Скандинав мифологиясындағы валькириялар – өлген батырлардың рухтарын Одиндің Вальхалласына жеткізетін әйел тұлғалар. Эйнхержар, мед және Рагнарёк туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік мифологиясындағы кейіпкерлер
Figures in Norse mythology
Солтүстік мифологиясында валькирия (,) – өлгендердің жанын Одиннің Вальгалла залына бастап әкелетін әйел кейіпкерлердің бірі. Сол жерде қаза тапқан жауынгерлер эйнхержар (Ескі скандинав тілінде "бір (немесе бір рет) шайқасқандар") атанды. Эйнхержарлар Рагнарёктің қатаң оқиғаларына дайындалмағанда, валькириялар оларға бал сыйлайды. Валькириялар кейде патшалық әулеттердің қыздары ретінде сипатталса, кейде олармен бірге қарғалар, ал кейде қарлығаштар немесе жылқылар болады. Валькириялар туралы ақпарат Поэтикалық Эддада (бұрынғы дәстүрлі көздерден 13 ғасырда жинақталған өлеңдер жинағы), Прозалық Эддада, Heimskringla (екеуі де Снорри Стурлусонның туындылары) және Njáls сагасында (Исландия сагаларының бірі) кездеседі, бәрі де 13 ғасырда жазылған немесе жинақталған. Олар скальдтар поэзиясында, 14 ғасырлық сиырлы сөздерде және түрлі рун жазуларында да табалады. Көне ағылшын тіліндегі wælcyrge термині бірнеше көне ағылшын қолжазбаларында кездеседі, және ғалымдар бұл терминнің скандинавтық ықпалмен көне ағылшын тіліне енгені немесе англосаксондық діншілдердің дәстүрін көрсететінін зерттеді. Валькириялар, норндар және дисирлер арасындағы байланыс туралы түрлі ғылыми теориялар бар, олардың барлығы тағдырмен байланысты мистикалық тұлғалар. Скандинавия айманындағы археологиялық қазбалар барысында валькирияларды бейнелейтін амулеттер табылған. Қазіргі заманда валькириялар өнер туындыларында, музыкада, комикстерде, бейне ойындарда және поэзияда кеңінен қолданылады.
In Norse mythology, a valkyrie (from ) is one of a host of female figures who guide souls of the dead to the god Odin's hall Valhalla. There, the deceased warriors become einherjar (Old Norse "single (or once) fighters"). When the einherjar are not preparing for the cataclysmic events of Ragnarök, the valkyries bear them mead. Valkyries also appear as lovers of heroes and other mortals, where they are sometimes described as the daughters of royalty, sometimes accompanied by ravens and sometimes connected to swans or horses. Valkyries are attested in the Poetic Edda (a book of poems compiled in the 13th century from earlier traditional sources), the Prose Edda, the Heimskringla (both by Snorri Sturluson) and the Njáls saga (one of the Sagas of Icelanders), all written—or compiled—in the 13th century. They appear throughout the poetry of skalds, in a 14th century charm, and in various runic inscriptions. The Old English cognate term wælcyrge appears in several Old English manuscripts, and scholars have explored whether the term appears in Old English by way of Norse influence, or reflects a tradition also native among the Anglo Saxon pagans. Scholarly theories have been proposed about the relation between the valkyries, the Norns, and the dísir, all of which are supernatural figures associated with fate. Archaeological excavations throughout Scandinavia have uncovered amulets theorized as depicting valkyries. In modern culture, valkyries have been the subject of works of art, musical works, comic books, video games and poetry.
Этимология
Валькирия сөзі ескі норвег тіліндегі валькирью (көпше түрі – валькиржур) сөзінен туындаған, ол екі сөзден құралған: valr (жауынгерлік далада қаза тапқандарды білдіреді) және kjósa (таңдау) етістігі. Екеуінің мағынасы – «қаза тапқандарды таңдаушы». Ескі норвег тіліндегі валькирью ескі ағылшын тіліндегі wælcyrge сөзімен туыс. Ескі ағылшын және ескі норвег тілдерінен филолог Владимир Орел протогерман тілінің [[wikt:Reconstruction:Proto Germanic/walakuzjǭ]] формасын қайта құрады. Дегенмен, бұл термин ескі ағылшын тіліне ескі норвег тілінен қабылданған болуы мүмкін: төмендегі ескі ағылшын тіліндегі куәліктер бөліміндегі талқылауды қараңыз. Ескі норвег деректерінде валькирияларды атау үшін қолданылатын басқа терминдер де бар: «Оддрунаргратр» поэмасында кездесетін óskmey («тілек қызы») және «Нафнатулурда» кездесетін Óðins [[wikt:mey («Одиннің қыздары»). Óskmey Одиннің Óski есімімен байланысты болуы мүмкін (шамамен «тілек орындаушы» деген мағынада), бұл Одиннің Вальхаллада қаза тапқан жауынгерлерді қабылдауымен байланысты. «Рагнар лодброкар сағасында» Аслаугты Рандалин деп атайды, ол Швецияда ұлдарымен бірге ағалары Агнар мен Эрикке кек қайтару үшін қосылады, бұл есімнің Ранда Хлиннен шыққан болуы мүмкін, ол «қалқан құдайы» дегенді білдіреді, яғни «Валькирия» дегенге тең.
