Стас Параскос: Британ суретшісінің өмірі мен шығармашылығы
Stass Paraskos
Стас Параскос (1933-2014) – кипрлік суретші, Англияда өмір сүрген. Төңкерісші өнер мектебінде оқыды, кедей шаруа отбасында дүниеге келді. Суретшінің өмірі мен жолы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық суретші
British painter
Стасс Параскос (Στας Παράσκος; 17 наурыз 1933 – 4 наурыз 2014) – Кипрлік суретші, бірақ өмірінің көп бөлігін Англияда оқыту және жұмыс істеумен өткізді.
Stass Paraskos (Στας Παράσκος; 17 March 1933 – 4 March 2014) was an artist from Cyprus, although much of his life was spent teaching and working in England.
Ерте өмір
Параскос 1933 жылы Кипрдің Ларнака қаласына жақын Анафотия ауылында кедей шаруаның алты ұлының екіншісі болып дүниеге келді. 1953 жылы Англияға барып, алдымен Лондонның Тоттенхэм Корт Роудтағы ABC Tea Room-да ыдыс жуушы және официант болып жұмыс істеді, содан кейін Англияның солтүстігіндегі Лидс қаласына көшіп, ағасының жаңадан ашқан грек мейрамханасында аспаз болды. Мейрамхана жергілікті өнер студенттерінің танымал орынына айналды, олар Параскосты Лидс өнер колледжіне (кейін Лидс өнер университеті) қабылдануға ынталандырды. Колледж курсын бастау үшін қалыпты талаптарға ие болмаса да, Параскосты колледждің көркем өнер бөлімінің шабыттандыратын жетекшісі Гарри Тхаброн байқап, оған қалыпты талаптарсыз оқуға рұқсат берді. Ол жерде Деннис Креффилд, Терри Фрост және Вильгельмина Барнс Грэм сияқты суретшілермен жақын дос болып кетті, ал Фрост пен Барнс Грэм 1959 жылы Параскосты Корнуоллдағы Сент-Айвс қаласына көшуге көндірді. Сент-Айвсте Параскос Барнс Грэмпен бір студияда жұмыс істеді, 1961 жылы Лидске оралғанға дейін және Лидс өнер колледжінде оқытушылық қызметін бастады.
Paraskos was born in Anaphotia, a village near the city of Larnaca, Cyprus in 1933, the second of six sons of an impoverished peasant farmer. He went to England in 1953, working first as a pot washer and waiter in the ABC Tearoom in London's Tottenham Court Road, and then moving to the city of Leeds, in the north of England to become a cook in his brother's newly opened Greek restaurant. The restaurant became a popular haunt of the local art students who encouraged Paraskos to enrol for classes at Leeds College of Art (later Leeds Arts University). Despite not having the usual entry qualifications to start a college course, Paraskos was spotted by the college's inspirational Head of Fine Art, Harry Thubron, who allowed Paraskos to enrol without the usual entry requirements. There he became close friends with artists such as Dennis Creffield, Terry Frost and Wilhelmina Barns Graham, with Frost and Barns Graham persuading Paraskos to move to St Ives in Cornwall in 1959. In St Ives Paraskos shared a studio with Barns Graham until he returned to Leeds in 1961 and began teaching at Leeds College of Art.
