Құйрықсыз қамшылы-сарышаяндар: Биологиясы мен ерекшеліктері
Amblypygi
Арахнидтер тобы: құйрықсыз қамшы шоқырлар (Amblypygi) – жібек, у немесе қамшысы жоқ, бірақ қысқыштары бар 260-қа жуық түр. Сипаттамасы мен ерекшеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Арахидтер ордені
Order of arachnids
Amblypygi – арахидтер ордені, сонымен қатар қамшылы өрмектер немесе құйрықсыз қамшы шаяндары деп те аталады. Оларды Thelyphonida орденіне жататын қамшы шаяндарымен немесе шаяндармен шатастыруға болмайды. "Амблипигид" атауы "доғал құйрық" дегенді білдіреді, бұл қамшы шаяндарынан айырмашылығы, оларда биязық болмайтындығына сілтеме жасайды. Амблипигидтерде жібек бездері немесе уы жоқ. Олар қауіп төнсе, сирек шағады, бірақ педипальптерімен саусақтарын ұстап алады, нәтижесінде қызылша сияқты тесік жаралар пайда болады. 2023 жылға дейін 5 отбасы, 17 туыс және шамамен 260 түр ашылып, сипатталған. Олар тропикалық және субтропикалық аймақтарда таралған; негізінен жылы және ылғалды ортада кездеседі және жапырақтардың арасында, үңгірлерде немесе ағаш қабығының астында қорғанышпен жасырынуды ұнатады. Кейбір түрлері жер астында тіршілік етеді, барлығы түнгі өмірге бейімделген. Көмір дәуірінен сақталған, мысалы, Weygoldtina сияқты амблипигидтердің қазба қалдықтары табылған.
Amblypygi is an order of arachnids also known as whip spiders or tailless whip scorpions, not to be confused with whip scorpions or vinegaroons that belong to the related order Thelyphonida. The name "amblypygid" means "blunt tail", a reference to a lack of the flagellum that is otherwise seen in whip scorpions. Amblypygids possess no silk glands or venom. They rarely bite if threatened, but can grab fingers with their pedipalps, resulting in thorn like puncture injuries. As of 2023, 5 families, 17 genera and around 260 species had been discovered and described. They are found in tropical and subtropical regions worldwide; they are mainly found in warm and humid environments and like to stay protected and hidden within leaf litter, caves, or underneath bark. Some species are subterranean; all are nocturnal. Fossilized amblypygids have been found dating back to the Carboniferous period, such as Weygoldtina.]]
Дене құрылымы
Арахидалар ретінде Амблипигидің денесі екі бөлікке бөлінеді: просома және опистосома (жиі цефалоторакс және құрсақ деп аталады), төрт жұп аяқ, педипальп және хелицера. Олардың денелері кең және жазық, берік просомасы және сегменттелген опистосомасы бар. Көптеген түрлердің сегіз көзі болады: хелицераның үстіндегі қалқанның алдыңғы бөлігінде орналасқан орталық көздердің жұбы және әр жағында үштен тұратын екі кішкентай топтама. Бірінші аяқтар сезімтал мүшелер ретінде қызмет етеді және жүруге пайдаланбайды. Сезімтал аяқтар өте жұқа және созылған, көптеген сезімтал рецепторлары бар және дененің ұзындығынан бірнеше есе ұзын болуы мүмкін. Педипальптер көбінесе тікендермен жабылған, олжаны шаншу және ұстау үшін қолданылады. Олар қолданылмаған кезде просоманың алдына бүктеліп қойылады. Педипальп анатомиясы түрлерге қарай өзгереді, конфигурациялар көбінесе олжаны ұстаудың нақты стиліне сәйкес келеді. Euphrynicus сияқты кейбір туыстардың педипальптері өте ұзын және қосымшаның шеткі ұшына жақын жерге дейін тікенсіз болады. Содан кейін қысқыш тәрізді хелицералар олжаны жұтып алу алдында ұнтақтап, шайнауға көмектеседі. Құйрығы жоқ қамшы шаян бір айдан астам уақыт бойы тамақтанбай қалуы мүмкін. Бұл көбінесе молдауға байланысты. Уыттың болмауына байланысты құйрығы жоқ қамшы шаян өте сезімтал, жануар кез келген қауіпті сезінсе, кері шегінеді. Жұптасу кезінде еркек жерге сабақты сперматофорларды, олардың ұшында бір немесе бірнеше сперма массалары болады, салады және педипальптерін пайдаланып, әйелді олардың үстінен өткізеді. Ол сперманы жинап, ұрықтанған жұмыртқаларды құрсақ астындағы қапқа салады. Балапандар шыққаннан кейін анасының арқасына өрмелеуі мүмкін, ал бірінші молдаудан бұрын түсіп қалғандары тірі қалмайды. Амблипигидтердің кейбір түрлері, әсіресе Phrynus marginemaculatus және Damon diadema, әлеуметтік мінез-құлық