The word valkyrie derives from Old Norse valkyrja (plural valkyrjur), which is composed of two words: the noun valr (referring to the slain on the battlefield) and the verb kjósa (meaning "to choose"). Together, they mean 'chooser of the slain'. The Old Norse valkyrja is cognate to Old English wælcyrge. From the Old English and Old Norse forms, philologist Vladimir Orel reconstructs the Proto Germanic form [[wikt:Reconstruction:Proto Germanic/walakuzjǭ. However, the term may have been borrowed into Old English from Old Norse: see discussion in the Old English attestations section below. Other terms for valkyries in Old Norse sources include óskmey ("wish maid"), appearing in the poem Oddrúnargrátr, and Óðins [[wikt:mey ("Odin's maids"), appearing in the Nafnaþulur. Óskmey may be related to the Odinic name Óski (roughly meaning "wish fulfiller"), referring to the fact that Odin receives slain warriors in Valhalla. The name Randalín, which Aslaug is called in Ragnars saga loðbrókar, when she joins her sons to avenge their brothers Agnarr and Eric in Sweden, is probably from Randa Hlín, which means "shield goddess", i. e. a kenning for "Valkyrie".
Поэтикалық Эдда
Валькириялар «Поэтикалық Эдда» поэмаларында – «Вёлуспа», «Гримнисмал», «Вёлундарквида», «Хельгаквида Хьёрвардссонар», «Хельгаквида Хундингсбана I», «Хельгаквида Хундингсбана II» және «Сигрдрифумал» да осылай айтылады немесе кездеседі.
Valkyries are mentioned or appear in the Poetic Edda poems Völuspá, Grímnismál, Völundarkviða, Helgakviða Hjörvarðssonar, Helgakviða Hundingsbana I, Helgakviða Hundingsbana II and Sigrdrífumál.
Völuspá және Grímnismál тілдері
Вёлуспа поэмасының 30-шы строфасында Вёльва (норвегиялық қоғамда саяхаттаушы көруші) Одинге "құдайлар әлеміне" аттануға дайын, алыс жерден келе жатқан валькирилерді "көргенін" айтады. Вёльва мұны алты валькирияның тізімімен жалғастырады: Skuld (Ескі норвег тілінде, мүмкін "қарыз" немесе "болашақ") "қалқан ұстаған", Skögul ("дірілдеуші"), Gunnr ("соғыс"), Hildr ("шайқас"), Göndul ("сияқтылыны ұстаушы") және Geirskögul ("Сық Skögul"). Содан кейін Вёльва оған "Соғыс Лордының әйелдерін" тізімдегенін айтады, олар жер бетінде валькириялар болып мініп жүруге дайын. Grímnismál поэмасында Один (Grímnir кейпінде), азап шеккен, аш және шөлдеген, жас Агнарға Христ ("дірілдеуші") және Мист ("бұлт") валькирияларының "оған [ішетін] мүйіз әкелсін" дейтінін айтады, содан кейін "эйнхержарларға сыра әкелетін" тағы 11 валькирияның тізімін ұсынады: Skeggjöld ("айқас дәуірі"), Skögul, Hildr, Þrúðr ("күш"), Hlökk ("шу", немесе "шайқас"), Herfjötur ("қожайынның тізгіні"), Göll ("дау-дамағл"), Geirahöð ("найзағай шайқасы"), Randgríð ("қалқан келісімі"), Ráðgríð ("кеңес келісімі") және Reginleif ("күш келісімі").
In stanza 30 of the poem Völuspá, a völva (a travelling seeress in Norse society) tells Odin that "she saw" valkyries coming from far away who are ready to ride to "the realm of the gods". The völva follows this with a list of six valkyries: Skuld (Old Norse, possibly "debt" or "future") who "bore a shield", Skögul ("shaker"), Gunnr ("war"), Hildr ("battle"), Göndul ("wand wielder") and Geirskögul ("Spear Skögul"). Afterwards, the völva tells him she has listed the "ladies of the War Lord, ready to ride, valkyries, over the earth". In the poem Grímnismál, Odin (disguised as Grímnir), tortured, starved and thirsty, tells the young Agnar that he wishes that the valkyries Hrist ("shaker") and Mist ("cloud") would "bear him a [drinking] horn", then provides a list of 11 more valkyries who he says "bear ale to the einherjar"; Skeggjöld ("axe age"), Skögul, Hildr, Þrúðr ("power"), Hlökk ("noise", or "battle"), Herfjötur ("host fetter"), Göll ("tumult"), Geirahöð ("spear fight"), Randgríð ("shield truce"), Ráðgríð ("council truce") and Reginleif ("power truce").
