Шахмат ашылысы: «Бегемот қорғанысы» — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Шахмат ашылуы

Гиппопотам қорғанысы – қараның қолданатын шахмат стратегиясы, ол қос бишоптық құрылымнан (b7 және g7-дегі бишоптар) және кіші пешкелі құрылымнан (d6 және e6-дағы пешкелер) тұрады. Жылқылар әдетте e7 және d7-ге, ал мұнараның алдындағы пешкелер a6 және h6-ға дамытылады. Бұл құрылымды алуға түрлі тәртіптермен болады, бірақ ол көбінесе Заманауи қорғаныс (1. e4 g6) немесе Оуэн қорғанысы (1. e4 b6) арқылы туындайды. Гиппопотамды ханшайым пешкесінің ашылуларына немесе қанаттық ашылуларға қарсы да ойнауға болады, сондықтан ол шынымен әмбебап жүйе болып табылады. Осы құрылымды кейде ақ түстілер де пайдаланады.

Тарих

Гиппопотам типті құрылымдармен тәжірибе жасаған алғашқы күшті шахматшы Словакияның халықаралық шебері Максимилиан Уйтельки болған сияқты. Алайда, бұл дебют алғаш рет 1966 жылы Борис Спасскийдің Тигран Петросянға қарсы әлем чемпионатында екі рет қолданғаннан кейін (содан кейін комментаторлар бұл позицияны "Гиппопотам" деп атады) кеңінен танылды. Спасскийдің 1964 жылғы Уйтелькимен ойыны оған әсер еткен болуы мүмкін, онда ол кейін Петросянға қарсы қолданғандай ұқсас құрылыммен кездесті. Соңғы жылдары Гиппопотамды кейде қолданған танымал шахматшылар: Властимил Хорт, Игорь Глек, Михай Суба, Тони Майлз, Гата Камский, Павел Блатный және Люк МакШейн. Кирилл Георгиев осы жүйені компьютерге қарсы қолданыс ретінде пайдаланған. Гиппопотамды қолданған басқа шахматшылардың арасында Арон Нимцович, Гарри Каспаров және Магнус Карлсен де бар.

Талдау

Қаралар Гиппопотам құрылымын құрғанда, ақтар еркін даму мүмкіндігіне ие. Егер ақ түс принциптерге сәйкес ойнаса, диаграммада көрсетілгенге ұқсас позиция туындайды (сол жақта). Қара толыққанды Гиппопотамды қабылдады: a6, b6, d6, e6, g6 және h6-да пешкалар, b7 және g7-де фианкеттелген слондар, d7 және e7-де жылқылар. Ал ақ түс ортаны пешкалармен басып алып, жеңіл фигураларды орталық позицияларға жеткізіп, рокировка жасап, мұнараларды орталықтандырды. Классикалық дамудың идеалды деңгейіне жеткеніне қарамастан, ақ түс қалай әрекет ету керектігі туралы қиындыққа тап болады, себебі қаралар бесінші қатардағы (a5-h5) барлық квадратты бақылайды. Сондықтан ақ түс тек қаралардың жағына пешкамен жылжу арқылы алға жылжуға мүмкіндік алады. Егер ақ түс e4-e5 жылжытса, қаралар орталық пешкаларды d6-d5 арқылы бекітеді. Бұл француз қорғанысының көптеген варианттарында көрінетін орталық позицияны тудырады. Содан кейін қаралар француздық c7-c5 және тематикалық ферзь жақ бетіндегі ойынға көшеді. Диаграммадағы позицияға оралып келсек, егер ақ түс d4-d5 жылжытса, қаралар қайтадан орталық пешкаларды бекітуге жауап береді, бұл жолы e6-e5 арқылы. Құрылым корольдік үнді қорғанысының көптеген варианттарында көрінетінге ұқсас болады. Қаралар, әдетте (а) тематикалық корольдік үнділік пешкамен бұзуға (f7-f5, әдетте 0-0 кейін) немесе (b) g6-g5 және Ne7-g6-f4 типті Гиппопотам идеясына көшеді, осы жоспарлардың кез келгені корольға шабуылға әкелуі мүмкін. Егер ақ түс d4-d5 ойнауға ниеттенсе, ақ ферзі әдетте d2-ге, e2-ге емес, орналасады (осылайша қаралардың ақ пешкаларды екі еселеу мүмкіндігін болдырмау үшін d4-d5-ке Bg7xNc3 арқылы жауап беруіне жол бермейді). Егер ақ түс e4-e5 немесе d4-d5 ойнаудан бас тартса, қаралар g6-g5, Ng6 және т.б. сияқты жүргізістермен рокировка жасаған ақ корольға қарсы алға жылжуды бастауы мүмкін (немесе, егер ақ түс ферзь жағына рокировка жасаған болса, b6-b5, Nb6 және т.б.). Сонымен қатар, қаралар c7-c5 пешкасын бұзуы мүмкін, содан кейін құрылым сицилиялыққа (кейінірек c5xd4 немесе d4xc5) немесе Бенониге (кейінірек d4-d5) ұқсауы мүмкін. Жоғарыдағы әртүрлі мүмкіндіктерді пайдалану үшін, қараның бастапқы кезеңдегі басты мақсаты икемді болу болып табылады, соның ішінде орталық пешка құрылымы анықталғанға дейін кез келген шешімді кейінге қалдыру. Гиппопотамды теорияға қарсы ашылу деп санауға болады, қараның ойыны жоғарыда аталған негізгі шахмат ашылуларының тематикалық түсінігіне негізделеді, нақты ашылу варианттарына немесе жүргізістердің тәртібіне емес. Гиппопотамнан туындайтын позициялар француз қорғанысы, корольдік үнді қорғанысы және т.б. стандартты позициялардан ерекшеленеді, себебі әртүрлі пешкалар мен фигуралар сол ашылулардағы әдеттегі позицияларымен салыстырғанда орналасқан. Мысалы, корольдік үндіде қаралар патшайымның слонын фианкеттемейді, ал ақ түс c2 емес, c4-те c пешкасын қоюды жөн көреді. Гиппопотамның орта ойынындағы позициялар көбінесе осы айырмашылықтарды қалай пайдалануға және оларды өздерінің немесе қарсыластарының артықшылығына айналдыруға тырысатындарымен анықталады. Ақ түс көптеген варианттарда кеңістіктік артықшылыққа ие болуы мүмкін, ал қара түс бұл сирек кездесетін ашылу кешеніндегі әртүрлі транспозициялық мүмкіндіктермен таныс болғандықтан, көбінесе практикалық артықшылыққа ие болады. Ақ түс тым агрессивті ойнаудан немесе тым көп созудан сақтануы керек, содан кейін қараның сырттай пассивті құрылымының динамикасы тез байқалады (мысалы, төмендегі Барчай мен Ивков ойынында).