Жәннаттылық туралы сот
1966 жылы Параскос әйгілі сот ісіне қатысты, ол Стасс Параскос әдепсіздік ісі деп танылды, онда ол 1838 жылғы «Жұмыссыздық туралы заңға» қайшы келетін «әдепсіз және ұятты» суреттерді көрсеткені айыпталды. Бұл сот ісі 1960 және 70-жылдардағы өнер бостандығына қатысты маңызды құқықтық күрестердің бірі болды, ол 1960 жылы «Леди Чаттерли» ісімен басталып, 1971 жылы «Oz» журналының ісімен аяқталды. Өнер әлемінің көрнекті өкілдері, соның ішінде сэр Герберт Рид және Норберт Линтон, сондай-ақ Ұлыбританияның ішкі істер министрі Рой Дженкинстің қолдау хаттарына қарамастан, Параскос сотта жеңіліске ұшырады және бес фунт айыппұл төледі. Параскостың 2009 жылы Лидсте өткен ретроспективті көрмесінің кураторы Теренс Джонс былай деді: «Айнымалысы, аталған картина қазір Тейт галереясында ілулі тұр. Оны көргенде, не үшін осылай шу болғанын ойлайсың. Бұл экспрессионистік туынды, онда әйел адам ер адамның мүшесін ұстап тұрғанын көруге болады, бірақ қазіргі өнер әлемімен салыстырғанда ол өте қарапайым». Осыдан кейін Параскос 1967 жылы Лондондағы Қазіргі заманғы өнер институтында Пат Доутвейт, Герберт Китчен және Иан Дюримен бірге «Фантазия және бейнелеу» атты топтық көрмеге шақырылды. Кейін Дюримен 1970 жылы Кентербери өнер колледжінде сабақ беруді бастағандықтан, жақын дос болып қалды. Параскос 1838 жылғы «Жұмыссыздық туралы заң» бойынша әдепсіздік үшін сотталған соңғы британ суретшісі болды. 1966 жылғы Лидстегі көрмені қайта жаңғырту мақсатында 2016 жылы Лидстегі Тетли өнер орталығында алғашқы көрменің және қудалаудың 50 жылдығы тойланды. Ал 2021 жылы бұл сот процесі Мэри Бирд ұсынған BBC телеарнасының «Тыйым салынған өнер» атты деректі фильмінде көрсетілді.
In 1966 Paraskos was involved in a notorious court case, which became known as the Stass Paraskos Obscenity Trial, in which it was alleged he displayed paintings that were 'lewd and obscene', in contravention of the Vagrancy Act 1838. The court case was one of a number of important legal challenges to the freedom of the arts in the 1960s and 70s, starting with the Lady Chatterley trial in 1960, and ending with the Oz magazine trial in 1971. Despite luminaries of the art world speaking in Paraskos's defence, including Sir Herbert Read and Norbert Lynton, and messages of support from Britain's Home Secretary Roy Jenkins, Paraskos lost the trial and was fined five pounds. The curator of a retrospective exhibition of Paraskos's work held in Leeds in 2009, Terence Jones, was quoted as saying: "Ironically the painting in question now hangs in the Tate. When you see it, you do wonder what all the fuss was about. It's quite an expressionistic piece in which you can see, just, a woman holding a man's penis, but it is extremely tame when compared to what has happened in the art world since then." Following this Paraskos was invited in 1967 to take part in a group exhibition, Fantasy and Figuration, alongside Pat Douthwaite, Herbert Kitchen and Ian Dury at the Institute of Contemporary Arts in London. Dury was later to become a close friend as they both began teaching at Canterbury College of Art in 1970. Paraskos became the last British artist to be successfully prosecuted for obscenity under the Vagrancy Act 1838. An exhibition recreating the 1966 Leeds exhibition was staged at the Tetley Arts Centre in Leeds in 2016 to mark the fiftieth anniversary of the original exhibition and prosecution, and in 2021 the trial featured in the BBC television documentary, Forbidden Art, presented by Mary Beard.