Вёлундарквида
«Вулндарквида» поэмасының кіріспе бөлімінде Слагфитр, Эгил және Вулунд ағайындардың «Қасқырлар аңғары» (Úlfdalir) деп аталатын жердегі үйде мекен еткені айтылады. Сол жерде, таңертең, бауырластар Úlfsjár («Қасқыр көлі») көлінің жағасында зығыр иіріп отырған үш әйелді көреді де, «олардың жанында аққудың киімдері жатыр. Олар – валькириялар еді». Хлодвер патшаның екі қызы – Хлаггудр Сванхвит («Аққудай аппақ») және Гервор Альвитр («барлық білімді» немесе «таңғажайып жаратылыс» деген мағынада); үшіншісі, Валландтың Кьяррдан туған қызы – Олррун («сыра рунасы» деген мағынада) есімді. Ағайындар үш әйелді өздерімен бірге сарайға алып кетеді: Эгил Олрүнді, Слагфитр Хлаггудр Сванхвитті, ал Вулунд Гервор Альвитрді өздеріне алады. Олар жеті қыс бойы бірге тұрады, содан кейін әйелдер шайқасқа ұшып кетеді де, қайта оралмайды. Эгил қарға батып, Олрүнді іздеуге шығады, Слагфитр Хлаггудр Сванхвитті іздейді, ал Вулунд Ульфдалирде қалады.
A prose introduction in the poem Völundarkviða relates that the brothers Slagfiðr, Egil and Völund dwelt in a house sited in a location called Úlfdalir ("wolf dales"). There, early one morning, the brothers find three women spinning linen on the shore of the lake Úlfsjár ("wolf lake"), and "near them were their swan's garments; they were valkyries". Two daughters of King Hlödvér are named Hlaðguðr svanhvít ("swan white") and Hervör alvitr (possibly meaning "all wise" or "strange creature"); the third, daughter of Kjárr of Valland, is named Ölrún (possibly meaning "beer rune"). The brothers take the three women back to their hall with them—Egil takes Ölrún, Slagfiðr takes Hlaðguðr svanhvít and Völund takes Hervör alvitr. They live together for seven winters, until the women fly off to go to a battle and do not return. Egil goes off in snow shoes to look for Ölrún, Slagfiðr goes searching for Hlaðguðr svanhvít and Völund sits in Úlfdalir.
Хелгаквида Хундинсбана II
Хундингсбана II поэмасының басындағы прозалық баяндамада, король Сигмундтың (Вольсунгтың ұлы) және оның әйелі Боргильданың (Бралундтан) Хелги есімді ұлы болғаны айтылады. Олар оны ертерек Helgakviða Hjörvarðssonar поэмасының басты кейіпкері Хельги Хьёрвардссонның құрметіне осылай атаған. Хельги 4-ші шумақта король Худингті өлтіргеннен кейін, прозалық баяндамада ол қашып кетеді, жағажайда сойылған малдың шикі етін жейді және Сигрунмен кездеседі. Сигрун, король Хёгнидің қызы, «валькирия және ауа мен теңізде жүрген», ал ол валькирия Сваваның қайта тууы. 7-ші шумақта Сигрун «Гуннның әпкелерінің қозын бақты» деген сөз тіркесін қолданады. Гуннр және оның әпкелері – валькириялар, ал бұл қозылар – қарғалар, олар жауынгерлердің шайқас даласында қалдырған мәйіттерімен қоректенеді. 18-ші шумақтан кейін, прозалық баяндамада Хельги мен оның үлкен кемелер флоты Фрекастейнге бет алғаны, бірақ үлкен дауылға тап болғаны айтылады. Кемелердің біріне шартқы шағып түседі. Флота ауада ұшып келе жатқан тоғыз валькирияны көреді, олардың арасында Сигрунды таниды. Дауыл басылып, флотылар аман-есен құрлыққа жетеді. Хельги шайқаста қаза табады, бірақ Вальгалладан Сигрунды бір рет қабір үстінде көріп қайтады. Поэманың соңындағы прозалық эпилогта Сигрун кейіннен қайғыдан көз жұмғаны түсіндіріледі. Эпилогта «бұрынғы діндерде адамдар қайта туады деген сенім болған, біз қазір оны ескі әйелдердің әңгімесі деп есептейміз» және «Хельги мен Сигрун қайта туған деп ойлаған» делінеді; Хельги – Хельги Хаддингьяскади, ал Сигрун – Хальфданның қызы, валькирия Кара. Эпилогта олар туралы толық ақпаратты (қазір жоғалған) Káruljóð еңбегінен табуға болатыны айтылады.
