Кіріспе

Лаос округіне жататын қала, Ирландия.

Маунтмеллик немесе Маунтмеллик – Ирландияның Лаос округінің солтүстігінде орналасқан қала. Ол N80 ұлттық екінші дәрежелі жолымен және R422 және R423 аймақтық жолдарымен қиылысады. Қала Маунтмеллик Рим-католик приходының құрамына кіреді.

Атауы

Маунтмеллик, кейде Монтмеллик немесе Монтмеллик деп те жазылады, ирланд тіліндегі Móinteach Mílic атауының ағылшыншасы болып табылады, ол «өзенге жақын жатқан батпақты жер» дегенді білдіреді. Ескі ағылшынша жазылымдарына Моинтагмеэлик, Монтагмеэлик, Монтиагмеэлик және Монтеагмилик кіреді.

Елтаңбасы

Бұл ұран "серіктестік арқылы достық" деп аударылады. Өрнектің күрделі дизайны – қалаға тән Маунтмеллик өнемі, ерекше тігіс шеберлігін көрсетеді. Диагональды боймен өтетін толқын – қаланың көп бөлігін аралап жатқан Оуэнэс өзенін бейнелейді. Кресттер қаланың Достар қоғамы, яғни квакерлермен құрылуын көрсетеді. Бұл геральдикалық элементтер "молин крестері" деп аталады және олар диірмен тасының темір ортасы – диірмен қабығынан шыққан. Олар Маунтмеллик қаласының маңызды өнеркәсібін көрсетеді. Андромеда полифолиясының, немесе батпақ розмариінің бұтақтары бізге Моинтех Милич деген жер атауын еске түсіреді. Моинтех – "батпақты жер", мелиорацияланған батпақ, ал Милик – ылғалды жерді білдіреді. Ирландияның бас геральдисті 1998 жылдың 16 желтоқсанында Маунтмеллик қалалық комиссиясына қаланың елтаңбасын берді.

Ирландияның Манчестері

Маунтмелликтегі өнеркәсіптік белсенділіктің деңгейі XVIII ғасырдың соңында қаланың "Ирландияның Манчестері" деп танылуына себеп болды. 1700-ші жылдардың ортасындағы өнеркәсіптік революция кезінде тоқыма өндірісіндегі жетекші рөлі, сол кездегі Англияның өнеркәсіптік орталығы – Манчестермен салыстыруға мүмкіндік берді. Лаоис аймағын бір кезде жапырақты ормандар жапқан, олар мал терісін былғауға қолданылатын тері өңдеу өнеркәсібі үшін қабықпен қамтамасыз еткен. Маунтмелликте алғашқы квакер болып қоныстанған Уильям Эдмундсон (1627–1712) былғау фабрикасының иесі болды, ал Гудбоди және Пим отбасылары да 19 ғасырда былғау фабрикаларына иелік еткен. XVIII ғасырдың соңына қарай тоқыма өнеркәсібі айтарлықтай өсті. 1780-ші жылдары бірнеше ірі фабрикалар ашылды. Олар тоқуды маңызды шағын өнеркәсіп ретінде дамыту үшін қажетті шикізатты өндірді, соның арқасында көптеген отбасылар ауыл шаруашылығынан түсетін табысқа қосымша кіріс көзіне ие болды. 1837 жылға қарай Маунтмеллик аймағындағы мақта және жүн өнеркәсібінде 4000-қа жуық адам жұмыс істегені естілді. Осы өнеркәсіптің үш негізгі орталығы Дринахтағы Нью-Миллс, Баллифинге жақын орналасқан Баркмиллс және Ирландтаундағы Ангроув қалаларында құрылды. Бастапқыда бұл фабрикалар сумен жұмыс істесе, 19 ғасырдың барысында бу машиналары біртіндеп енгізілді. 1801 жылы Маунтмелликте бес сыра қайнату зауыты болды, олар 25 миль радиустағы қалаларды сырамен қамтамасыз етті. Бұл сыра қайнату зауыттары басқа жерлердегі ірі сыра қайнату зауыттары теміржол және каналдар арқылы тарату желісін кеңейткен кезде құлдырады. 19 ғасырдың екінші жартысында сақтану қозғалысы күшейген кезде сыра қайнатудан сорт өндіруге көшу болды. 20-ғасырдың басында Ирландтауда Кодд отбасы екі сорт өндіру кәсіпорнын құрды, ал сорт өндірісі бүгінгі күнге дейін Маунтмелликте жалғасуда. Қаладағы алғашқы банк 1824 жылы ашылды, ал Ирландиядағы алғашқы заманауи қант зауыты 1852 жылы Маунтмелликте құрылды. Ол қазіргі MDA ғимаратының артында, Ирландтауда орналасқан. Үлкен үміттерге қарамастан, экономикалық факторлар 1862 жылы оның жабылуына әкелді.

