Кіріспе

Жұмыс уақытын тіркейтін құрылғы. Уақыт сағаты, кейде сағат картасы машинасы, перфоратор немесе уақыт жазуы деп те аталады, – бұл кәсіпорындағы сағаттық еңбек ақы алатын қызметкерлердің (немесе икемді жұмыс кестесімен жұмыс істейтіндердің) жұмысқа келу және жұмыстан кету уақытын тіркейтін құрылғы. Механикалық уақыт сағаттарында бұл уақыт сағатының ойығына ауыр қағаз карточкасы (уақыт карточкасы) салынып жасалатын. Уақыт карточкасы ойықтың артқы жағындағы контактіге тигенде, машина карточкаға күн мен уақыт туралы ақпаратты (уақыт белгісін) басып шығаратын. Бір немесе бірнеше уақыт карточкалары жұмыс уақытының тізімі ретінде қолданылуы мүмкін немесе оны толтыру үшін деректерді ұсынуы мүмкін. Бұл уақыт есептеушіге қызметкердің жұмыс істеген сағаттарының ресми тізімін алып, қызметкерге төленуге тиіс жалақыны есептеуге мүмкіндік береді. Австралиялық ағылшын тілінде уақыт сағаттарын белгілеу үшін "Банди сағаты" немесе жай ғана "Банди" терминдері қолданылады. Бұл термин Уиллард және Харлоу Банди ағайындыларынан шыққан.

Шығу тегі

Кейде алғашқы деп аталатын алғашқы және ықпалды уақыт сағатын 1888 жылдың 20 қарашасында Нью-Йорк штатының Оберн қаласында зергер Уиллард Ле Гранд Банди ойлап тапты. Оның 1890 жылғы патентынде жұмысшылар үшін арналған механикалық уақыт тіркегіштер туралы айтылады, бұл бұрынғы тіркегіштердің де болғанын көрсетеді, бірақ Бандидің көптеген жақсартулары болды; мысалы, әр жұмысшының жеке кілті болды. Бір жылдан кейін оның інісі Харлоу Банди «Банди өндіріс компаниясын» құрып, уақыт сағаттарын жаппай өндіруді бастады. 1900 жылы «Банди өндіріс компаниясының» уақыт тіркеу бизнесі, тағы екі уақыт жабдықтары бизнесімен бірге «Халықаралық уақыт тіркеу компаниясына» (ITR) біріктірілді. 1911 жылы ITR, «Банди өндіріс компаниясы» және тағы екі компания акцияларды сатып алу арқылы біріктіріліп, бесінші компания – «Computing Tabulating Recording Company» (CTR) құрылды, ол кейіннен IBM деп аталды. Банди сағаты (суретті қараңыз) Бирмингем қалалық көлігі автобус жүргізушілерінің қала сыртындағы терминалдардан белгіленген уақыттан бұрын шығып кетпеуін қамтамасыз ету үшін қолданылды; қазір Валсолл Арборетумында сақталады. 1909 жылы Хальберт П. Жилет сол кездегі уақыт сағаттарының деңгейі туралы түсіндірді:

IBM жасаған осы уақыт сағатының басқа бір түрі суретте көрсетілген. Сағат бетінде жұмысшылардың нөмірлері көрсетілген, оларды зауытқа кіретін және шығатын жұмысшылар таңдайтын. Кіру және шығу күні мен уақыты қораптың ішіндегі карточкаларға перфорацияланған.

ХХ ғасырдың ортасы

1958 жылы IBM-нің уақыт жабдықтары бөлімі Simplex Time Recorder Company-ге сатылды. Бірақ, Ұлыбританияда ITR (IBM United Kingdom Ltd. еншілес компаниясы) 1963 жылы басқарушылардың сатып алуына түсті және International Time Recorders болып қайта аталды. 1982 жылы International Time Recorders компаниясын Англияның Суиндон қаласындағы Blick Industries компаниясы сатып алды, ал олар кейін Stanley Security Systems компаниясына енгізілді. Z80 микропроцессорымен байланысқан алғашқы перфокарталық жүйе 1970-жылдардың соңында Kronos Incorporated компаниясымен әзірленді және 1979 жылы өнім ретінде ұсынылды.