At the beginning of the poem Helgakviða Hundingsbana II, a prose narrative says that King Sigmund (son of Völsung) and his wife Borghild (of Brálund) have a son named Helgi, who they named for Helgi Hjörvarðsson (the protagonist of the earlier Helgakviða Hjörvarðssonar). After Helgi has killed King Hunding in stanza 4, a prose narrative says that Helgi escapes, consumes the raw meat of cattle he has slaughtered on a beach, and encounters Sigrún. Sigrún, daughter of King Högni, is "a valkyrie and rode through air and sea", and she is the valkyrie Sváva reincarnated. In stanza 7, Sigrún uses the phrase "fed the gosling of Gunn's sisters". Gunnr and her sisters are valkyries, and these goslings are ravens, who feed on the corpses left on the battlefield by warriors. After stanza 18, a prose narrative relates that Helgi and his immense fleet of ships are heading to Frekastein, but encounter a great storm. Lightning strikes one of the ships. The fleet sees nine valkyries flying through the air, among whom they recognise Sigrún. The storm abates, and the fleets arrive safely at land. Helgi dies in battle, yet returns to visit Sigrún from Valhalla once in a burial mound, and at the end of the poem, a prose epilogue explains that Sigrún later dies of grief. The epilogue details that "there was a belief in the pagan religion, which we now reckon [is] an old wives' tale, that people could be reincarnated" and that "Helgi and Sigrun were thought to have been reborn" as another Helgi and valkyrie couple; Helgi as Helgi Haddingjaskaði and Sigrún as the daughter of Halfdan; the valkyrie Kára. The epilogue details that further information about the two can be found in the (now lost) work Káruljóð.
Құрлық
"Сигрдрифумал" поэмасының кіріспе бөлімінде батыр Сигурд Хиндарфеллге жетіп, оңтүстікке қарай "франктер еліне" бағыт алады. Тау үстінде Сигурд "көкке дейін жалындаған оттай" жарқын жарық көреді. Сигурд оған жақындасып, үстінен туы көтерілген скьяльдборгты көреді. Сигурд скьяльдборгқа кіреді, ішінде ұйықтап жатқан, толық қаруланған жауынгерді табады. Сигурд жауынгердің қаруын шешіп, әйелдің бетін көреді. Әйелдің корсеті соншалықты тығыз, денесімен бірігіп кеткендей көрінеді. Сигурд өзінің қылышы Грамды қолданып корсетті кесе бастайды, мойнынан төмен қарай, жеңдерін кесіп, корсетті алып тастайды. Әйел оянып, отырып, Сигурдқа қарайды, екеуі екі шумақ өлеңмен сөйлеседі. Екінші шумақта әйел Одиннің оған бұзуға болмайтын ұйқы сиқырын салғанын, соның салдарынан ұзақ уақыт ұйықтағанын түсіндіреді. Сигурд оның есімін сұрайды, ал әйел Сигурдке сөздерін жадында сақтау үшін балға толы мүйіз сыйлайды. Әйел екі шумақтық ескі дінге сиған дұға оқиды. Прозалық әңгімеде әйелдің аты Сигрдрифа екені және ол валькирия екені айтылады. Аңыз бойынша, Сигрдрифа Сигурдке екі патшаның бірімен-бірі соғысқандығын айтады. Один осы патшалардың бірі – Хяльмгуннарға шайқаста жеңіс уәдесі берген, бірақ ол Хяльмгуннарды шайқаста жеңіп алған. Содан кейін Один оны ұйықтату тікенімен шағып, енді ешқашан "шайқаста жеңіске жете алмайтынын" айтып, үйленуге міндеттеген. Жауабында Сигрдрифа Одинге ешқашан қорқыныш білетін еркекке үйленбейтініне ант бергенін мәлімдейді. Сигурд Сигрдрифадан барлық әлемдер туралы білімін бөлісуін сұрайды. Поэма өлең түрінде жалғасады, онда Сигрдрифа Сигурдке руна жазу, мистикалық білім және болашақты болжау туралы білім береді.
In the prose introduction to the poem Sigrdrífumál, the hero Sigurd rides up to Hindarfell and heads south towards "the land of the Franks". On the mountain Sigurd sees a great light, "as if fire were burning, which blazed up to the sky". Sigurd approaches it, and there he sees a skjaldborg with a banner flying overhead. Sigurd enters the skjaldborg, and sees a warrior lying there—asleep and fully armed. Sigurd removes the helmet of the warrior, and sees the face of a woman. The woman's corslet is so tight that it seems to have grown into the woman's body. Sigurd uses his sword Gram to cut the corslet, starting from the neck of the corslet downwards, he continues cutting down her sleeves, and takes the corslet off of her. The woman wakes, sits up, looks at Sigurd, and the two converse in two stanzas of verse. In the second stanza, the woman explains that Odin placed a sleeping spell on her she could not break, and due to that spell she has been asleep a long time. Sigurd asks for her name, and the woman gives Sigurd a horn of mead to help him retain her words in his memory. The woman recites a heathen prayer in two stanzas. A prose narrative explains that the woman is named Sigrdrífa and that she is a valkyrie. A narrative relates that Sigrdrífa explains to Sigurd that there were two kings fighting one another. Odin had promised one of these—Hjalmgunnar—victory in battle, yet she had "brought down" Hjalmgunnar in battle. Odin pricked her with a sleeping thorn in consequence, told her she would never again "fight victoriously in battle", and condemned her to marriage. In response, Sigrdrífa told Odin she had sworn a great oath that she would never wed a man who knew fear. Sigurd asks Sigrdrífa to share with him her wisdom of all worlds. The poem continues in verse, where Sigrdrífa provides Sigurd with knowledge in inscribing runes, mystic wisdom, and prophecy.
