Орталық Африка Республикасының үкімет басшылары тізімі

Кіріспе

Бұл мақалада Орталық Африка Республикасының үкімет басшылары тізімі келтірілген. Орталық Африка Республикасы мен Орталық Африка Империясының жиырма бес үкімет басшысы болды. Үкімет басшысы, премьер-министр лауазымы Орталық Африка Республикасы 1958 жылы желтоқсанда Францияның тәуелсіз аумағына айналған кезде құрылды. Бұл лауазым бастапқыда Орталық Африка Республикасындағы ең жоғары лауазым болды, бірақ Франция аумақта губернаторды сақтап қалды. Орталық Африка Республикасы 1960 жылдың 13 тамызында тәуелсіздігін жариялап, республика болғаннан кейін Дэвид Дако қысқа мерзімге премьер-министр және жаңадан құрылған президенттік лауазымды бірге атқарды. Кейін ол премьер-министр лауазымын жойып, барлық атқарушы билікті президенттік лауазымға шоғырландырды. Президент Жан Бедель Бокасса 1975 жылы елді басқаруға көмектесу үшін премьер-министр лауазымын қайта жаңартты, өзін император деп жарияламас бұрын. Ол Африканың алғашқы әйел үкімет басшысы болған Элизабет Домитенді премьер-министр етіп тағайындады. Домитен қызметтен алынғаннан кейін Бокасса Анже Феликс Патасседі келесі премьер-министр етіп тағайындады. Патассе Бокасса 1976 жылдың желтоқсанында Орталық Африка Империясының құрылғанын жариялағаннан кейін де премьер-министр қызметін атқаруын жалғастырды. Анри Майду Патасседен кейін қызметке келді және Бокасса биліктен құлатылғаннан кейін де премьер-министр болып қалды. Даконың президенттігінің келесі екі жылында тағы үш саясаткер премьер-министр болып қызмет етті. 1981 жылдың 1 қыркүйегінде Андре Колингба Даконы президенттік лауазымнан қулатқаннан кейін бұл лауазым жойылды. Қазіргі кездегі лауазым 1991 жылы президент Колингба атқарушы биліктің бір бөлігін тастауға мәжбүр болған кезде қайта құрылды. Президент премьер-министрді тағайындауға және оны кез келген уақытта қызметтен босатуға құқылы. Премьер-министр – үкімет басшысы; тағайындалғаннан кейін бірнеше күн ішінде ол өз кабинетіне мүшелерді таңдауы керек, олармен бірге үкіметтің жұмысын үйлестіреді. 2013 жылдың 11 қаңтарында үкімет пен Селека көтерілісшілері арасында қол қойылған атысты тоқтату келісіміне сәйкес, президент Франсуа Бозизе Орталық Африка Республикасының Ұлттық Ассамблеясы таратылып, парламенттік сайлау өткізілгеннен кейін саяси оппозициядан жаңа премьер-министрді тағайындауы тиіс болды. Келісімге сәйкес, бұл 2014 жылдың 11 қаңтарына дейін жүзеге асырылуға тиіс еді. Оппозиция мен көтерілісшілер премьер-министр болып таңдаған Николас Тянгае 2013 жылдың 17 қаңтарында премьер-министр болып тағайындалды. Қазіргі Орталық Африка Республикасының премьер-министрі – Феликс Молуа, ол 2022 жылдың 7 ақпанынан бастап қызмет етеді.