Ұлы ашаршылық

Қала халқының саны 1845 және 1850 жылдар аралығында 35%-ға төмендеп, 4800-ден 3120-ға дейін жетті. 1841 жылы қаланың жанында тағы 3000 адам тұрды, олардың көпшілігі де қиындыққа тап болды. Осы кезге дейін Маунтмеллик өндіріспен белгілі қала болған, бірақ ашаршылық күшейгенде жұмыс орындары азайды және ақша тапшы болды. Азық-түлік бағасы 300%-ға өсті. Кедейлікке түскен адамдар аштық пен жандарға ұшырады. Тиф, холера сияқты аурулар тарады және Маунтмелликтегі адамдар аштықтың өзінен гөрі қызбадан көбірек қайтыс болды. Аштықтан зардап шеккен ирландтарға көмек көрсету үшін әлемнің түкпір-түкпірінен жәрдем жіберілді. Квакерлер ашаршылықпен күресте ең белсенді болып, ел бойынша көптеген дастарқан үйлерін ашты. 1839 жылы Маунтмелликте кедейлер үйі салынды. Бұл үй қазіргі Сент-Винсент ауруханасының орнында орналасқан. Ол 800 жандарды тамақтандыру және баптау үшін салынған, бірақ 1847 жылғы ашаршылықтың ең ауыр кезеңінде ("Қара '47" деп аталды) онда 1500 адам болды. Адамдарды ынталандырмау үшін кедейлер үйлері мүмкіндігінше жағымсыз етіп жасалды. Ерлер, әйелдер және балалар кірген кезде бір-бірінен бөлініп, көбінесе қайтадан көрмейтін болды. Құрбандарды жерлеу үшін үлкен қабірлер қазылды. Күн сайын аштықтан қаза тапқандардың арбасы кедейлер үйінен Маунтмелликтен бір шақырым қашықтықтағы Дерригил жеріне, ор қабірлерге жеткізілді. Граиге жеріндегі қазір "Рейлиг" (ирланд тілінде "қамба" деген мағынаны білдіреді) деп аталатын егістік те аштық кезінде жерленген орын болғандығы белгілі. Осы кезеңде немесе одан бұрын, 17 ғасырдың соңында кеткен белгілі отбасылардың ішінде Ньюлиндер (Пенсильвания штатының Честер округіне қоныс аударған), Пимдер, Бьюлилер және Деннилер болды. Көптеген квакерлер Маунтмелликтен Пенсильванияға эмиграциялады.