Рагнхильд Трегаганың әсемдігі
1324 жылы Норвегияның Берген қаласында өткен сиқыршылық сотында айыпталушы Рагнхильд Трегагастың бұрынғы сүйіктісі Бардтың некесін бұзу үшін қолданған сиқырлы дұғасы жазылған. Сиқырлы дұғада валькирия Гёндұлдың "жіберілгені" туралы айтылады: Мен Гёндұлдің рухтарын өзімнен жіберемін. Біріншісі сенің арқаңды шақсын. Екіншісі сенің кеудеңді шақсын. Үшіншісі сені жек көруге және қызғануға итерсін.
A witchcraft trial held in 1324 in Bergen, Norway, records a spell used by the accused Ragnhild Tregagás to end the marriage of her former lover, a man named Bárd. The charm contains a mention of the valkyrie Göndul being "sent out":
I send out from me the spirits of (the valkyrie) Gondul. May the first bite you in the back. May the second bite you in the breast. May the third turn hate and envy upon you.
Ежелгі ағылшынша куәліктер
Ежелгі ағылшын тіліндегі wælcyrge ескі ағылшын тіліндегі қолжазбаларда бірнеше рет кездеседі, көбінесе шетелдік түсініктерді ескі ағылшын тіліне аудару үшін қолданылады. Бұл сөз Sermo Lupi ad Anglos уағызында қолданылған, онда ол адамның "құпия білуші" (sorceress) сөзі ретінде түсіндіріледі. XI ғасырдың басында Альдхелмнің "De laudis virginitatis" (Оксфорд, Бодлейан кітапханасы, Дигби 146) қолжазбасында ueneris сөзі wælcyrge арқылы түсіндірілген (gydene сөзі "құдайша" мағынасын береді). wælcyrge екі қолжазбада классикалық фуриялардың аттарын аудару үшін пайдаланылады (Cotton Cleopatra A. iii және ескі Corpus Glossary). Cotton Cleopatra A. iii қолжазбасында wælcyrge римдік құдайша Беллонаның атауын түсіндіру үшін де қолданылады. Мысыр армиясының үстінен ұшып келе жатқан қарғаның сипаттамасы wonn wælceaseg ("өлгендерді таңдайтын қара нәрсе") деп берілген. Ғылыми теориялар бұл мәліметтер англосаксондықтардың скандинавиялықтармен ортақ болған түпкілікті сенімдерін көрсете ме, әлде бұл кейінгі скандинавиялық әсердің нәтижесі ме деп пікірталас жүргізеді (төмендегі бөлімді қараңыз). Минди МакЛеод пен Бернард Миздің сөздеріне сәйкес, амулеттер викинг дәуіріндегі қабірлерде табылды және олар "қорғау қабілетіне ие деп ойланғандықтан" онда қойылған. 11 ғасырға жататын U 1163 рун тасында мүйіз ұстаған әйел бейнесі бейнеленген. Бұл Сигрдрифа валькириясының батыр Сигурдқа (таста бейнеленген) су ішетін мүйізді ұсынатын көрінісі ретінде түсіндіріледі. 2013 жылы Данияның Харби қаласында үш әуесқой археолог шамамен 800 жылға жататын кішкентай мүсін тапты. Мүсінде ұзын шашы жоғарыдан тоқулы, жеңсіз, ал үстінен жилет киген әйел бейнеленген. Ол киімінің үстінен кестеленген алжапқыш киген. Оның киімі әйелдің қолына кедерес келтірмейді, сондықтан ол ұстап тұрған қылыш пен қалқанмен күресе алады. Мүсінге қатысты пікір білдірген археолог Могенс Бо Хенриксен: "Бұл мүсін Одиннің валькирияларын бейнелейтініне күмән жоқ, оларды біз сагалардан және шамамен 700 жылға жататын шведтік суретті тастардан білеміз" деді.