Оқытушылық мансап
Параскос 1960-шы жылдардың ортасында Корнуоллдағы Сент-Айвстен оралғаннан кейін Лидс өнер колледжінде (Лидс өнер университеті) жартылай уақыт сабақ беруді бастады. Ол 1969 жылы Кентербери өнер колледжінде (Түсіндірме өнер университеті) оқытушы болғанға дейін Лестер политехникалық институтында сабақ берді. Кентербери өнер колледжі Кент өнер және дизайн институты деп қайта аталғаннан кейін, Параскос Көркем өнер бойынша аға оқытушы, содан кейін Сурет салу бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. 1989 жылы Кипрге оралғаннан кейін, ол қызы Маргарет Параскоспен бірге Кипр өнер колледжін басқарды. Британдық өнер әлеміндегі байланыстарын пайдаланып, Параскос Кипр өнер колледжіне Энтони Каро, Денис Креффилд, Дженнифер Дюрант, Терри Фрост, Клайв Хед, Майкл Киднер, Мали Моррис, Юан Углоу, Рейчел Уайтерред сияқты көптеген танымал халықаралық суретшілерді, сондай-ақ Ұлыбританиядан және басқа елдерден келген жүздеген өнер студенттерін шақырды. 1996 жылы The London Magazine журналында жарияланған Джон Корналлдың пікірінше, осы халықаралық суретшілердің келуі Кипр элементтерінің британдық өнерге белгілі бір ықпалын тудырды. Халықаралық деңгейде танылған суретшілердің осы сапарларының нәтижесінде Кипр өнер колледжі 1970-ші және 1980-ші жылдары Кипрдің бірнеше президенттері мен үкімет министрлері тарапынан Кипр мәдениетінің маңызды орталығы ретінде танылды. Алайда, Паракостың ұлы, өнер тарихшысы Майкл Паракосқа сәйкес, Стас Паракос 1989 жылы құрылған Кипр университетінің академиктері тарапынан әдейі шеттетілгенін сезінген. 1970-ші және 1980-ші жылдары Кипр үкіметінің министрлері Кипр өнер колледжі болашақ Кипр университетінің Көркем өнер факультетінің ядросы болатыны туралы көптеген уәделер бергеніне қарамастан, университеттің құрылуымен ол жаңа университет басшылығы тарапынан назардан тыс қалды. Майкл Паракостың сөзіне қарағанда, оның әкесі мұны үкімет тарапынан жасалған жеке сатқындық деп қарастырды, бұл Стас Паракосты өнерінде, жазбаларында және Кипр өнер колледжін басқарудағы анти-қалыптық ұстанымға итермеледі.
Paraskos started teaching part time at Leeds College of Art (Leeds Arts University) in the mid 1960s after returning from St Ives in Cornwall. He also taught at Leicester Polytechnic before becoming a lecturer at Canterbury College of Art (University for Creative Arts) in 1969. When Canterbury College of Art was renamed Kent Institute of Art & Design, Paraskos was appointed a Senior Lecturer in Fine Art and then Head of Painting, before returning to Cyprus in 1989 to run the Cyprus College of Art with his daughter Margaret Paraskos. Using his connections in the British art world, Paraskos was able to bring a large number of well known international artists to the Cyprus College of Art, including Anthony Caro, Dennis Creffield, Jennifer Durrant, Terry Frost, Clive Head, Michael Kidner, Mali Morris, Euan Uglow, Rachel Whiteread and others, as well as many hundreds of art students from Britain and elsewhere, resulting in what John Cornall, writing in The London Magazine in 1996, called the discernable influence of Cypriot elements in British art during the period. These visits by internationally recognised artists resulted in the Cyprus College of Art being held up as one of the cultural highlights of Cyprus by several presidents of Cyprus and other government ministers during the 1970s and 1980s. However, according to Parakos's son, the art historian Michael Paraskos, Stass Paraskos believed he has deliberately snubbed by the academics at the University of Cyprus, after its foundation in 1989. Although Paraskos had received numerous assurances from Cyprus government ministers during the 1970s and 1980s that the Cyprus College of Art would form the nucleus of a new Faculty of Fine Art at the future University of Cyprus, on its creation he found himself sidelined by the new University authorities. According to Michael Paraskos, his father saw this as a personal betrayal by the government authorities, which pushed Stass Paraskos into taking an even more anti establishment line in his art, writings and running of the Cyprus College of Art.