None

This article lists the heads of government of the Central African Republic. There have been twenty five heads of government of the Central African Republic and the Central African Empire. The office of Prime Minister, the head of government, was created when the Central African Republic became an autonomous territory of France in December 1958. It was originally the highest post of the Central African Republic, though France did maintain a governor in the territory. After the Central African Republic declared its independence and became a republic on 13 August 1960, David Dacko held both the Prime Minister and newly created President of the Central African Republic posts briefly before eliminating the Prime Minister position and placing all executive power in the office of the President. President Jean Bédel Bokassa restored the office of Prime Minister to assist him in governing the country in 1975, shortly before he declared himself Emperor. He selected as prime minister Elisabeth Domitien, who become Africa's first female head of government. After Domitien was removed from office, Bokassa named Ange Félix Patassé to become his next prime minister. Patassé continued serving as prime minister after Bokassa declared the establishment of the Central African Empire in December 1976. Henri Maïdou succeeded Patassé and continued serving as prime minister after Bokassa was overthrown from power. During the following two years of Dacko's presidency, three more politicians served as prime minister. The post was abolished when Dacko was overthrown from the presidency by Andre Kolingba on 1 September 1981. The position, as it exists today, was recreated in 1991, when President Kolingba was forced to relinquish some of the executive power. The President has the authority to name the Prime Minister and can remove them from office at any time. The Prime Minister is the head of the government; within days of being appointed, they must select individuals for their Cabinet, who they will work with to coordinate the government. According to a ceasefire agreement signed between the government and the Séléka rebel coalition on 11 January 2013, President François Bozizé was required to appoint a new Prime Minister from the political opposition after the National Assembly of the Central African Republic is dissolved and legislative elections are held. According to the agreement, this will happen on 11 January 2014 at the latest. Nicolas Tiangaye, who was selected as prime minister by the opposition and rebels, was appointed as prime minister on 17 January 2013. The current Prime Minister of the Central African Republic is Félix Moloua, since 7 February 2022.

Үкімет басшылары

Жоқ. (Нөмір) Аты ПортретҮкіметтегі қызмет мерзіміСаяси бағыттарыЕскертпелерҚызметке кірген күніҚызметтен кеткен күніҮкіметтегі уақытыОрталық Африка Республикасы (Француз қоғамдастығы ішіндегі автономиялық) 1 Бартеломи Боганда 1958 жылғы 8 желтоқсан 1959 жылғы 29 наурыз 0 жыл, 254 күн МЕСАН МЕСАН партиясын құрған; Убанги-Шаридің тәуелсіздігі үшін келіссөздер жүргізді және елді «Орталық Африка Республикасы» деп атады. — Абель Гумба 30 наурыз 1959 30 сәуір 1959 0 жыл, 31 күн МЕСАН Премьер-министр міндетін атқарушы; Боганданың қайтысынан кейін Даккомен билік үшін күресті. 