Маунтмеллик түймешігі

1825 жылы Джоанна Картер есімді квакер әйелі Маунтмеллик кестесі деп кейіннен танымал болатын өнерді таныстырды. Осы тігіс бұйымдарының алғашқы сатылуы 1847 жылы Лимерик графына (Дунравен графына) жүзеге асты. Картер оны енгізгенімен, оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол квакер болған деп дәстүрлі түрде есептеледі. Алайда, 1824 жылғы білім беру есебінде ол протестант ретінде сипатталған, бұл ол Ирландия шіркеуіне жататындығын білдіруі мүмкін. Ол сабаннан жасалған үйінде шағын мектеп ашып, 15 қызға сабақ берді, олардың сегізі Ирландия шіркеуінің мүшелері, ал жетісі католиктер еді. Оның жылдық табысы 9 фунт стерлинг құрады. Үйінің нақты орналасқан жері белгісіз болғанымен, 1850 жылы Джон Картер Маунтмелликтегі Понд көшесіндегі үйde тұрғаны «Тенденттік үйлердің бастапқы бағалауынан» белгілі болды. Бұл кезеңде қалада тіркелген жалғыз Картер осы есімді адам еді. 1853 жылғы Ирландия өнеркәсіптік көрмесі туралы есепте ол «Картер, Дж., Маунтмеллик, Квинс округі, дизайнер және өндіруші, кестеленген жамылғы, дәретхана төсегі және шүберектер» деп аталды. Сондай-ақ, Картер ханым Эглинтон графесі ұсынған бай кестеленген жамылғыны жобалап, тіккені айтылды. Оның Маунтмеллик қаласының тумасы болғаны белгісіз. Оның ерте дамуымен байланысты тағы бір әйел – Маргарет Бил (1809–1877), шебер тоқымашы, бастапқыда Уэксфорд графтығының Эннискорти қаласынан келген. Ол қаладағы көрнекті өндіруші Джозеф Билге үйленді. Маунтмеллик 19-ғасырдың ортасындағы ашаршылыққа дейін маңызды өнеркәсіптік орталық болды және «Ирландияның Манчестері» немесе «кішкентай Манчестер» деп аталды. Бұл, ішінара, қазір толықтырылған Маунтмеллик тармағы арқылы өтетін Үлкен каналдың арқасында мүмкін болды. Маунтмеллик кестесі, сондай-ақ Маунтмеллик тоқымасы деп те аталады, 19-ғасырдағы ең танымал тігіс түрлерінің бірі болды және оның алғашқы үлгілері халықаралық нарықта жоғары бағаға сатылады. Жергілікті мұражайда осы қолөнердің түпнұсқалық бөлшектері қойылған. Маунтмелликтегі тігіншіліктің тарихы 19-ғасырға дейін белгісіз. Алайда, 1786 жылы Достар қоғамы Маунтмелликте мектеп ашқанда, қыздар оқулықтарына ақша табу үшін тігінге үйретілді. Маунтмеллик кестесі мен қаладағы Квакер Лайнстер провинциялық мектебі арасында тығыз байланыс болды. Олар тігін өнерін оқыту арқылы және өздерінің дизайндарын бейімдеу арқылы осы дәстүрді дамытты. 1858 жылғы үкіметтік мектеп есебінде мектепте қарапайым және сәнді тігіншілік оқытылатыны айтылды. Сондай-ақ, есепте Ирландия шіркеуінің Маунтмеллик мектебінде қыздарға қарапайым және сәнді тігіншілікке үйретілгені көрсетілген. Презентация ордені осы қолөнерді насихаттауға белсенді қатысты. 1920 жылы квакерлер мектебі жабылғанда, Презентация бауырлары мектепке көшіп келіп, кестелеу дәстүрін жалғастырды. Маунтмеллик кестесінің пайда болуына әсер еткен төрт мүмкін көз ұсынылды. Ең ықтимал әсері – тігістерінің ұқсастығына байланысты кревель кестесі. (Кревел – кесте және гобелен жасау үшін қолданылатын жұқа тоқылған жіп.) Ол өзінің көптеген әртүрлі дизайндарына Оуэнасс өзенінің тікенектері мен жағалауларындағы өсімдіктердің көптігінен шабыттанған болуы мүмкін. Оның Франциядан шыққандығы және гугеноттардың оны Ирландияға әкелгені туралы болжамдар осылайша күмән тудырады. Шындығында, кейбір гугеноттар Портарлингтон қаласына қоныстанды. Үшінші теория бойынша, Джоанна Картер 1793 жылы Антрим графтығындағы Моравия қонысында кестелеуді оқытуды бастаған Англияның Фулнек қаласынан келген Картер әпкесімен байланыста болған немесе оның ықпалында болған болуы мүмкін. Олардың туысқандық байланысы болмағандықтарын айту қажет. Соңында, қаладағы мақта өнеркәсібінің болуы оның дамуына әсер еткен болуы керек. 1880 жылдары Мильнер ханым Маунтмелликте «қиын жағдайдағы ирланд әйелдеріне» өмір сүру құралы табу үшін өндірістік бірлестік құрды. 1890 жылға қарай, 50 әйелдің кестелеу өндірісіне қатысқаны белгілі болды. Бұл осы өнерге қызығушылықтың артуына себеп болды. Бұл өнерді елдің барлық айманындағы әйелдер қолға алды, нәтижесінде ол енді тек жергілікті қолөнер болып таралмады. Флоранс Паттерсон ханым, Даун графтығының Крейгвад қаласынан келген сәулетші, тігін өнерінде, соның ішінде Маунтмеллик кестесінде шебер болды. Осы кезде Маунтмеллик кестесі халықаралық деңгейде танымал бола бастады. Мысалы, 1885 жылы Уэльс ханшайымы Александра Ирландияға сапар шекті және өнеркәсіптік қауымдастық оған Маунтмеллик кестесімен тігілген үстел жабынын сыйлады. 1890 және 1898 жылдар аралығында Лондондық баспагер Уэлдон «Уэлдонның практикалық Маунтмеллик кестесі» атты төрт томдық кітап сериясын шығарды. Барлығы, Уэлдон осы тақырыпта сегіз томдық кітап шығарды және осы кестелеу өнерін өте танымал етуге көмектесті. 1890 жылдарда Бостон, АҚШ-та шығарылған Barour's Prize Needle Work сериясында Маунтмеллик кестесіне арналған бөлім болды. Оның үлкен танымалдылығының салдары ретінде, кедейлер үшін табыс көзі ретінде қарастырылатын оның маңызы төмендеді және орта таптың әлеуметтік ойын-сауығына айналды. 19-ғасырдың соңында Маунтмеллик кестесі және басқа да тігін түрлерінің өндірісі төмендеді. 1907 жылға қарай, кестелеу өндірісімен айналысатын адамдардың саны 50-ден 8-ге дейін азайды. Бұл кемітілгеніне қарамастан, оның сапасы, стилі және беріктігі үшін халықаралық беделі сақталды. 1963 жылы АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедиге Ирландияның Соқырлар Ұлттық Кеңесі ақ Маунтмеллик кестесімен тігілген жамылғы сыйланды. Маунтмеллик кестесі дәстүрі бүгінгі күнге дейін сақталды, бұл Sr Teresa Margaret-тің еңбегінің арқасы, ол дәстүрлі техникаларды өзі үйреніп, содан бері Маунтмеллик Даму Орталығында апталық сабақтар өткізіп келеді.