Стиль және әсерлері
Параскостың сурет салу стилі бейнелі, бірақ натуралистік емес, ол Кипрдегі балалық шағынан бастау алатын көріністерді бейнелеу үшін жарқын түстерді пайдаланады. Оған Кипрдің византиялық шіркеу өнері, сондай-ақ Пол Гоген мен Анри Матисс сияқты заманауи шеберлердің ықпалы тиді. Оның туындыларының ішінде Никосиядағы Қазіргі заманғы өнердің мемлекеттік галереясындағы «Пұтқа табыну көктемі», Лондондағы Тейт галереясындағы «Махаббат пен романтика», және Англия өнер кеңесінің қорындағы «Шомылу» туындылары бар. Доминик Аузиас пен Жан-Поль Лабоурдет Параскостың суреттерін «Кипрдің ауылдық өмірін, аралдың қайғылы тарихын, махаббатты, өмірді, өлімді лирикалық және романтикалық рухта бейнелейді» деп сипаттайды. Ол негізінен суретші болғанымен, 1992 жылы Кипрдің батыс жағалауындағы Лемпа ауылында амбициялы мүсін қабырғасын салуға кірісті. Бұл қабырға қолдан келген және қайта өңделген күнделікті заттардан жасалған, абстрактілі және бейнелі формалардың үйлесімін құрайды, оның ішінде Кинг Конгтай горилла, пигмей слоны және құшақтап қарсы алатын алып екі қол бар. Қабырғаның ұзындығы жиырма метрге жетеді, ал биіктігі төрт метрге дейін созылады, бұл Кипр өнер колледжі студияларын қоршап тұрған мүсін бағын құрайды. Параскос тұрақты түрде саяси көзқарасты қолдайтын суретші, солшыл және кейін анархистік идеяларға жақын болды. Жастық шағында Кипр коммунистік партиясының (АКЭЛ) мүшесі болған ол өнерін саяси және әлеуметтік қысым, әйелдер құқықтары, сондай-ақ Кипр мен Таяу Шығыстағы соғыстың қасіреттері сияқты мәселелерді зерттеу үшін пайдаланды. Бұл саяси белсенділік оның суреттерімен шектелмеді, Кипр газеттерінде Stass-тың мақалалары жиі жарияланды, онда ол капитализмнің Кипр мәдениеті, қоғамы және қоршаған ортаны жойлап жатқанын сынады. 2006 жылы Кипрде өткізілуі жоспарланған Еуропалық Одақ қолдауымен ұйымдастырылған халықаралық «Манифеста-6» өнер фестивалі туралы ол бұл «біздің мәдениеттегі кипрлік ерекшелікті басып алып, оны жай ғаламдық мәдениетпен алмастыруға бағытталған капиталистік қастандық» деп жазды.
Paraskos's style of painting is figurative but non naturalistic, and he uses bright colours to describe scenes which often seem rooted in his childhood in Cyprus. He is also influenced by the Byzantine church art of Cyprus, and modern masters, such as Paul Gauguin and Henri Matisse. Works include Pagan Spring in the State Gallery of Contemporary Art in Nicosia, Lovers and Romances in the Tate Gallery in London, and Bathing, in the collection of the Arts Council of England. According to Dominique Auzias and Jean Paul Labourdette Paraskos's paintings 'illustrate Cypriot rural life, the tormented history of the island, love, life, death, always in a lyrical, romantic mode.' Despite primarily being a painter, in 1992 he began work on an ambitious sculpture wall, in the village of Lempa, on the west coast of Cyprus. This wall is made of found and recycled everyday objects, and comprises a mixture of abstract and figurative forms, including a King Kong sized gorilla, a pigmy elephant and a giant pair of welcoming hands. The wall is twenty metres long and up to four metres high, and forms a sculpture garden enclosing the studios of the Cyprus College of Art. Paraskos was consistently a political artist, with left wing, and later anarchist, sympathies. A member of the Communist Party of Cyprus (AKEL) in his youth, he used his art to look at subjects such as political and social oppression, the rights of women and the horrors of war in Cyprus and the Middle East. This political activism went beyond his painting too, with frequent articles by Stass appearing in Cypriot newspapers attacking what he saw as the destruction of Cypriot culture, society and the environment by capitalism. Of the European Union backed international arts festival, Manifesta 6, scheduled to be staged in Cyprus in 2006, he wrote of it being 'a capitalist plot to hijack and destroy what is uniquely Cypriot in our culture and replace it with a bland globalism.'
