ілмекпен қаруланған әуесқойдың суреті бейнеленген.

География

Chaleur шығанағы шығысқа қарай ашылады, оның оңтүстік жағалауы Жаңа Брансуиктің солтүстік жағалауымен түзіледі. Солтүстік жағалауы Гаспе түбегінің оңтүстік жағалауымен түзіледі. Шығанақтың ең кең жері Батурст пен Нью-Карлайл арасында шамамен өлшенетін ені бар. Шығанақтың батыс бөлігі Дальхаузиде (Нью-Брансуик) Рестигуш өзенінің сағасына жалғасады. Шығанақтың аузын солтүстікте Гранди-Ривьер, Квебек маңындағы "Haut fond Leander" және оңтүстікте Миску аралы маңындағы "Miscou Shoals" арасындағы сызық көрсетеді. Аймақтың батиметриялық навигациялық деректерінің репозиторийі – Канадалық гидрографиялық қызметтің 4486 нөміріндегі картасы.

Жағажайлар

Шалер шығанағының жағалауында, әсіресе оңтүстігінде, көптеген жағажайлар орналасқан. Көптеген өзендер баракхой немесе тосқауыл жағажайлар құрайды. "Ел-Ривер Бар" – осындай жағажайлардың бірі, ол Нью-Брансуик провинциясының Шарло ауылының батысында, Ел-Ривердің сағасында жатыр. Бұл құмдардың ерекшелігі – оның бір жағында тұщы су, екінші жағында тұзды су ғана емес, сонымен қатар жойылу қаупі төніп тұрған құсқұйрық (piping plover) құсының мекені екендігі. Аймақтағы туризм көбінесе жаз айларында жағажайға демалуға келгендердің есебінен дамиды. Үлкен Сент-Лоуренс шығанағынан шығатын жылы мұхит ағындары Вирджинияның солтүстігіндегі Атлантика жағалауындағы ең жылы тұзды сулардың бірін қамтамасыз етеді.

Аралдар

Шалеур шығанағында бірнеше арал бар. Толығымен шығанақтың ішінде орналаспағанымен, Миску аралы мен Ламеке аралының солтүстік жағалаулары шығанақтың оңтүстік жағалауының бөлігін құрайды. Heron Island Жаңа Брунсвик провинциясының Далхаузи қаласының жанында орналасқан және Квебек провинциясының Карлтон-сюр-Мер қаласының оңтүстігінде жатыр.

Климат

Бұхтаның пішіні және солтүстік жағалаудағы тік жарлар кейде, әсіресе Неписигуит шығанағында, ерекше желді жағдайлар тудырады. Желдің дұрыс бағыты мен жылдамдығы болғанда, бұхтаның кең аумағында теңіз жағдайы өте қауіпті болуы мүмкін. Су ағындары көбінесе әлсіз болады, бірақ кейбір өзендердің және арналардың сағасында күшейеді. Бұхтаның географиялық орны екі себептен желді күшейтеді: солтүстік жағындағы тік жарлар және V тәрізді пішіні. Осының салдарынан, осы бөліктің ортасында, Неписигуит шығанағының жанында, желдің аса күшті соғып, толқындардың көтерілуіне бейім аймақ пайда болады, егер жел солтүстік-батыстан немесе солтүстік-шығыстан келсе. Бұл бөлімдегі су ағындары көбінесе бір түйіндік шекті жете алмайды, бірақ кейбір өзендер мен арналардың сағасында күшейеді.

Тарих

Шотландиядағы Арран аралынан көшіп келгендер: Брайс жазған "Арран геологиясы" атты 1855 жылғы кітабында былай делінген: "Көп жылдар бұрын, Арран аралындағы [Саннокс] аңғарында, аралдың кез келген жеріндегі ең ірі халық қоныстанды, олар балық аулау және күнге қарай бөктерлі құнарлы жерлерді өңдеу арқылы аз көрінетін күнкөріспен айналысты. 1832 жылы, 500 адамнан тұратын барлық отбасылар [Шотландияның Таулы аймағындағы жер телімдерінен қуылғандар] аралды тастап кетуге мәжбүр болды, бірақ оларға Нью-Брансуикке жетуге қажетті қаражат берілді. Олар Чалир шығанағында қоныс салған, ол өте гүлденген". Чалир шығанағының шығыс жағалауында 1943 жылдың қыркүйегінде Сент-Лоуренс шайқасы кезінде Канада Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Pointe Maisonnette операциясы жүргізілді.

Фауна

Шалёр шығанағында теңіз жануарларының алуан түрлері мекендейді, оның ішінде көптеген түбірлік балықтар мен қабықтылылар, мысалы, лобстер мен исік. Бұған қоса, шығанақтың таза өзендерінің көпшілігі Солтүстік Атлант мұхитында қалған ең ірі жабайы Атлант лосостарының бірін қамтамасыз етеді, бұл спорттық балық аулауға қолайлы жағдай жасайды. Киттерді қадағалау, оның ішінде сиреп бара жатқан Fin киттері сияқты түрлерге назар аудару шығанақта танымал болғанымен, Солтүстік Атланттың оң киттері, ең сирек киттердің бірі және бұрын Сент-Лоуренс шығанағы аймағында сирек кездесетін деп есептелген, соңғы жылдары Шалёр шығанағында жиі табылуы расталды.

Әдебиетте

Шалер шығанағы Джон Гринлиф Уиттиердің "Скиппер Айресонның саяхаты" өлеңінде еске алынады.