Такис: Грек суретшісі және кинетикалық мүсіншісі

Кіріспе

Грекиялық суретші (1925–2019)

Панайотис Василакис (Παναγιώτης Βασιλάκης; 29 қазан 1925 – 9 тамыз 2019), сондай-ақ Такис (Τάκις) деп белгілі, өздігінен білім алған грек суретшісі, кинетикалық мүсіндерімен танымал. Ол өнер туындыларын Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында көрмеге шығарды. Францияда кең танылған, оның туындыларын Париж және оның маңындағы қоғамдық орындарда, сондай-ақ Афинадағы Такис қорының өнер және ғылым ғылыми-зерттеу орталығында кездестіруге болады.

Ерте өмір

Такис 1925 жылы Афинада дүниеге келген. Бұрынғы грек-түрік соғысының нәтижесінде оның отбасы қаржылық қиындықтарға тап болды. Оның балалық және жасөспірімдік шағы да соғыспен байланысты болды. Екінші дүниежүзілік соғыс Грекияны 1941 жылдан 1944 жылғы қазанға дейін біліс елдердің оккупациясына алып келді, ал одан кейін 1946 жылдан 1949 жылға дейін Грекия Азамат соғысы болды. Осы кезеңде Такис отбасының қарсылығына қарамастан, өнеріне ден қойды.

Мансап

Такистің суретшілік жолы 20 жасында жертөледегі шеберханада басталды. Осы жерде ол алғаш рет Пикассо мен Джакометтидің туындыларын таныды. Джакометти мүсіндеріндегі ұзын, шамадан тыс үлкейтілген ерекшеліктер оны қызықтырды. Балалық шағының достары және әріптес суретшілері Минос Аргиракис пен Раймондоспен бірге Афинадағы Анакассада өзінің алғашқы ательесін құрды. Оның алғашқы мүсіндеріне Джакометтидің созылған мүсіндері де, оның өскен ортасының грек мүсіндері де әсер етті. Ол жасаған алғашқы мүсіндер гипстен жасалған бюсттер және гипс пен ұрып жасалған темірдің үйлесімдері болды. 1952 жылы ол «Төрт сарбаз» (Quatre Soldats) мүсінін жасады. 1954 жылы Такис Парижге көшіп, металл қалау, дәнекерлеу және құю өнерін үйренді. Ол жерде ерте грек циклдық және египеттік өнерден шабыттанған кішкентай мүсіндер жасады. Парижде ол кинетикалық мүсіндермен тәжірибе жасаған Ив Клейн және Жан Тингели сияқты суретшілермен танысты, бұл оның қызығушылығын статикалықтан кинетикалыққа қарай ықпалдады. Бұл екі суретші ғана Такистің кинетикадағы жұмысына әсер еткен жоқ. Пойыз станциялары арқылы үнемі саяхаттауының және жақында ойлап табылган радарға деген қызығушылығының арқасында Такис энергияға және көрінбейтін, бірақ өміріміздің ажырамас бөлігі болып табылатын нәрселерге қызығушылық танытты. 1957 жылы Такис пойыз станциясында күтіп тұрғанда, станциядағы жарық пен энергияның қалай біріккенін байқады. Бұл «Сигналдар» (Signaux) атты мүсіндер сериясын жасауға түрткі болды. Сигналдар – ұзын, жіңішке металл таяқшалардан жасалған мүсіндер, жел өтетін кезде дірілдеп, иіледі, бұл радар таратушылары ұстаған энергияға ұқсас. Такис бұл сигналдарды жел мен аспан энергиясын ұстап алатын деп есептеді. 1958 жылы Такис көзге көрінбейтін басқа энергиялармен, әсіресе магниттермен тәжірибе жасауды бастады. Ол магниттік күштер мен магниттік өрістердің энергиясын зерттеді, бұл оның болашақ туындыларының негізіне айналды. Сондай-ақ ол 1958 жылы ағылшын суретшісі Шила Феллден бала сүйді. Бір жылдан кейін ол магниттің тартылысымен ауада ілініп тұрған нейлон жіпке байланған шеге бейнелейтін туынды жасады. Бұл оның телемагниттік мүсіндерінің алғашқысы болды. Ол «Телескульптура» деп аталды. Такис осы жылы американдық суретші Лилиан Лийнмен қарым-қатынас бастады. 1960 жылы Такис иілген шегелерден иілген адамға көшті. Париждегі Айрис Клерт галереясында Такис бірнеше магниттерді орнатып, Оңтүстік Африка ақыны Синклер Бейльстің белбеуіне магниттерден жасалған сызықтарды бекітті. Бейльс өзінің магниттік манифестінен: «Мен мүсінмін. Маған ұқсас мүсіндер көп. Ең басты айырмашылық – олар сөйлей алмайды. Мен Жердегі барлық ядролық бомбалардың мүсінге айналғандығын көргім келеді» деп мәлімдеді, содан кейін ол өзін ауаға «лақтырып» жіберді және әртүрлі магниттердің өзара әрекеттесуінен туындаған магниттік өріспен қысқа уақытқа тоқтатылды. Такис әлемдегі әртүрлі энергиялармен тәжірибелік жұмыстарын жалғастырды. Магнитпен жұмыс істеумен қатар, ол электр, дыбыс және жарықпен де тәжірибе жасады. Осы жаңа ықпалдармен ол «Телесуреттерді» (Telepeintures), «Тележарықтарды» (Telelumieres), «Квадранттарды» (Cadrans) және «Музыкалық шығармаларды» (Musicals) жасады. Осы әртүрлі энергияларды зерттеп, тәжірибелер жүргізген кезінде ол әлемнің ірі өнер және мегаполистеріне жиі саяхат жасады. Мұндай сапарлардың бірі 1961 жылы болды, ол Америкаға барып, болашақ досы Марсель Дюшанмен танысты. 1974 жылы Такис Парижге оралып, өзінің эротикалық мүсіндерін жасауды бастады. 1986 жылы Грекияға оралып, Геровунода (Атика) Өнер мен ғылымдарды зерттеу орталығын құрды, бірақ оның ресми ашылуы 1993 жылға дейін болған жоқ. Ол музыкалық мүсіндерімен танымал болғанымен, олар ғана Такистің музыкалық туындылары емес. Такис сондай-ақ пьесалар мен қойылымдар үшін музыкалық безендірумен айналысты, мысалы, 1975 жылы Коста Гавраспен «Арнайы сот» (Section Spéciale) фильмі үшін, 1983 жылы Майкл Какоянниспен Софоклдің «Электрасы» пьесасы үшін, 1979 жылы Нам Джун Пайкпен, Джоэл Леандрмен, биші Марта Зиогамен 1986 жылы «Эротикалық параллель сызық» (Ligne Paralléle Erotique) атты қойылым үшін және Барбара Майроталасситимен 1990 жылы «Изис оянуы» (Isis Awakening) үшін.