The Old English wælcyrge appears several times in Old English manuscripts, generally to translate foreign concepts into Old English. It is used in the sermon Sermo Lupi ad Anglos, where it is thought to appear as a word for a human "sorceress". An early 11th century manuscript of Aldhelm's De laudis virginitatis (Oxford, Bodleian library, Digby 146) glosses ueneris with wælcyrge (with gydene meaning "goddess"). wælcyrge is used to translate the names of the classical furies in two manuscripts (Cotton Cleopatra A. iii, and the older Corpus Glossary). In the manuscript Cotton Cleopatra A. iii, wælcyrge is also used to gloss the Roman goddess Bellona. A description of a raven flying over the Egyptian army appears as wonn wælceaseg (meaning "dark one choosing the slain"). Scholarly theories debate whether these attestations point to an indigenous belief among the Anglo Saxons shared with the Norse, or if they were a result of later Norse influence (see section below). According to Mindy MacLeod and Bernard Mees, the amulets appear in Viking Age graves, and were presumably placed there because "they were thought to have protective powers". The 11th century runestone U 1163 features a carving of a female figure bearing a horn that has been interpreted as the valkyrie Sigrdrífa handing the hero Sigurd (also depicted on the stone) a drinking horn. In 2013, a small figure dated at around 800 AD was discovered in Hårby, Denmark by three amateur archaeologists. The figurine portrays a woman with long hair knotted into a ponytail who is wearing a long dress which is sleeveless and vest like at the top. Over the top of her dress she is wearing an embroidered apron. Her clothing keeps the woman's arms unobstructed so she can fight with the sword and shield she is holding. Commenting on the figure, archaeologist Mogens Bo Henriksen said that "there can hardly be any doubt that the figure depicts one of Odin's valkyries as we know them from the sagas as well as from Swedish picture stones from the time around AD700".
Шығуы мен дамуы
Валькириялардың пайда болуы мен дамуы туралы әртүрлі теориялар бар. Рудольф Симек валькириялардың бастапқыда «жауынгерлердің майданда қаза тапқандарының рухтары» ретінде қарастырылғанын, ал «Вальгалла ұғымы майданнан жауынгерлер жұмағына ауысқанда» валькириялар туралы түсінік те өзгерген болуы мүмкін дейді. Симек бұл бастапқы түсінік «Вальхоллдегі эйнхерджар сияқты ғұмыр кешкен ирландтық әйел жауынгерлер – қалқан қыздарымен» алмастырылғанын айтады. Симек валькириялардың Одинмен тығыз байланыста болғанын және бұл байланыс «өлім рухтары» ретіндегі бұрынғы рөлінде болғанын мәлімдейді. Симек түсінік өзгерген соң валькириялар батырлық поэзияда танымал болған, ал осы ауысу кезінде олар «шайтандық сипаттарынан айырылып, көбірек адамгершілікке ие болған, сондықтан да өлімге ұшырағандарға ғашық бола алатын» делінеді. Симек валькириялардың көптеген аттары соғысқа байланысты екенін, валькирия аттарының көпшілігі көне емес екенін және атаулардың «көбінесе халықтық нанымнан емес, поэзиялық шығармашылықтан туындағанын» айтады. Хилда Эллис Дэвидсон валькириялар туралы былай дейді: «Көптеген ақындар мен әңгімешілердің ұрпақтары бірнеше түсініктерді ажыратуға болатын күрделі әдеби бейне жасаған. Біз Норндарға, адамдардың тағдырын шешетін рухтарға, сиқырларымен шайқаста ерлерді қорғайтын әйелдерге, кейбір отбасыларға жақын, олардың қорғауындағы жастарға сәттілік әкелетін күшті әйел рухтарына, тіпті ерлер сияқты қаруланып, шайқасқан кейбір әйелдерге ұқсас нәрсені көреміз, олар туралы Қара теңіз аймағынан тарихи мәліметтер бар». Ол сондай-ақ, бұл «соғыс құдайының діни қызметкері, соғыстан кейін тұтқындарды өлімге жібергенде құрбандық рәсімдерін өткізген әйелдер» болуы мүмкін екенін қосады. Дэвидсон валькирия сөзінің мағынасы «өлгендерді таңдаушы» дегенді білдіреді. Ол Вулфстанның «күнәкарлар, сиқыршылар мен зұлымдардың тізімінде» айтылған «өлгендерді таңдаушы» туралы сөздерін «Вулфстан атаған басқа да топтармен» салыстырып, «олар адамдар болғандықтан, ол мифологиялық тұлғаларды да енгізгені күмәнді» дейді. Дэвидсон араб саяхатшысы Ибн Фадланның 10 ғасырдағы Волгадағы Рус кемесімен жерленгенін егжей-тегжейлі баяндағанда «үлкен және қатал көрінетін ескі хун әйелі» (Фадлан оны «Өлім періштесі» деп атаған) құл қызды өлтіруді ұйымдастырып, онымен бірге тағы екі әйел болғанын айтады. Дэвидсон былай дейді: «Осындай әйелдер туралы керемет аңыздар пайда болғаны таңқаларлық емес, олар өздерінің қорқынышты міндеттеріне байланысты өздерінің туыстарынан бөлек ұсталған болуы керек. Қай тұтқынды өлтіру керектігі көбінесе жеребе арқылы шешілгендіктен, құдай өзінің құрбандарын діни қызметкерлер арқылы «таңдаған» деген ойға көп адамдар сене бастаған, сонымен қатар соғыста кім өлсін деген болжам да болған». Дэвидсонның айтуынша, «алғашқы кездерден» германдық халықтар «соғыс құдайының бұйрығымен, тәртіпсіздік тудырып, шайқасқа қатысып, өлгендерді тұтқынға алып, мүмкін жеген қыз рухтарына сенген».
