Кіріспе

Римдегі ежелгі рим моншасы – Диоклетиан моншалары (лат. Thermae Diocletiani, итал. Terme di Diocleziano). Бұл моншалар император Диоклетианның есімімен аталып, 298-306 жылдары салынған. Олар императорлық моншалардың ең ірісі болды. Жобаны бастапқыда Максимиан 298 жылдың күзінде Римге оралғаннан кейін тапсырыс берген, ал ол және Диоклетиан тақтан басқаннан кейін Константиннің әкесі Константиус басшылығымен құрылысы жалғасты. Моншалар шамамен 537 жылға дейін жұмыс істеді, осы жылы остготтар Рим қаласына су құбырын кесіп тастады. Қазіргі таңда бұл жерде 16-шы ғасырда қираған жерлердің ішінде салынған Санта-Мария-делли-Анжели-и-дей-Мартири базиликасы, Сан-Бернардо-алле-Терме шіркеуі және Ұлттық Рим музейінің бөлігі орналасқан.

Орналасқан жері

Моншалар Римнің жеті төбесінің ең кішісі – Виминальдың солтүстік-шығыс төбесінде, Сервия қабырғасының Аггерінің ішінде (қазіргі Пьяцца делла-Република мен Термини теміржол станциясының жанында) орналасқан. Олар Виминаль, Киринал және Эскилин аудандарында тұратын халыққа арналған монша болған. II ғасырдағы түрлі бейнелеулері бар Quadrigae Pisonis ескерткіші, сондай-ақ жеке үйлер мен Куирин ғибадатханасын көрсететін бейнелеу бір кезде осы жерде тұрған, бірақ монша салу үшін бұзылған. Сумен жабдықтауды 2-ші ғасырдың басынан бері Рим қаласына қызмет етіп келген Аква Марсия су құбыры жүзеге асырған. Моншаны тиісінше жабдықтау үшін Диоклетианның бұйрығымен қалаға берілетін су көлемі арттырылды.

Сипаттама

Диоклетиан ванналарының бас кіреберісіндегі төрт жазудың бірі латын тілінен аударғанда былай дейді: "Біздің иелеріміз Диоклетиан мен Максимиан, ақсақал және жеңілмейтін Августтар, императорлар мен цезарьлердің әкелері, біздің иелеріміз Констанций мен Максимиан және Север мен Максимум, ең асыл цезарьлер, сүйікті римдік халқына осы сәнді Диоклетиан ванналарын арнады. Оларды құдайлық Максимин Африкадан оралғанда, өзінің ағасы Диоклетианның атынан салдыруға және киелеуге бұйырды, осы зор және тамаша жұмыс үшін қажетті жерді сатып алып, ең жоғары деңгейде безендірді." Олар шамамен Каракалла ванналарымен бірдей өлшемде болған. Басты кіреберіс солтүстік-шығыс жақта орналасқан. Оңтүстік-батыс жақта үлкен экседра болған (қазір Пьяцца-делла-Република алаңының шекарасы ретінде көрінеді). Экседраның екі жағында кітапханалар болған екі ірі ғимарат тұрған. Бұлар өз кезегінде дөңгелек залдармен жалғасқан: олардың бірі қазір Сан-Бернардо шіркеуі, ал екіншісі Виа-дель-Виминале көшесінің басында көрініп тұр. Олимпиодордың сөзіне сүйенсек, ванналар бір уақытта 3000-ға жуық адамды қабылдай алған. Дегенмен, бұл мәлімдеме күмәнді, себебі Олимпиодор осы санды қалай есептегенін ешқашан түсіндірмеген.

Сәулет стильдері

Фригидарий ішінде крест-күрпелер үшін сыртқы тіреулерді қолдануды кейбір адамдар сәулеттегі итеру және қарсы итерудің ғылыми жүйесінің алғашқы мысалы деп есептейді. Бұл стильдегі кеңістікті басқару үшін ғимараттың пішіндері қарапайым болды және көп ашық кеңістік сезімін тудырды. Моншаларды салғандар бұл әсерді жасау үшін әртүрлі техникаларды пайдаланды. Моншаның сыртқы қабырғалары тасқа ұқсату үшін шымшықпен жабылды. Моншаның ішкі бөліктері қисық сызықтар құру үшін күмбезді төбелер мен аркалармен нығайтылды. Шатыр құрылымы классикалық дизайнның әдеттегі үлгісі болып табылады. Архитекторлар көлбеу пішіндерді күмбезді залдардың қисық сыртқы бетін (арканың сыртқы беті) жабу үшін қолданды.