ХХ ғасырдың аяғы

20 ғасырдың соңында уақыт тіркеу машиналары механикалық түрлерінен компьютерлік, электрондық уақыт және қатысу жүйелеріне көшуге бастады. Қызметкерлер жүйеге магниттік жолақты картаны өткізу, штрих-кодты сканерлеу, RFID (радиожиілік идентификациясы) таңбасын оқырманға жақындату, нөмір енгізу немесе биометриялық оқырманды пайдалану арқылы тіркеледі. Бұл жүйелер механикалық уақыт тіркеу машиналарынан әлдеқайда жетілген: түрлі есептер жасауға болады, соның ішінде Еуропалық жұмыс уақыты директивасына сәйкестік және Брэдфорд факторы есебін алуға болады. Қызметкерлер жүйе арқылы демалысқа өтініш беруге, қатыспау себебін енгізуге және жұмыс істеген уақытын көруге мүмкіндік алады. Пайдаланушы интерфейсі жекелендірілуге болады және кеңейтілген өзін-өзі қызмет көрсету мүмкіндіктерін ұсынады. Электрондық уақыт тіркеу машиналары Қытайдағы компаниялар тарапынан көптеген дизайндарда өндіріліп, әлемнің әртүрлі аймақтарында түрлі брендтермен сатылады, сонымен қатар бір немесе бірнеше машиналардан деректерді шығарып, оларды есептерге өңдеуге мүмкіндік беретін бағдарламалық қамтамасымен бірге келеді. Көп жағдайда жергілікті жеткізушілер техникалық қолдау көрсетеді және кейде орнату қызметтерін ұсынады. Соңғы кезде уақыт тіркеу машиналары телефондар мен планшеттерде кең таралған технологияны – «Смарт сағаттарды» пайдалана бастады. «Соңғы үлгідегі» смарт сағаттар көп сенсорлы экрандармен, толық түсті дисплейлермен, проблемаларды нақты уақыт режимінде бақылаумен, сымсыз желімен және сырттан жаңартулармен жабдықталған. Кейбір смарт сағаттар қызметкерлердің кіру уақытын тіркеу үшін алдыңғы камераны пайдаланады, бұл «бірге тіркелу» немесе «бірге соғу» әрекеттерін болдырмауға көмектеседі, яғни бір қызметкер басқасының уақытын заңсыз тіркеуі. Бұл мәселені шешу үшін көбінесе қымбат биометриялық құрылғылар қажет болады. Бұлттық бағдарламалық жасақтаманың танымалдылығы артып келе жатқандықтан, жаңа уақыт тіркеу машиналарының кейбіреулері бұлтпен үздіріссіз жұмыс істеу үшін жасалған.

Негізгі уақыт сағаты

Негізгі уақыт сағаты күнді және уақытты уақыт картасына мөрмен басады, бұл паркингке рұқсаттама беретін машинаға ұқсас. Әдетте, жұмысшы өз картасын мөрмен басу үшін немесе толық енгізген кезде мөрмен басу үшін батырманы басады. Кейбір машиналар мөр басудың орнына тесікше карталарды қолданады, бұл оптикалық таңбаларды тану мүмкіндігі жоқ машиналарда автоматты өңдеуді жеңілдетеді. Сонымен қатар, өндірушіге және қолданылатын машинаға байланысты, сондай-ақ пайдаланушы апталық немесе айлық тіркеуді қалауына байланысты да өзгерістер болуы мүмкін. Уақыт карталарында әдетте жұмыс күндері, "келу уақыты" және "кету уақыты" көрсетілген, сондықтан қызметкерлер дұрыс жерде "келіп" немесе "кетуі" керек. Қызметкер картаның мөр басуға немесе тесікше салуға тиісті бөлігін туралауға жауапты болуы мүмкін. Кейбір уақыт сағаттарында белгілі бір уақыт немесе үзіліс туралы қызметкерлерді ескерту үшін қоңырау немесе сигналдық реле болады. Уақыт сағаттарын алаяқтықпен пайдалануға бір уақытты екіншісімен жабу және бір қызметкердің екіншісі үшін уақытты тіркеуі кіруі мүмкін. Ең нашар жағдайларда, қызметкерлер жұмыстан толық күндерді өткіріп жіберу немесе қосымша еңбекақы жинақтау үшін мұндай амалдарды пайдалана алады.