Білім

Маунтмелликте төрт бастауыш мектеп бар: 1973 жылы салынған Сент-Джозеф қыздар ұлттық мектебі мен Сент-Патрик ұлдар ұлттық мектебі, олар бір ғимаратты пайдаланады; Портлоуз жолындағы Сент-Пол ұлттық мектебі және Дублин жолындағы бір шақырым қашықтықтағы Рок ұлттық мектебі, Сент-Патрик ұлдар мектебі. Қала алаңында орта білім беретін жасөсперімдерге қызмет ететін қоғамдық мектеп бар. 21-ғасырдың басында жабылып қалғанға дейін, жақын орналасқан Баллифиндегі Патрициан колледжінің орта мектебіне Маунтмелликтен автобуспен күн сайын оқушылар баратын.

Экономикалық қызмет

Қаланың негізгі салалары – ауыл шаруашылығы, жеңіл өнеркәсіп және сыра қайнату. Ол Портлауза мен Дублин қалаларының серіктес елді мекені болып табылады, М7 тас жолына және Дублин-Корк темір жолына ыңғайлы қол жеткізеді. Осының нәтижесінде 2004-2012 жылдар аралығында Маунтмеллик халқы қарқынды өсті, сондай-ақ «Кельт жолбарысы» дәуірінде және одан кейін Ирландияның қаржылық дағдарысына дейін жаңа үйлер мен бірнеше жаңа тұрғын үй кешендері пайда болды.

Спорт

Маунтмеллик – спорттық қызметке толы қала. Маунтмеллик ГАА қаланың гейл футбол және хёрлинг клубы, ал жақын жердегі басқа гейл ойындары клубтары – «Рок» ГАА және Килкаван.

Автобус

Маунтмеллик Атлон мен Уотерфорд қалалары арасындағы Bus Éireann бағыты арқылы қызмет көрсетеді, әр бағытта күніне үш рейспен. Сонымен қатар, ол жергілікті Townlink бағытында жүреді, күніне Портлоуз және Тулламор қалаларымен байланысқан.

Темір жол

Маунтмеллик теміржол станциясы 1885 жылдың 2 наурызында Портлоаздан басталатын қысқа тармақтың соңында ашылды. Алғашқы жоспар бойынша, бұл желі Геашиллге дейін созылуы тиіс болған, бірақ ол ешқашан іске аспады, нәтижесінде станция соқпаққа тірелді. 1947 жылдың 27 қаңтарында жолаушылар тасымалы тоқтатылды, алайда қант қызылшасы және арнайы пойыз қатынасы 1963 жылдың 1 қаңтарына дейін сақталды. Қазір станция ғимараты жекеменшік үй ретінде пайдаланылуда.

Құбыр

Ұлы каналдың Маунтмеллик тармағы 1831 жылдың наурыз айында пайдалануға берілді және 1960 жылы жабылды.