Кіріспе

Скандинавия мифологиясындағы теңіздің немесе мұхиттың әртүрлі бейнелерінің бірі – Ægir (ағылшын тілінде Aegir; көне скандинав тілінде 'теңіз'), Hlér (көне скандинав тілінде 'теңіз') немесе Gymir (көне скандинав тілінде азырақ анық 'теңіз, жұтып алушы'). Ол – жёттун және скандинав мифологиясында теңіздің бейнесі. Көне скандинав жазбаларында Ægir өз сарайларында құдайларды қабылдайды және сыра қайнатумен байланысты. Ægir теңізді бейнелейтін Ран атты қадаймен үйленгені белгілі, және олардың бірлескен қыздары толқындарды бейнелейді – Ægir мен Ранның тоғыз қызы. Ал Ægirдің ұлы – Snær, қардың бейнесі. Ægir Фрейр құдайының әйелі Гердрдтің әкесі болуы мүмкін, немесе бұл бір есімді екі бөлек тұлға болуы да мүмкін (төмендегі және Gymir (Гердрдтің әкесі) бөлімдерін қараңыз). Ægirдің бір аты – Hlér, Лессё аралының (көне скандинав тілінде Hléysey 'Хлердің аралы') және, мүмкін, Даниядағы Лейренің де атауы. Ғалымдар Ægirдің көне скандинав деректемелеріндегі рөлін ұзақтан бері зерттеп келеді, ал оның бейнесі қазіргі заманғы мәдениетке де әсер еткен.

Аттар

Көне норвегиялық Ægir ("теңіз") атауы *āgwi jaz ("өзен/су") протогермандық түбірінен шыққан болуы мүмкін, ол өз кезегінде *ahwō ("өзен"; гот тіліндегі aƕa 'су, өзен', көне ағылшын тіліндегі ēa 'ағын', көне жоғарғы неміс тіліндегі aha 'өзен' сөздерімен салыстырыңыз). Ричард Клезби мен Гудбрандур Вигфуссон оның атын ежелгі үнді-еуропалық түбірден шыққан деп есептеді. Тіл білімі маманы Гус Кроонен *ahwō германдық түбірінің прото-үнді-еуропалық (PIE) тегі болуы мүмкін дейді, себебі ол латын тіліндегі aqua (ортақ түрі *h₂ekʷeh₂ арқылы) сөзімен туыс болуы мүмкін, және түпкілікті PIE түбірі *h₂ep ('су'; санскрит тіліндегі áp 'су', тохар тіліндегі āp 'су, өзен' сөздерімен салыстырыңыз) сөзінен тараған. Тіл білімі маманы Михель де Ваан протогермандық *ahwō мен көне норвегиялық Ægir арасындағы байланыстың әлі де белгісіз екенін, ал *ahwō мен aqua, егер туыс болса, индоевропалық емес тілден алынған қарыз сөздер болуы мүмкін екенін атап өтті. Ægir аты скальдикалық поэзияда "теңіз" деген сөзбен бірдей, және көптеген кенингтерде негізгі сөз ретінде қолданылады. Мысалы, кеме "Ægirдің жаны", ал толқындар "Ægirдің қыздары" деп сипатталады. "Норвегия қалай құрылды" және "Поэзия тілі" (Skáldskaparmál) кітаптарындағы поэтикалық кенингтер Ægir мен теңіз жотунны Хлеерді, ол Хлесейде (қазіргі Лæсө) тұрады, бір тұлға ретінде қарастырады. Көне норвегиялық Gymir атының мағынасы белгісіз. Ұсынылған аудармаларға 'жерлік' (көне норвегиялық gumi сөзінен), 'қыстық' (gemla сөзінен) немесе 'қорғаушы', 'құштар' (geyma сөзінен) жатады. (Бұл тақырып бойынша толық ақпаратты төмендегі талқылаудан қараңыз).

Куәліктер

Эгир ежелгі скандинав тіліндегі әртүрлі дереккөздерде айтылады.

Сага корпусы

Норвегиялық генеалогиялық дәстүрге сәйкес, Эгир теңіз, от және жел сияқты үш элементтің бірі ретінде бейнеленген. «Оркни аралдарының сагасы» және «Норвегия қалай қоныстанды» сагаларының басында jötunn патшасы Форньёттың үш ұлы болғандығы айтылады: Хлер («теңіз»), оны Эгир деп атады, екіншісі Логи («от»), үшіншісі – Кари («жел»).