Various theories have been proposed about the origins and development of the valkyries from Germanic paganism to later Norse mythology. Rudolf Simek suggests valkyries were probably originally viewed as "demons of the dead to whom warriors slain on the battlefield belonged", and that a shift in interpretation of the valkyries may have occurred "when the concept of Valhalla changed from a battlefield to a warrior's paradise". Simek says that this original concept was "superseded by the shield girls—Irish female warriors who lived on like the einherjar in Valhall." Simek says that the valkyries were closely associated with Odin, and that this connection existed in an earlier role as "demons of death". Simek states that due to the shift of concept, the valkyries became popular figures in heroic poetry, and during this transition were stripped of their "demonic characteristics and became more human, and therefore become capable of falling in love with mortals [ ]." Simek says that the majority of the names of the valkyries point to a warlike function, that most of valkyrie names do not appear to be very old, and that the names "mostly come from poetic creativity rather than from real folk belief." Hilda Ellis Davidson says that, regarding valkyries, "evidently an elaborate literary picture has been built up by generations of poets and storytellers, in which several conceptions can be discerned. We recognise something akin to Norns, spirits who decide destinies of men; to the seeresses, who could protect men in battle with their spells; to the powerful female guardian spirits attached to certain families, bringing luck to youth under their protection; even to certain women who armed themselves and fought like men, for whom there is some historical evidence from the regions round the Black Sea". She adds that there may also be a memory in this of a "priestess of the god of war, women who officiated at the sacrificial rites when captives were put to death after battle." Davidson places emphasis on the fact that valkyrie literally means "chooser of the slain". She compares Wulfstan's mention of a "chooser of the slain" in his Sermo Lupi ad Anglos sermon, which appears among "a blacklist of sinners, witches and evildoers", to "all the other classes whom he [Wulfstan] mentions", and concludes as those "are human ones, it seems unlikely that he has introduced mythological figures as well." Davidson points out that Arab traveller Ibn Fadlan's detailed account of a 10th century Rus ship funeral on the Volga River features an "old Hunnish woman, massive and grim to look upon" (who Fadlan refers to as the "Angel of Death") who organises the killing of the slave girl, and has two other women with her that Fadlan refers to as her daughters. Davidson says that "it would hardly be surprising if strange legends grew up about such women, who must have been kept apart from their kind due to their gruesome duties. Since it was often decided by lot which prisoners should be killed, the idea that the god "chose" his victims, through the instrument of the priestesses, must have been a familiar one, apart from the obvious assumption that some were chosen to fall in war." Davidson says that it appears that from "early times" the Germanic peoples "believed in fierce female spirits doing the command of the war god, stirring up disorder, taking part in battle, seizing and perhaps devouring the slain."
Фрейя мен Фелквангр
Фрейя құдайы мен оның өмірден кейінгі даласы Фолквангр, онда ол қаза тапқандардың жартысын қабылдайды, валькириялармен байланысты деп есептеледі. Бритт Мари Нэсстром «Гилфагининг» кітабында Фрейя туралы «ол шайқасқа аттанған сайын өлгендердің жартысын алады» деген сипаттамаға назар салады және Фолквангрды «Жауынгерлер алаңы» деп түсіндіреді. Нэсстромның айтуынша, Один сияқты Фрейя да шайқаста қаза тапқан батырларды қабылдайды, ал оның үйі – Сессрумнир (ол «көп орынға толы» деп аударады), бұл үйдің Вальхалламен ұқсас қызмет атқаратыны мүмкін. Нэсстром былай деп мәлімдейді: «Дегенмен, ерте скандинавтардың өлімнен кейінгі өмірге қатысты көзқарасында неге екі батырлық жұмақ бар екенін сұрауымыз керек. Бұл, мүмкін, жауынгерлерді даярлаудың әртүрлі жолдарының нәтижесі болуы мүмкін, онда бірі Одинге, екіншісі Фрейяға тиесілі болған. Бұл мысалдар Фрейяның соғыс құдайы болғанын көрсетеді, тіпті ол валькирия ретінде де көрінеді, яғни «өлгендерді таңдаушы»». Зигфрид Андрес Добат: «Фолквангр өлім патшалығына құлаған жауынгерлердің жартысын таңдаушы ретіндегі мифологиялық рөлінде Фрейя құдайы, Валькирьяр мен дизирдің мифологиялық үлгісі ретінде көрінеді» дейді.
