Кіріспе
Шаян түрлері
Шаян жәшігі
| сурет = Female Emperor Scorpion. jpg
| күйі = CITES A2
| күйі жүйесі = CITES
| күйі анықтамасы = Дегенмен, кейбір орман шаяндарының түрлері император шаянға мөлшері жағынан ұқсас, ал бір шаян, Heterometrus swammerdami, 9 дюйм (23 см) ұзындығымен әлемдегі ең үлкен шаян болып есептеледі. Үлкен қысқыштары қара-қызыл түсті және дөңгелек текстуралы. Дененің алдыңғы бөлігі, немесе просомасы, әрқайсысы бір жұп аяқтары бар төрт бөлімнен тұрады. Төртінші жұп аяқтардың артында ұрғашылардағыдан ұзын болатын, пектин деп аталатын тарақ тәрізді құрылымдар орналасқан. Метасома деп аталатын құйрығы ұзын және дененің артына қарай иіледі. Оның ұшы у бездері орналасқан үлкен қуысқа жалғасады және өткір, иілген шаншықпен аяқталады. Шаян шағуы түрлеріне қарай адамдарға жеңіл (ара шағуына ұқсас) немесе ауыр болып жіктеледі. Көптеген адамдар император шаянның шағуынан қатты зардап шекпейді, бірақ кейбір адамдар шаян шағуына жалпы аллергиялық болуы мүмкін. Қысқыштар мен құйрықты сезімтал түктер жауып тұрады, бұл император шаянға ауа мен жердегі діріл арқылы жемтігін анықтауға мүмкіндік береді. Жүкті болғанда (анасы), әйелдің денесі кеңейіп, сегменттерді байланыстыратын ақшыл жарғақтарды көрсетеді. Император шаяны ультракүлгін сәуледе көкшіл-жасыл түспен флуоресценция жасайды. Олар өздерінің ыңғайлы мінез-құлқымен және дерлік зиянсыз шағуымен танымал; ересек шаяндар өздерін қорғау үшін шаншықтарын қолданбайды, бірақ жасөспірім кезеңдерінде қолдануы мүмкін. Олар жемтіктерін ұстап, бөліп-жару үшін қысқыштарын пайдаланады. Олардың экзоскелеті өте склеротикалық, сондықтан олар металл жасыл-қара түске ие. Император шаяндары көбінесе ұқсас туыс (Heterometrus) шаяндарымен шатастырылады және ең танымал шаяндардың бірі болып табылады. Император шаянның уынан Pi1, Pi2, Pi3 және Pi7 сияқты әртүрлі иондық канал токсиндері бөліп алынды.
Speciesbox
| image = Female Emperor Scorpion. jpg
| status = CITES A2
| status system = CITES
| status ref = However, some species of forest scorpions are fairly similar to the emperor scorpion in size, and one scorpion, Heterometrus swammerdami, holds the record for being the world's largest scorpion at 9 inches (23 cm) in length. The large pincers are blackish red and have a granular texture. The front part of the body, or prosoma, is made up of four sections, each with a pair of legs. Behind the fourth pair of legs are comb like structures known as pectines, which tend to be longer in males than in females. The tail, known as the metasoma, is long and curves back over the body. It ends in the large receptacle containing the venom glands and is tipped with a sharp, curved stinger. Scorpion stings can be categorized as mild (similar to a bee sting) to severe to humans depending on the species. Most people are not severely affected by the emperor scorpion's sting, though some people may be allergic to scorpion stings in general. Sensory hairs cover the pincers and tail, enabling the emperor scorpion to detect prey through vibrations in the air and ground. When gravid (pregnant), the body of a female expands to expose the whitish membranes connecting the segments. The emperor scorpion fluoresces greenish blue under ultra violet light. They are known for their docile behavior and almost harmless sting; they do not use their sting to defend themselves when they are adults, however, they may use it in their adolescent stages. They prefer to use their pincers to crush and dismember their prey. Their exoskeleton is very sclerotic, causing them to have a metallic greenish black color. Emperor scorpions are often confused with a similar genus (Heterometrus), and are one of the most famous scorpions. Different ion channel toxins have been isolated from the venom of the emperor scorpion, including Pi1, Pi2, Pi3, and Pi7.
Тіршілік ету ортасы және таралуы
Императорлық шаян – Африканың жаңбырлы ормандарының түрі, бірақ саваннада да таралған. Ол Бенин, Буркина-Фасо, Кот-д'Ивуар, Гамбия, Гана, Гвинея, Гвинея-Бисау, Того, Либерия, Мали, Нигерия, Сенегал, Сьерра-Леоне және Камерун сияқты бірнеше Африка елдерінде кездеседі.
Тамақтандыру әдеттері
Табиғи ортада императорлық шаяндар негізінен жәндіктер мен басқа құрлықтағы омыртқасыздармен қоректенеді, алайда олардың рационының көп бөлігін термиттер құрайды. Көбінесе кеміргіштер мен кесірткелер сияқты ірі омыртқалы жануарларды да жейді. Императорлық шаяндар жем іздеу үшін 6 футқа дейін тереңдіктегі термит үйінділерін қазып шығады. Олардың ірі қысқыштары жемді жыртуға көмектеседі, ал құйрық тікенегі бірден у іздеп, тамақты сұйылтады. Жастар уысты шағу арқылы жемтісін салқындатады, ал ересек шаяндар ірі қысқыштарымен жемтісін жыртып алады.
Қорғау және адам әсері
Африка императорлық шаянының уында императоксин және пандинотоксин токсиндері бар. Оның мінезінің жайлы болуы, ірі денесі және төзімділігінің жоғары деңгейіне байланысты *P. imperator* үй шаяны ретінде кең таралған, бұл оның табиғатта тым көп аулануына себеп болды және қазір ол CITES тізіміне енгізілген. Олар күтімшілерде қолжетімді шыңғырлауықтар мен құрттармен оңай тамақтанады және тұтқындықта 8 жылға дейін өмір сүре алады.