2 Дэвид Дакко 1 мамыр 1959 Орталық Африка Республикасы (Тәуелсіз) 1 Дэвид Дакко 13 тамыз 1960 Лауазым жойылды (14 тамыз 1960 – 1 қаңтар 1975) 2 Элизабет Домитен 2 қаңтар 1975 7 сәуір 1976 1 жыл, 96 күн МЕСАН Африкадағы алғашқы әйел үкімет басшысы. Бос (8 сәуір 1976 – 4 қыркүйек 1976) 3 Анже Феликс Патассэ 5 қыркүйек 1976 3 желтоқсан 1976 0 жыл, 89 күн МЕСАН Кейін президент болды (1993–2003). Орталық Африка Империясы 1 Анже Феликс Патассэ 8 желтоқсан 1976 14 шілде 1978 1 жыл, 147 күн МЕСАН 2 Анри Майду 14 шілде 1978 Француздар үш аптадан кейін «Барракуда» операциясын сәтті орындап, Бокасса режимін құлатты. Орталық Африка Республикасы 4 Анри Майду 21 қыркүйек 1979 26 қыркүйек 1979 0 жыл, 5 күн МЕСАН 5 Бернард Аяндо 26 қыркүйек 1979 22 тамыз 1980 0 жыл, 35 күн МЕСАН Бұрын экономика министрі болған. UDC Бос (23 тамыз 1980 – 11 қараша 1980) 6 Жан Пьер Лебудер 12 қараша 1980 0 жыл, 222 күн UDC 2003–2004 жылдары Гаомбалет үкіметінде экономика және қаржы министрі. 7 Симон Нарцисс Бозанга 4 сәуір 1981 1 қыркүйек 1981 Лауазым жойылды (2 қыркүйек 1981 – 14 наурыз 1991) 8 Эдуард Франк 15 наурыз 1991 9 Тимоти Малендома 4 желтоқсан 1992 26 ақпан 1993 0 жыл, 281 күн ФК Бокасса үкіметіндегі ұлттық экономика министрі және Дакконың жанындағы мемлекеттік министр. 10 Энох Дерант Лакуэ 26 ақпан 1993 25 қазан 1993 0 жыл, 241 күн PSD 1993 және 1999 жылғы президент сайлауында PSD партиясынан кандидат. Кейін Орталық Африка мемлекеттерінің банкінің (ОАМБ) ұлттық әкімшілігінің басшысы болды. 11 Жан Люк Мандаба 25 қазан 1993 12 сәуір 1995 1 жыл, 196 күн MLPC Колинба үкіметіндегі денсаулық сақтау министрі және MLPC вице-президенті. 12 Габриэль Коямбуну 12 сәуір 1995 6 маусым 1996 1 жыл, 55 күн MLPC Премьер-министр болғанға дейін мемлекеттік қызметте инспектор. 14 Мишель Гбезера Бриа 30 қаңтар 1997 4 қаңтар 1999 1 жыл, 26 күн Тәуелсіз Бұрын сыртқы істер министрі болған. 15 Анисет Жорж Дологюэле 4 қаңтар 1999 1 сәуір 2001 2 жыл, 87 күн Тәуелсіз Гбезера Бриа үкіметіндегі қаржы және бюджет министрі. 16 Мартин Зигуэле 1 сәуір 2001 15 наурыз 2003 1 жыл, 17 күн MLPC 2005 жылғы президент сайлауының бірінші турында Франсуа Бозизеден екінші орын алды, бірақ екінші турда жеңілді. 2007 жылдың маусым айында үш жылдық мерзімге MLPC президенті болып сайланды. 17 Абель Гумба 23 наурыз 2003 11 желтоқсан 2003 0 жыл, 263 күн FPP 1959 жылы Боганда қайтыс болғаннан кейін премьер-министр міндетін атқарушы. Кейіннен Ұлттық Ассамблеяның спикері. 19 Эли Дотэ 13 маусым 2005 18 қаңтар 2008 2 жыл, 147 күн Тәуелсіз 2006 жылғы қыркүйектегі министрлер кабинетінің қайта құрылуы кезінде қаржы министрі болды, сонымен бірге премьер-министр лауазымын сақтады. 20 Фаустин Арханж Туадера 22 қаңтар 2008 17 қаңтар 2013 4 жыл, 5 күн Тәуелсіз Математикадан екі докторлық дәрежесі бар. 2004 жылдың мамыр айынан бастап премьер-министр болып тағайындалғанға дейін Банги университетінің проректоры болды. Кейін президент (2016 жылдан қазірге дейін) болды. 21 Никола Тиангае 17 қаңтар 2013 0 жыл, 197 күн Тәуелсіз Премьер-министр міндетін атқарушы; Африка даму банкінің (АДБ) бұрынғы атқарушы директоры және Орталық Африка мемлекеттерінің банкінің (ОАМБ) вице-президенті. — Махамат Камун 10 тамыз 2014 2 сәуір 2016 1 жыл, 130 күн Тәуелсіз Бейбіт келісім толық орындалғанға дейін өтпелі үкіметтің басшысы. 22 Симплис Саранджи 2 сәуір 2016 27 ақпан 2019 2 жыл, 34 күн Тәуелсіз 23 Firmin Ngrébada 27 ақпан 2019 15 маусым 2021 2 жыл, 108 күн Тәуелсіз MCU 24 Анри Мари Дондра 15 маусым 2021 7 ақпан 2022 0 жыл, 128 күн Тәуелсіз 25 Феликс Молуа 7 ақпан 2022 Қазіргі кезде MCU