Банкет

Каролин Ларрингтонның айтуынша, Эгирдің "Химисквида" дастанындағы рөлі "скандинавиялық патшалардың өкіметін қол астындағыларына жүзеге асыру тәжірибесін көрсетеді, олардың үйлеріне барып, олардан той беруді талап етеді". Энди Орчардтың пікірінше, Эгирдің "Skáldskaparmál" дастанындағы рөлі, онда ол той иесі емес, қонақ ретінде қатысады, Эгирдің дәстүрлі түрде той иесі болу мотивін қасақана кері қайтару болуы мүмкін.

Гимир

Гимир есімі Эгирдің әдемі джётн Гердрдің әкесі ретінде түсінілгенін көрсетеді; олар бір есімді екі бөлек тұлға да болуы мүмкін (Гимир, Гердрдің әкесі). «Локасенна» мен «Скалскапармал» прозалық кіріспелері Эгирдің сонымен қатар Гимир деп те аталатынын мәлімдейді, ол джётн Гердрдің әкесі. Рудольф Симек егер олар екі түрлі нәрсе деп қарастырылса, мұның себебі әртүрлі джётн есімдерінің алмастырылып қолданылатын кенингтердің дұрыс түсінілмеуінен туындауы мүмкін деп санайды.

Хлер, Лессо, Лейр және Сноу

Skáldskaparmál-да жоғарыда айтылғандай, Даниядағы Læsø аралының аты Hlér-ге (Ежелгі скандинав тілінде Hléysey – "Hlér аралы") сілтеме жасайды. Симек болжамы бойынша, Hlér осы аралдың тегі ретінде қарастырылуы мүмкін. Екі дерек көзінде қардың бейнеленген түрі – Snær (Ежелгі скандинав тілінде "қар") Hlér-дің ұлы ретінде көрсетілген. Саксо Грамматикустың 12 ғасырдағы Дания тарихы Gesta Danorum-ның тоғызыншы кітабында Lerus (Ежелгі скандинав тіліндегі Hlér-ден) есімді тұлға туралы айтылады, оның ұлы Snio (Ежелгі скандинав тіліндегі Snær – "қар") аталған. Лейренің даниялық жылнамасы Chronicon Lethrense осы екеуін байланыстырады, ал Лейре атауы, Læsø сияқты, jötunn-нан туындаған болуы мүмкін.

Жотун

Ғалымдар Эгирдің құдайларға қонақжайлық көрсету рөлін және оның жотунн ретінде сипатталуын жиі талқылайды. Энтони Фолкс Эгирдің "қазіргі заманғы жазушылар теңіз құдайы деп жиі атайтынын" байыпты, бірақ ол «Прозалық Эдда»да ешқандай жерде құдай ретінде сипатталмаған және «Скальдскапармаль» жөтунн тізімінде кездеседі. Джон Линдоудың сөзіне сәйкес, оның әйелі Ран «Прозалық Эдда»ның сол бөлігінде Асынджур (құдайыштар) тізімінде болғандықтан және ол Эсирлермен (құдайлармен) жақын және достық қарым-қатынаста болғандықтан, Эгирдің жотунн ретінде сипатталуы күмәнді көрінеді. Энди Орчард керісінше, Эгирдің Эсирлер қатарына қосылуы, әдетте, кейінірек дамыған болуы мүмкін дейді, себебі оның қыздары жөтунн деп сипатталған және кейбір дереккөздерде ол жөтунн Форньоттың ұрпағы ретінде айтылады. Рудольф Симектің пікірінше, Эгир жөтунн ретінде расталғанмен, ол теңіз құдайының «ерекше белгілеріне» ие.

Қазіргі заманның ықпалы

Айгер түрлі көркем туындылардың нысаны болды. Олардың ішінде Нильс Бломмердің «Näcken och Ägirs döttrar» (1850) картинасы, Йохан Петер Молиннің (1874 жылы қайтыс болған) фонтан мүсіні «Ægir» және Эмиль Доплердің «Ægir» (1901) картинасы бар. Эгир заманауи мәдениетте әртүрлі жолдармен еске алынады. Мысалы, ол 1967 жылы жасалған норвегиялық корветтің («Ægir»), Императорлық неміс әскери-теңіз күштерінің жағалау қорғаныс кемесінің және Эпсилон Эридани b экзопланетасының атына берілген.