Takis' artistic career started when he was around 20 years old in a basement workshop. This is where he first became aware of the works of Picasso and Giacometti. He was intrigued by the long, exaggerated features that Giacometti would use in his sculptures. He created his first atelier with his childhood friends, and fellow artists, Minos Argyrakis and Raimondos, in Anakassa, Athens. His first sculptures were influenced by both Giacometti's elongated sculptures and the Greek sculptures that he grew up around. The first sculptures that he created were plaster busts and combinations of plaster and wrought iron. In 1952, he sculpted Quatre Soldats (The Four Soldiers). In 1954, Takis moved to Paris where he learned to forge, weld, and cast metal. While there, he created small sculptures inspired by early Greek Cycladic and Egyptian art. In Paris he also met artists like Yves Klein and Jean Tinguely who were experimenting with kinetic sculptures, which began to shift his interest from the static to the kinetic. Those two artists weren't the only influences on Takis' work in kinetics. Because of his nearly constant travel via train station, as well as his interest in the recently invented radar, Takis became fascinated with energies and things that cannot be seen, but are integral parts of our lives. In 1957, Takis was waiting at a train station and noticed how the lights and energies of the station melded together. This influenced the creation of a series of sculptures, Signaux (Signals). Signals are sculptures that are made of long thin metal rods that vibrate and bend as wind passes through them, similar to energy caught by radar transmitters. Takis saw these Signals as capturing the energies of the wind and sky. In 1958, Takis started to experiment with other energies not visible to the naked eye, particularly magnets. He explored the magnetic forces and energy of the magnetic fields, which became a foundation of his future works. He also had a child with English artist Sheila Fell in 1958. A year later, he created a piece that depicts a nail tied to a nylon string which is suspended in mid air by the attraction of a magnet. This piece is the first of his télémagnétiques sculptures. It came to be known as Télésculpture. Takis also began a relationship with American artist Liliane Lijn this year. In 1960, Takis moved on from floating nails to a floating man. At the Iris Clert Gallery in Paris, Takis set up a series of magnets, and outfitted the South African poet, Sinclair Beiles, with a line of magnets on his belt. In the performance, Beiles read from his magnetic manifest: " I am a sculpture There are more sculptures like me. The main difference is that they cannot talk I would like to see all nuclear bombs on Earth turned into sculptures " and he then "threw" himself into the air, and was briefly suspended by the magnetic field interacting between the different magnet sets. Takis continued to do experimental work with different energies in the world. Along with his work in magnetics, he also experimented with electricity, sound and light. With these new influences, he created Telepeintures (Telepaintings), Telelumieres (Telelights), Cadrans, and Musicals. While learning about these different energies and experimenting with them, he traveled often to the major artistic and metropolitan centers of the world. One such trip was in 1961, where he traveled to America and met his future friend, Marcel Duchamp. In 1974, Takis returned to Paris and started creating his Erotic sculptures. He returned to Greece in 1986 where he established the Research Center for Art and the Sciences in Gerovouno, Attica, although its official inauguration wasn't until 1993. Even though he was known for his musical sculptures, they are not the only musical pieces made by Takis. Takis also provided musical curation for plays and performances, including when he collaborated with Costa Gavras for the film Section Spéciale (Special Court) in 1975, with Michael Cacoyannis for the play Electra of Sophocles in 1983, with Nam June Paik in 1979, with Joelle Léandre, with a dancer, Martha Zioga, for the performance titled "Ligne Paralléle Erotique" in 1986, and with Barbara Mayrothalassiti for "Isis Awakening" in 1990.