No. (Number)NamePortraitTerm of officePolitical affiliationsNotesTook officeLeft officeTime in officeCentral African Republic (Autonomous within the French Community) 1 Barthélemy Boganda 8 December 1958 29 March 1959 0 years, 254 days MESAN Founder of the MESAN party; negotiated for the independence of Oubangui Chari and named the country the "Central African Republic". — Abel Goumba 30 March 1959 30 April 1959 0 years, 31 days MESAN Served as Acting Prime Minister; had an internal struggle for power with Dacko after Boganda's death. 2 David Dacko 1 May 1959Central African Republic (Independent) 1 David Dacko 13 August 1960 Post abolished (14 August 1960 – 1 January 1975) 2 Elisabeth Domitien 2 January 1975 7 April 1976 1 years, 96 days MESAN First female head of government in Africa. Vacant (8 April 1976 – 4 September 1976) 3 Ange Félix Patassé 5 September 1976 3 December 1976 0 years, 89 days MESAN Later served as President (1993–2003). Central African Empire 1 Ange Félix Patassé 8 December 1976 14 July 1978 1 years, 147 days MESAN 2 Henri Maïdou 14 July 1978 Less than three weeks later, the French successfully executed Operation Barracuda, toppling the Bokassa regime. Central African Republic 4 Henri Maïdou 21 September 1979 26 September 1979 0 years, 5 days MESAN 5Bernard Ayandho26 September 197922 August 19800 years, 35 days MESANPreviously served as a Minister of Economy. UDC Vacant (23 August 1980 – 11 November 1980) 6 Jean Pierre Lebouder 12 November 1980 0 years, 222 days UDC Minister of Economy and Finance in Gaombalet's government from 2003–2004. 7 Simon Narcisse Bozanga 4 April 1981 1 September 1981 Post abolished (2 September 1981 – 14 March 1991) 8 Édouard Frank 15 March 1991 9 Timothée Malendoma 4 December 1992 26 February 1993 0 years, 281 days FC Minister of the National Economy in Bokassa's government and Minister of State under Dacko. 10 Enoch Derant Lakoué 26 February 1993 25 October 1993 0 years, 241 days PSD Candidate from the PSD in the 1993 and 1999 presidential elections. Later served as the head of the national administration of the Bank of Central African States (BEAC). 11 Jean Luc Mandaba 25 October 1993 12 April 1995 1 years, 196 days MLPC Minister of Health under Kolingba and Vice President of the MLPC. 12 Gabriel Koyambounou 12 April 1995 6 June 1996 1 years, 55 days MLPC Inspector in the civil service prior to becoming prime minister. 14 Michel Gbezera Bria 30 January 1997 4 January 1999 1 years, 26 days Independent Previously served as foreign minister. 15 Anicet Georges Dologuélé 4 January 1999 1 April 2001 2 years, 87 days Independent Minister of Finance and Budget in Gbezera Bria's government. 16 Martin Ziguélé 1 April 2001 15 March 2003 1 years, 17 days MLPC Finished second place to incumbent François Bozizé in the first round of the 2005 presidential elections, but lost the second round run off. Elected to three year term as President of MLPC in June 2007. 17 Abel Goumba 23 March 2003 11 December 2003 0 years, 263 days FPP Acting Prime Minister following Boganda's death in 1959. Subsequently, the Speaker of the National Assembly. 19 Élie Doté 13 June 2005 18 January 2008 2 years, 147 days Independent Became finance minister in September 2006 cabinet reshuffle, while maintaining his post as prime minister. 20 Faustin Archange Touadéra 22 January 2008 17 January 2013 4 years, 5 days Independent Holds two doctoral degrees in mathematics. Served as vice chancellor of the University of Bangui from May 2004 until being appointed as prime minister. Later served as President (2016–present). 21 Nicolas Tiangaye 17 January 2013 0 years, 197 days Independent Serving as Acting Prime Minister; former Executive Director of the African Development Bank (AfDB) and vice president of the Bank of Central African States (BEAC). — Mahamat Kamoun 10 August 2014 2 April 2016 1 years, 130 days Independent Heading a transitional government until the full implementation of the peace deal. 22 Simplice Sarandji 2 April 2016 27 February 2019 2 years, 34 days Independent 23Firmin Ngrébada27 February 201915 June 20212 years, 108 days Independent MCU 24 Henri Marie Dondra 15 June 2021 7 February 2022 0 years, 128 days Independent 25 Félix Moloua 7 February 2022 Incumbent MCU