көрсететін арахнидтердің сирек мысалдарының бірі болуы мүмкін. Корнелл университетінде жүргізілген зерттеулер ана амблипигидтердің алдыңғы аяқтарымен балаларымен байланысқа түсетінін, ал балалары анасымен де, туыстарымен де өзара байланыс жасайтынын көрсетті. Бұл әлеуметтік мінез-құлықтың нақты мақсаты әлі белгісіз. Амблипигидтер өздерін басқалардан қорғайтын аумақтарды иеленеді. Амблипигидтердің диетасы көбінесе буынтық аяқтылардан тұрады, бірақ бұл мүмкіндікті пайдаланатын жыртқыштар омыртқалы жануарлармен де қоректенгені байқалған. Құйрығы жоқ қамшы шаяндарды екі нәрсеге мүмкіндік беретін биік жабық кеңістікте, ағашқа өрмелеуге арналған беттермен ұстау керек: көтерілуге және молдауға жеткілікті тік кеңістік, сондай-ақ қоршаудың төменгі жағындағы субстраттың арасында жылуды таратуға жеткілікті кеңістік. Әдетте, көмуге мүмкіндік беру үшін және ылғалдылықты 75% жоғары деңгейде ұстау үшін суды сақтау үшін жеткілікті. Құйрығы жоқ қамшы шаяндар 5-10 жыл өмір сүреді. Тамаққа кішкентай жәндіктер, мысалы, шегірткелер, ұн құрттары және тарақандар кіруі мүмкін.
Being arachnids, Amblypygi possess two body segments; the prosoma and the opisthosoma, (often referred to as the cephalothorax and abdomen), four pairs of legs, pedipalps, and chelicerae. Their bodies are broad and highly flattened, with a solid prosoma and a segmented opisthosoma. Most species have eight eyes; a pair of median eyes at the front of the carapace above the chelicerae and 2 smaller clusters of three eyes each further back on each side. The first pair of legs act as sensory organs and are not used for walking. The sensory legs are very thin and elongate, have numerous sensory receptors, and can extend several times the length of the body. The pedipalps are generally covered in spines, used for impaling and capturing prey. They are kept folded in front of the prosoma when not in use. Pedipalp anatomy varies strongly with species, with configurations often conforming to a particular style of prey capture. The pedipalps of some genera such as Euphrynicus are extremely long, and free of spines until near the extreme distal end of the appendage. Pincer like chelicerae then work to grind and chew the prey prior to ingestion. The tailless whip scorpion may go for over a month in which no food is eaten. Often this is due to pre molt. Due to the lack of venom the tailless whip scorpion is very nervous in temperament, retreating away if any dangerous threat is sensed by the animal. Courtship involves the male depositing stalked spermatophores, which have one or more sperm masses at the tip, onto the ground, and using his pedipalps to guide the female over them. She gathers the sperm and lays fertilized eggs into a sac carried under the abdomen, or opisthosoma. When the young hatch, they climb up onto the mother's back; any which fall off before their first molt will not survive. Some species of amblypygids, particularly Phrynus marginemaculatus and Damon diadema, may be among the few examples of arachnids that exhibit social behavior. Research conducted at Cornell University suggests that mother amblypygids communicate with their young with her antenniform front legs, and the offspring reciprocate both with their mother and siblings. The ultimate function of this social behavior remains unknown. Amblypygids hold territories that they defend from other individuals. The amblypygid diet mostly consists of arthropod prey, but these opportunistic predators have also been observed feeding on vertebrates. Tailless whip scorpions are kept in tall enclosures with arboreal climbing surfaces to allow for two things: Enough vertical space for climbing and moulting, and enough space for heat to dissipate in order to keep the enclosure between and of substrate at the bottom of the enclosure is generally sufficient to allow for burrowing and also serves as a method to retain water in order to keep the humidity above 75%. Tailless whip scorpions live anywhere between 5–10 years. Feeding can include small insects such as crickets, mealworms, and roaches.