Кіріспе

Қолмен өлшейтін уақыт сағаты Ұлыбритания азаматтық құқықтарын қорғайтын ұйым. Тоқтату сағаты – оның қосылуы мен өшірілуі арасындағы уақытты өлшеуге арналған сағат. Спорт стадионы сияқты қашықтықтан көруге арналған секундомердің үлкен цифрлық нұсқасы – тоқтату сағаты деп аталады. Қолмен уақытты өлшеу кезінде сағатты бір батырманы басып қосу және тоқтату арқылы іске қосады. Толық автоматты уақыт режимінде бастау және тоқтату датчиктер арқылы автоматты түрде жүзеге асырылады. Уақыт функциялары әдетте корпустағы екі батырмамен басқарылады. Жоғарғы батырманы басу таймерді іске қосады, ал екінші рет басу тоқтатады, содан кейін өткен уақыт көрсетіледі. Екінші батырманы басу секундомерді нөлге қайтарады. Екінші батырма сондай-ақ бөлік бойынша уақытты немесе айналым уақытын тіркеу үшін қолданылады. Сағат жұмыс істеп тұрғанда бөлік бойынша уақыт батырмасын басқанда, сол уақытқа дейінгі өткен уақытты оқуға болады, бірақ сағат механизмі жалпы өткен уақытты тіркеуді жалғастырады. Бөлік бойынша уақыт батырмасын екінші рет басу сағатқа жалпы уақытты қайтадан көрсетуге мүмкіндік береді. Механикалық секундомерлер серпімді арқылы қуаттанады, оны секундомердің жоғарғы жағындағы бұрылмалы тұтқаны бұра отырып, зарядтау қажет. Кристалдық осцилляторды уақытты өлшеу элементі ретінде пайдаланатын цифрлық электрондық секундомерлер механикалық сағаттарға қарағанда әлдеқайда дәл. Олардың құрамында микрочип болғандықтан, көбінесе күнді және уақытты көрсету функциялары да болады. Кейбір модельдерде сыртқы сенсорларды қосуға арналған ұя бар, бұл секундомерді сыртқы оқиғалар арқылы іске қосуға және саусақпен батырмаларды басуға қарағанда әлдеқайда дәл өлшеуге мүмкіндік береді. Ұйымдастырылған спортта қолданылған алғашқы цифрлық таймер – 1962 жылы Юта штатының Солт-Лейк-Ситидегі Cox Electronic Systems, Inc. компаниясы әзірлеген Digitimer. Ол Nixie түтігін пайдаланып, 1/1000 секундтық ажыратымдылықты қамтамасыз етті. Ол алғаш рет шаңғы жарыстарында қолданылды, бірақ кейін Мәскеудегі Дүниежүзілік студенттер ойындары, АҚШ NCAA және Олимпиадалық іріктеулерде де пайдаланылды. Бұл құрылғы уақыт аралықтарын дәл және қиындықтарсыз өлшеу қажет болған кезде қолданылады. Лабораториялық тәжірибелер мен жүгіру сияқты спорттық жарыстар жақсы мысалдар. Тоқтату сағаты функциясы көптеген электрондық құрылғылардың, мысалы, қол сағаттарының, ұялы телефондардың, портативті музыка ойнатқыштардың және компьютерлердің қосымша функциясы ретінде де кездеседі. Адамдар оны қолданған сайын қате жіберуге бейім. Әдетте, адамдар визуалды сигналды байқап, оған жауап беру үшін 180–200 миллисекунд уақыт кетеді. Алайда, секундомер қолданылатын көптеген жағдайларда, оқиғаның басталуы туралы көрсеткіштер болады, сондықтан таймерді қосу/тоқтату әрекеті әлдеқайда дәл болуы мүмкін. Қолмен уақытты өлшеуді қолданған кездегі орташа өлшеу қатесі электрондық уақытпен салыстырғанда шамамен 0,04 секунд құрады, бұл жүгіру спринті үшін жасалған есептеулерге сәйкес келеді. Дәлірек нәтижелер алу үшін көптеген зерттеушілер тәжірибелердегі қателерді азайту үшін белгісіздіктің таралу теңдеуін пайдаланады. – эксперименттен алынған нақты мән, – белгісіздіктің мәні. Мысалы: егер терезе енін өлшеу нәтижесі 1,50 ± 0,05 м болса, 1,50 болады және 0,05 болады.

Бірлік

Көптеген ғылыми эксперименттерде зерттеушілер әдетте SI немесе Халықаралық бірліктер жүйесін қолданады. Тоқтату сағатын (секундомерді) бақылау кезінде, уақытты өлшеу үшін әдетте минуттар, секундтар және "секундтың жүздік бөлігі" қолданылады. Көптеген механикалық тоқтату сағаттары "ондық минуттық" түрінде болады. Олар бір минутты 0,6 секундтық 100 бөлікке бөледі. Бұл, уақытты қосу және алуды, қалыпты секундтарды пайдалануға қарағанда оңайлатады.