Түсініктемелер

Гумба 1958 жылдың 26 шілдесінен бастап Үкімет кеңесінің төрағасы қызметін атқарды. Апаттың нақты себебі анықталмады, бірақ саботажға күдік туды. Сарапшылар ұшақтың қирандыларынан жарылғыш заттың іздерін тапты, бірақ бұл мәлімет жарияланбады. Апатқа кінәлілер анықталмаса да, француз құпия қызметі және тіпті Боганданың әйелі де қатысқан болуы мүмкін деген күдік болды. Дако премьер-министр лауазымын жойып, президенттік билікті нығайтты. Өмір бойына президент болып тағайындалған Жан Бедель Бокасса 1975 жылдың 2 қаңтарында жаңа үкімет құрды және премьер-министр лауазымын қайта енгізді. Ол Домитенді MESAN президенті және Орталық Африка Республикасының премьер-министрі етіп тағайындады. Содан кейін Бокасса оны үй қамауына алды. 1976 жылдың 4 желтоқсанында Бокасса жаңа конституцияны қабылдап, республиканы монархия деп жариялады – Орталық Африка империясы. Президент Дако Майдуны 1979 жылдың 27 қыркүйегінде вице-президент етіп тағайындады. Премьер-министр Аяндо 1980 жылдың 22 тамызында Дако тарапынан саяси қарсыласы ретінде қаралып, қызметтен босатылды және үй қамауына алынды. Малендома премьер-министр лауазымынан алынып, оның орнына Лакуэ тағайындалды. 1995 жылдың сәуір айында Мандаба премьер-министр лауазымынан кетті, өзінің партиясынан сенімсіздік дауысы ұсынылуын болдырмау үшін, оған құзырсыздық пен сыбайлас жемқорлық тағылғаннан кейін. Президент Патасе 2001 жылдың 1 сәуірінде Дологюэлені қызметтен босатып, оның орнына соңғы екі жылда Бенин елшісі қызметін атқарған жоғары деңгейлі дипломат Зигуэлені тағайындады. Патасе шешімін түсіндірмеді, бірақ саяси байқаушылар партиялық емес Дологюэленің үкіметтік MLPC партиясы арасында беделсіздікке ұшырағанын мәлімдеді. Зигуэле 2003 жылдың 15 наурызында Франсуа Бозизе билікті басып алған кезде қызметтен кетті. 2003 жылдың 11 желтоқсанында Гумба премьер-министр лауазымынан босатылып, вице-президент болып тағайындалды. Гаомбалет 2005 жылдың 7 маусымында Ұлттық Ассамблеяның спикері болып сайланғаннан кейін 11 маусымда премьер-министр лауазымынан кетті. 2008 жылдың қаңтар айының ортасында Ұлттық Ассамблеяның депутаттары Доте үкіметіне сенімсіздік білдірді, себебі кәсіподақтар ұйымдастырған бүкіл ел бойынша мемлекеттік қызметкерлер ереуіліне жауап ретінде үкімет мемлекеттік қызметкерлердің қарыздарын төлемеді. 18 қаңтарда Доте премьер-министр лауазымынан кетіп қалғанын мәлімдеді. Тиангае президент Мишель Джотодиямен бірге 2014 жылдың 10 қаңтарында Нджаменада, Чадта отставкаға кетті.

Goumba had served as President of the Government Council since 26 July 1958. The exact cause of the crash was not determined, but sabotage was widely suspected. Experts found a trace of explosives in the plane's wreckage, but revelation of this detail was withheld. Although those responsible for the crash were never identified, people have suspected the French secret service, and even Boganda's wife, of being involved. Dacko removed the Prime Minister position and consolidated power in the Presidency. President for Life Jean Bédel Bokassa established a new government on 2 January 1975 and reintroduced the position of Prime Minister. He appointed Domitien as president of MESAN and Prime Minister of the Central African Republic. Bokassa then had her placed under house arrest. On 4 December 1976, Bokassa instituted a new constitution and declared the republic a monarchy, the Central African Empire. President Dacko appointed Maïdou as Vice President on 27 September 1979. Prime Minister Ayandho was dismissed from office on 22 August 1980 by Dacko, who saw him as a political threat, and placed under house arrest. Malendoma was removed as prime minister and replaced by Lakoué. In April 1995, Mandaba resigned as prime minister, preempting a threatened vote of no confidence from his own party, following accusations of incompetence and corruption. President Patassé fired Dologuélé on 1 April 2001 and replaced him with Ziguélé, a senior diplomat who had served as ambassador to Benin for the last two years. Patassé did not provide an explanation for his decision, but political observers state that the nonpartisan Dologuélé had become widely unpopular with the ruling MLPC party. Ziguélé left office when François Bozizé seized power on 15 March 2003. On 11 December 2003, Goumba was dismissed as prime minister and was appointed as Vice President. Gaombalet resigned as prime minister on 11 June 2005 after being elected as Speaker of the National Assembly on 7 June. In mid January 2008, members of the National Assembly filed a censure motion against the Doté government, in response to countrywide civil service strike initiated by trade unions to protest the government's failure to pay arrears to government employees. On 18 January, Doté announced his resignation as prime minister. Tiangaye resigned with President Michel Djotodia in N'Djamena, Chad on 10 January 2014.