Көркемдік мансап
1966 жылы Лидс институтының галереясында жергілікті полиция шабуыл жасаған оның даулы көрмесінен кейін, Параскос 1967 жылы Лондондағы Қазіргі заманғы өнер институтында Пат Доутвейт, Герберт Китчен және Иан Дюримен бірге "Фантазия және Фигурация" атты топтық көрмеге қатысуға шақырылды. Кипрдегі алғашқы көрмесі бір жылдан соң Ларнакадағы Four Lanterns қонақ үйінде өтті, одан кейін ол Ұлыбритания мен Кипрдегі галереяларда тұрақты түрде көрмелер ұйымдастырды. Оның жарияланған өмірбаяндығында сондай-ақ Грекия, АҚШ, Бразилия, Үндістан және Даниядағы көрмелер де тізімделген. 2003 жылы өнер тарихшысы Норберт Линтон Параскосқа арналған кітап жазды, ол "Ораж Пресс" баспасында жарық көрді. Оның туындылары Кипр мемлекеттік жинағында, Грекия Ұлттық галереясында, Англия Өнер кеңесі жинағында, Лидс университетінің өнер жинағында, Лидс қалалық өнер галереясында және Лондонның Тейт галереясында (Тейт Британия) сақталған. 2008 жылы ол өнер мен өнер біліміне қосқан үлесі үшін Болтон университетінің құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды. 2017 жылы ол қаланың Еуропаның Мәдениет астанасы ретіндегі мерекелік шаралары аясында Кипрдегі Пафос өнер галереясында өткен ірі көрменің назар ортасында болды.
Following his controversial exhibition in 1966 at the Leeds Institute Gallery, which was raided by the local police, Paraskos was invited in 1967 to take part in a group exhibition, Fantasy and Figuration, alongside Pat Douthwaite, Herbert Kitchen and Ian Dury at the Institute of Contemporary Arts in London. His first exhibition in Cyprus followed a year later, at the Four Lanterns Hotel in Larnaca after which he exhibited regularly in galleries in both the United Kingdom and Cyprus. His published resume also lists exhibitions in Greece, the United States, Brazil, India, and Denmark. In 2003 Paraskos was the subject of a book by the art historian Norbert Lynton, published by the Orage Press. His work is represented in the State Collections of Cyprus, the National Gallery of Greece, the Collection of the Arts Council of England, Leeds University Art Collection, Leeds City Art Gallery and the Tate Gallery (Tate Britain), London. In 2008 he was awarded an honorary doctorate by the University of Bolton for his services to art and art education. In 2017 he was the subject of a major exhibition at Pafos Art Gallery in Cyprus as part of the city's celebrations as European Capital of Culture.
Жазбалар
Параскос көп жазған автор болды, Кипр газеттері үшін көптеген мақалалар, негізінен грек тілінде, өлеңдер жинақтары және грек мифологиясы туралы кітаптар жазды, соның ішінде 1969 жылы "Мыс Кипрі" және 1981 жылы "Афродита: Кипр мифологиясы". Параскостың "Афродита: Кипр мифологиясы" кітабының алғы сөзінде Кипрге жиі саяхат жасаған, 1-ші Тонипанди виконты Джордж Томас былай деп жазды: "Грек мифологиясы мәңгілік қызығушылық тудырады. Кипрдің ең көрнекті суретшілерінің бірі Стас Параскос осы кітабында грек мифологиясының грек кипрліктерінің дамуына тигізген әсерін қызықты баяндайды". Параскостың "Кипр мифологиясы" кітабы 2018 жылы грек және түрік тілдеріне аударылып жарық көрді.
Paraskos was a prolific writer, writing numerous articles, predominantly in Greek, for newspapers in Cyprus, collections of poems and books on Greek mythology, including Cyprus of Copper in 1969, and Aphrodite: The Mythology of Cyprus in 1981. In the preface to Paraskos's book Aphrodite: The Mythology of Cyprus the late George Thomas, 1st Viscount Tonypandy, a frequent traveller to Cyprus commented: "Greek mythology provides an eternal fascination Stass Paraskos, one of Cyprus' most distinguished artists provides in this book an exciting recital of the influence Greek mythology has brought to bear on Greek Cypriot development." Paraskos's The Mythology of Cyprus was published in Greek and Turkish translations in 2018.
Өлім
Параскос 2014 жылдың 4 наурызында Кипрдің Пафос қаласында, қант диабеті салдарынан аяқтарында пайда болған гангренадан туындаған септицемиядан қайтыс болды. Ол 81 жасқа толыпты. Оның құрметіне Кипр өнер колледжі орналасқан Лемпа ауылындағы бір көшеге оның есімі берілді.
Paraskos died on 4 March 2014 in Paphos, Cyprus of septicaemia caused by diabetes related gangrene in his legs. He was 81 years old. A street in the village of Lempa, the current location of the Cyprus College of Art, has been named after him in his memory.