Кіріспе

Маршалл аралдарындағы атолл. Бокак атолы (маршалл тілінде: Bokaak немесе Bok ak) немесе Таонги атолы – Солтүстік Тынық мұхитындағы Маршалл аралдарының Ратак тізбегіндегі адам тұрмайтын коралл атолы. Басты аралдардан шалғай орналасқандықтан, Бокак атолының флорасы мен фаунасы табиғи күйінде сақталған.

География

Маршалл аралдарының астанасы Маджуро атолының солтүстігінде және ең жақын атолл – Бикар атолының солтүстік-батысында орналасқан. Бұл елдегі ең солтүстік және ең шалқар атоллды құрайды. Уэйк аралы солтүстік-солтүстік-батысқа қарай 560 шақырым жерде. Жер ауданы – , ал лагунасы өлшенген. 36 шағын аралдан тұрады. Жалпы ауданы (рифті қоса алғанда) – .

Физикалық ерекшеліктері

Атолл шамамен жарты ай пішіндес, шамамен және солтүстік-оңтүстік бағытында орналасқан. Атолл рифі батыстағы шамамен ені бар каналдан басқа, үздірілмейді. Атоллдың шығыс және оңтүстік-шығыс жағында он кішкентай арал орналасқан. Солтүстіктен оңтүстікке қарай аталатын маңызды аралдар: Солтүстік арал, Камвоме, Бводие, Сибилла, Бокак және Бвокла. Сибилла ең үлкені, шамамен ұзындығы және шамамен ені бар. Сибилладан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Камвоме аралы екінші үлкені, ал атоллға атын берген Бокак (Таонги) аралы Сибилладан оңтүстікке қарай жатыр. Маршалл аралдарының жақын орналасқан Ралик тізбегіндегі Эневетак (Эниветок) атоллінде жүргізілген бұрғылау жұмыстарының нәтижелеріне сәйкес, Бокакта базальт тау жынысының үстінде риф материалының көп мөлшері болуы мүмкін. Жергілікті кораллдардың көп бөлігі мұхит бетінен шамамен тереңдікте өсуін тоқтатарлықтан, мұндай массивті тас коралл негізі, төмендегі сөнген жанартаудың біртіндеп изостатикалық шөгуін көрсетеді, ол қоршаған мұхит түбінен шамамен көтеріледі. Эневетак базальтының үстінен алынған қазбалар шамамен 55 миллион жыл бұрын пайда болған деп дараланады. Биік тас және құмды тізбектер қатысу дауылдардың тарихын көрсетеді және аралдардың ерекшелігі болып табылады. Ішкі жағындағы кең аралдарда құм мен қираған тастар, ал лагуна жағында төменгі құм және қиыршық тас тізбектері орналасқан. Топырақ көбінесе өте жас, әртүрлі пішіндегі қалың коралл құмы мен қиыршық тастың қоспасы, өте аз гумус жинақталған. Лагунаның тереңдігі шамамен тереңдіктен аспайды, көптеген коралл бастары мен жарма рифтері бар, кейбіреулері бетке шығады. Ең көп таралған форма - төменгі, сирек бұталы гелиотроп (Heliotropium foertherianum) ормандығы, биіктігі және кейде биік ағаштар. Астыңғы қабатты әдетте жағажай маупакасы (Scaevola taccada) немесе сирек кездесетін эндемикалық иі (Portulaca molokiniensis), илима (Sida fallax) немесе алена (Boerhavia herbstii) құрайды, соңғысы сынық коралл қиыршықтарында көптеп кездеседі. Камвоме аралында және Сибиллада Пизония грандис ағашының шағын тобы табылды. Жылан көзді скинк және ірі кемуші крабтар көптеп кездеседі. Tridacnidae тұқымдасына жататын үлкен кламдар өте көп, ең үлкені T. gigas емес. Кішкентай екі қабатты моллюскалар болды, бірақ моллюскалар аз. Риф балықтарының көп бөлігі императорлық балық, попугайбалық және қызыл снаппер. Сонымен қатар, мұражай және сұр риф акулалары да бар. Шамамен 100 тас коралл түрі және екі жұмсақ коралл түрі кездеседі.

Тарихқа дейінгі дәуір

Адамдар Маршалл аралдарына шамамен 2000 жыл бұрын көшіп келгенімен, ұзақ мерзімді қоныстануды көрсететін маршаллдық дәстүрлі артефакттар жоқ сияқты. Аралдың қатал, құрғақ климаты, ішуге жарамды судың жетіспеуі және топырақтың кедейлігі атоллдың бәрінен кешіп жатқандығын көрсетеді. Атолл дәстүрлі түрде Солтүстік Ратак тізбегіндегі басқа атоллдардың тұрғындары үшін аң ауру және жинау, әсіресе теңіз құстары үшін пайдаланылып келген.