Өзін-өзі есептеу машиналары

Өзін-өзі есептейтін машиналар қарапайым уақыт тіркегіштерге ұқсас. Бірақ, әр кезеңнің соңында тіркелген жалпы уақыт қосылып есептеледі, бұл кадрлар бөліміне немесе еңбекақы есептеуге жылдам өңдеуге мүмкіндік береді. Мұндай машиналар автоматты мөр басу, екі түсті басып шығару және автоматты бағананы жылдыру сияқты қосымша функциялармен жабдылуы мүмкін. Бағдарламалық құралға негізделген уақыт және қатысу жүйелері қағаз жүйелеріне ұқсас, бірақ олар компьютерлер мен тіркегіштерге сүйенеді. Бұл жүйелер адам ресурстарын басқару бөлімімен және кейде еңбекақы есептеу бағдарламасымен интеграцияланатын бағдарламалық қамтамасыз етумен қолдалады. Мұндай жүйелерге сұраныс артып келеді, алайда жоғары бастапқы құнына байланысты, көбінесе 30-дан астам қызметкері бар ірі компаниялар ғана оларды пайдаланады. Бұл кемшілікке қарамастан, олар қателерді азайту және әкімшілік жұмысты қысқарту арқылы жыл сайын бизнеске көп ақша үнемдеуге көмектеседі.

Ұялы уақыт бақылауы

Мобильді құрылғылардың (смартфондар, қолға ұсталатын құрылғылар) кең таралғандығымен қатар, жаңа типтегі автоматтік уақытты есептеу жүйелері пайда болды, олар мобильді жұмыс күшіне – мысалы, бояушыларға немесе құрылыс компанияларына – қызметкерлердің жұмысқа кіру және жұмыстан шығу уақытын қадағалауға мүмкіндік береді. Бұл әдетте мобильді қосымша немесе IVR негізіндегі телефон қосылысы арқылы іске асырылады. Мобильді құрылғыны пайдалану арқылы кәсіпорындар өз қызметкерлерінің немесе серіктерінің нақты бір орында ұялы телефонның GPS мүмкіндігін қолданып, жұмысқа кіргенін қосымша растауға мүмкіндік алады.

Биометриялық мәліметтер

Биометриялық уақыт сағаттары – одан да жетілдірілген уақытты есептеу және қатысуды бақылау жүйелерінің бір мүмкіндігі. Олар пайдаланушыны анықтау үшін кілт, код немесе чипті пайдаланбай, қол іздері, саусақ іздері, саусақ тамырлары, алақан тамырлары, беттік тану, қабыршақ немесе торлы қабат сияқты пайдаланушының ерекше белгілеріне сүйенеді. Пайдаланушының белгісі жүйеге сканерленеді. Биометриялық оқырман құрылғылары көбінесе кіруді бақылау жүйесімен бірге қолданылады, бұл пайдаланушыға ғимаратқа кіруге рұқсат береді және сонымен бірге уақыт пен күнді тіркеп, жұмысқа қабылдайды. Бұл жүйелер «бір-біріне уақытты тіркеу» сияқты алаялық әрекеттерді азайтуға да көмектеседі. Олар кіруді бақылау жүйесімен біріктірілгенде, жалақы тізіміне қосымша, шын мәнінде жоқ «көлеңкелі қызметкерлер» сияқты алаялықтың басқа түрлерін де болдырмауға көмектеседі.