The goddess Freyja and her afterlife field Fólkvangr, where she receives half of the slain, has been theorized as connected to the valkyries. Britt Mari Näsström points out the description in Gylfaginning where it is said of Freyja "whenever she rides into battle she takes half of the slain", and interprets Fólkvangr as "the field of the Warriors". Näsström notes that, just like Odin, Freyja receives slain heroes who have died on the battlefield, and that her house is Sessrumnir (which she translates as "filled with many seats"), a dwelling that Näsström posits likely fills the same function as Valhalla. Näsström comments that "still, we must ask why there are two heroic paradises in the Old Norse view of afterlife. It might possibly be a consequence of different forms of initiation of warriors, where one part seemed to have belonged to Óðinn and the other to Freyja. These examples indicate that Freyja was a war goddess, and she even appears as a valkyrie, literally 'the one who chooses the slain'." Siegfried Andres Dobat comments that "in her mythological role as the chooser of half the fallen warriors for her death realm Fólkvangr, the goddess Freyja, however, emerges as the mythological role model for the Valkyrjar and the dísir".
Қазіргі заманғы өнер
Валькириялар түрлі өлеңдердің, әңгімелердің, суреттер мен музыкалық шығармалардың тақырыбы болған. Поэзияда валькириялар Г. Хайненің "Ди Валькуре" (1847 жылы "Romanzero" жинағында жарияланған), H. v. Лингенің "Ди Валькуре" (1864) және "Скольдмон" (1904 жылы "Gömda Land" жинағында жарияланған) шығармаларында кездеседі. Музыкада олар Рихард Вагнердің "Ди Валькуре" (1870) операсында пайда болады, оның ең танымал бөлімі – "Валькириялар сапы". Әдебиетте валькириялар Ханс Кристиан Андерсеннің "Болоқтағы патшаның қызы" ертегісінде кездеседі. Валькирияларды бейнелейтін өнер туындылары: Ж. Г. Сандбергтің "Die Walküren" (эскиз, 1818), Мюнхен сарайында бұрын орналасқан, бірақ қазір жойылған "Reitende Walküre" (фреска), 1865–66 ж. М. Эхтер, "Valkyrien" және "Valkyriens død" (суреттер, екеуі де 1860 жылдан), А. Велтидің "Walkürenritt" (офорт, 1871), Т. Пиксистің "Walkürenritt" (ксилография, 1871), А. Беккердің "Walkürenritt" (1872, 1873 жылы А. v. Heyde осы атаумен қайта жариялаған), "Die Walkyren" (көмір, 1880) және "Walkyren wählen und wecken die gefallenen Helden (Einherier), um sie vom Schlachtfeld nach Walhall zu geleiten" (сурет, 1882) және К. Эренбергтің "Walkyrenschlacht" (майлы бояу, 1884), А. Велтидің "Walkürenritt" (майлы бояу, 1888 және офорт, 1890), H. Гүнтердің "Walküre" (мүсін), H. Хендрихтің "Walkürenritt" (майлы бояу), F. Leeke-нің "Walkürenritt" (сурет), К. Диелицтің "Einherier" (сурет, шамамен 1900 жылдан), J. C. Dollman-ның "The Ride of the Valkyries" (сурет, шамамен 1900 жылдан), "Valkyrie" (мүсін, 1910) және "Walhalla freeze" (Копенгагендегі Ny Carlsberg Glyptotek-те орналасқан, 1886–87), А. Кольбтің "Walkyrien" (баспа, 1915) және E. Хансеннің "Valkyrier" (сурет, 1925).
Valkyries have been the subjects of various poems, stories, works of art, and musical works. In poetry, valkyries appear in "Die Walküren by H. Heine (appearing in Romanzero, 1847), "Die Walküren (1864) by H. v. Linge, and "Sköldmon (appearing in Gömda Land, 1904). In music, they appear in Die Walküre by Richard Wagner (1870), from which the "Ride of the Valkyries" is the best known theme. In literature, Valkyries make an appearance in Hans Christian Andersen's fairy tale "The Marsh King's Daughter". Works of art depicting valkyries include Die Walküren (sketch, 1818) by J. G. Sandberg, Reitende Walküre (fresco), previously located in Munich palace but now destroyed, 1865–66 by M. Echter, Valkyrien and Valkyriens død (paintings, both from 1860), Walkürenritt (etching, 1871) by A. Welti, Walkürenritt (woodcut, 1871) by T. Pixis, Walkürenritt (1872) by A. Becker (reproduced in 1873 with the same title by A. v. Heyde), Die Walkyren (charcoal, 1880) and Walkyren wählen und wecken die gefallenen Helden (Einherier), um sie vom Schlachtfield nach Walhall zu geleiten (painting, 1882) and Walkyrenschlacht (oil painting, 1884) by K. Ehrenberg, Walkürenritt (oil painting, 1888, and etching, 1890) by A. Welti, Walküre (statue) by H. Günther, Walkürenritt (oil painting) by H. Hendrich, Walkürenritt (painting) by F. Leeke, Einherier (painting, from around 1900), by K. Dielitz, The Ride of the Valkyries (painting, from around 1900) by J. C. Dollman, Valkyrie (statue, 1910) and Walhalla freeze (located in the Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen, 1886–87), Walkyrien (print, 1915) by A. Kolb, and Valkyrier (drawing, 1925) by E. Hansen.