16-19 ғасырлар

Бокакты алғаш рет көрген еуропалық – 1526 жылғы 22 тамызда Лоаза мен Элькано қайтыс болғаннан кейін Лоаза экспедициясына басшылық еткен испандық саяхатшы Торибио Алонсо де Саласар. Ол Сан-Бартоломе деп тіркелген. Оны 1795 жылы испандық теңіз офицері Фернандо Квинтано зерттеген. Келесі үш жүз жыл ішінде басқа да батыс кемелері Бокаққа қонғандарын немесе оның жанынан өткенін тіркеді, бірақ қоныс салуға немесе азық-түлік малдарының өсімін құруға тырысқандар болған жоқ, себебі құрғақ жағдайлар мен жақын маңдағы құнарлы атоллдардың болуына байланысты. 1885 жылы Германия империясы Маршалл аралдарын жаулап алды және 1906 жылы Германияның Жаңа Гвинея протекторатына қосты. Адам тұрмайтын атоллдар иеленбегендігін дәлелдеп, жергілікті басшылардың наразылығына қарамастан, немістер Бокакты мемлекеттік мүлік ретінде иеленді. Мейдзи императоры тұсында Жапонияның экономикалық қуаты артқан сайын, неміс әкімшілігі маршаллдықтардың жапон құстарын браконьерлікпен аулауы туралы шағымдарын атап өтті, бірақ бұл арал тұрғындарының мүддесін емес, неміс егемендігін қорғау тұрғысынан қарастырылды. 1943 жылдың наурыз айында 20 адамнан тұратын гарнизон азық-түлік жетіспеушілігі мен Бокақта өздерін асырауға қабілетсіздігіне байланысты Уэйк аралына көшірілді. 1944 жылдың 23 сәуірінде АҚШ Әуе күштері, Әскери-теңіз күштері мен Әскери-жасақ күштерінің әуе бөлімдері (тастап кетілген) нысанды бомбалады. База АҚШ-тың Маршалл аралдарындағы ірі Әскери-теңіз базасының бір бөлігіне айналды. Маршалл аралдары 1944 жылы жапондық күштермен болған шайқастардан кейін толығымен американдық әкімшілікке берілді. 1945 жылдың қыркүйегінде, жапондықтардың Тынық мұхитындағы бұрынғы иеліктерінен соғыстан кейінгі репатриациясының бір бөлігі ретінде LCI(L) 601 кемесі Кваджалейннен Бокак атолына жіберілді және PBM Mariner ұшағымен бірлесіп, тірі қалғандарды іздеді. Екі күн іздеу нәтижесінде ешбір тірі қалған адам, адам сүйектері немесе қабірлер табылған жоқ. 1953 жылдың сәуір айында АҚШ-тан Азияға бағыт алған LST 1138, кейіннен Стьюбен округі деп аталған, жапондықтардың артта қалғандарын іздеу үшін Бокакта тоқтады. Іздеу тобы соғыс кезеңіндегі бекеттің қалдықтарын байқады, бірақ қазіргі тұрғындарының белгілерін таппады. 1954 жылы Бикини атолындағы Касл Браво ядролық сынағынан болған үлкен радиоактивтік жауыннан кейін, Касл Ромео сынағына жақын орналасқан атоллдарды әуеден тексеру жоспарланды, сынақтан бір және төрт сағаттан кейін. Ұшақтар гамма-сәуле детекторымен жабдықталды, ол Сибилла аралының үстінен ұшу биіктігінен жердің ластануын өлшеуге арналған. Сынақтан кейін бір сағаттан соң Сибилла аралында 1,0 мрем/сағ (10 мкГр/сағ) өлшенді, үш сағаттан кейін 0,4 мрем/сағ (4 мкГр/сағ) дейін төмендеді. 1957 жылы Бокак "Хардтак" операциясының аясында ядролық қаруды сынау орны ретінде қарастырылды, бірақ оны дамыту үшін қажетті жақсартулардың көптігіне байланысты Бикини, Эневетак және Невада сынақ алаңдарын қайта пайдалануға шешім қабылданды. Атолл Доминик операциясы кезінде де пайдалануға қарастырылды, бірақ сол кезде Біріккен Ұлттар Ұйымының сенімгерлік аумағында ядролық сынақтан туындауы мүмкін саяси салдарлар тым үлкен деп есептелді. Атолл Гавайидегі Мауиден бірнеше адамның жоғалуына қатысты. 1979 жылдың 11 ақпанында Скотт Мурман мен оның төрт серігі 17 футтық Бостон Уэйлер қайығымен Хана портынан шығып, кейін күшті толқындарда жоғалып кетті. 1988 жылы Мурманның қайығы мен жерленген сүйектері Бокақта табылған. 1988 жылы АҚШ-тың "Адмиралтейство Пасифик" фирмасы Бокак лагунасын миллиондаған тонна қатты қалдықтарды тастау үшін пайдалануды ұсынды. Ұсыныс бойынша алғашқы жылы 3,5 миллион тонна қалдық, ал бес жылдан кейін 25 миллион тонна және 30 кеме тасымалданатын болды. 2003 жылдың тамызында Техас штатынан келген екі радио әуесқойлары Сибилла аралында 76 сағатқа орналасып, алғашқы Таонги радиостанциясын ашты, V73T шақыру белгісімен және IOTA OC 263 анықтама нөмірін алды. Мельхиседек доминионы, мойындалмаған микроұлт, Бокаққа 45 жылдық жалға беру шарты бойынша иелік етеді. ДОМ-ға берілген құқықтар дәстүрлі басшының өзіне болған құқықтарынан артық болмауы керек. Сондықтан олар әлі де Маршалл аралдары үкіметінің бағынышында және тәуелсіз емес. Қазіргі уақытта тарихи қалдықтарға тасталған лагерь/үй, бірнеше сүйіккен кемелер және Екінші дүниежүзілік соғыстағы бұрынғы жапондық байланыс бекетінің қалдықтары кіреді.