While Black sets up the Hippopotamus structure White is able to develop freely. If White proceeds in accordance with principles a position will arise similar to that shown in the diagram (left). Black has adopted the complete Hippopotamus set up with pawns on a6, b6, d6, e6, g6 and h6, fianchettoed bishops on b7 and g7, and knights on d7 and e7. White, meanwhile, has occupied the centre with pawns, developed the minor pieces to central positions, castled and centralised rooks. Despite having achieved an ideal classical development White now faces a dilemma in terms of how to proceed, as Black has pawn control of every square on the fifth rank (a5 h5). White can thus only make headway by advancing a pawn into Black’s side of the board. If White should advance e4 e5, Black will typically lock the central pawns with d6 d5. This gives rise to a central similar to that seen in many lines of the French Defence. Black will then proceed with the typical French c7 c5 and thematic queenside play. Returning to the diagram position, if White should instead advance d4 d5, Black will again respond by locking the central pawns, this time with e6 e5. The structure then resembles that seen in many lines of the King's Indian Defence. Black will likely proceed with either (a) the thematic King’s Indian pawn break f7 f5 (usually following 0 0), or (b) the typical Hippo idea of g6 g5 and Ne7 g6 f4, either of which plans may result in a kingside attack. Note that in positions where White intends to play d4 d5 the White queen would usually be deployed to d2 rather than e2 (thus avoiding the possibility of Black doubling White's pawns by responding to d4 d5 with Bg7xNc3). If White opts against playing either e4 e5 or d4 d5, Black may begin to advance against the castled White king with moves such as g6 g5, Ng6, etc. (or, if White had castled queenside, b6 b5, Nb6, etc.). Alternatively Black might play the pawn break c7 c5, after which the structure may transform to resemble a Sicilian (following a later c5xd4 or d4xc5) or a Benoni (following a later d4 d5). To allow the various options given above, Black’s main objective in the early stages will be to remain flexible, including by delaying any decision about until after the central pawn structure has been defined. The Hippopotamus can be considered an anti theory opening, with Black’s play tending to rely on a thematic understanding of the major chess openings mentioned above rather than on specific opening variations or move orders. The positions arising from the Hippopotamus differ from standard positions in the French Defence, King's Indian Defence, etc., as various pawns and pieces will be displaced compared to their usual positions in those openings. For example, in the King's Indian, Black would not have fianchettoed the queen's bishop, and White would prefer to have the c pawn on c4 rather than c2. Hippopotamus middlegames are often defined by how the players navigate these differences and attempt to turn them to their own advantage or their opponent's disadvantage. While White can be expected to obtain a space advantage in most variations of the Hippopotamus Defence, Black will often have a practical advantage due to greater familiarity with the various transpositional possibilities in this rare opening complex. White must also be wary of playing in too aggressive a fashion or of overextending, after which the dynamism of Black's seemingly passive structure may quickly become apparent (see, for example, Barczay vs Ivkov, below).

Үлгілік ойындар

Спасский vs. Уйтелки, Сочи 1964 1. e4 g6 2. d4 Bg7 3. Nc3 a6 4. Nf3 d6 5. Bc4 e6 6. Bg5 Ne7 7. a4 h6 8. Be3 b6 9. O-O Nd7 10. Re1 O-O 11. Qd2 Kh7 12. Rad1 Bb7 13. Qe2 Qc8 14. Bf4 Rd8 15. h4 Nf8 16. Bb3 f6 17. Nb1 e5 18. Bc1 Ne6 19. c3 Rf8 20. Na3 f5? 21. dxe5 dxe5 22. Nxe5! Bxe5 23. exf5 Rxf5 24. Bc2 Rh5?? 25. Qxh5 1–0
Петросян vs. Спасский, Чемпионат мира 1966 (партия 12) 1. Nf3 g6 2. c4 Bg7 3. d4 d6 4. Nc3 Nd7 5. e4 e6 6. Be2 b6 7. O-O Bb7 8. Be3 Ne7 9. Qc2 h6 10. Rad1 O-O 11. d5 e5 12. Qc1 Kh7 13. g3 f5 14. exf5 Nxf5 15. Bd3 Bc8 16. Kg2 Nf6 17. Ne4 Nh5 18. Bd2 Bd7 19. Kh1 Ne7 20. Nh4 Bh3 21. Rg1 Bd7 22. Be3 Qe8 23. Rde1 Qf7 24. Qc2 Kh8 25. Nd2 Nf5 26. Nxf5 gxf5 27. g4 e4 28. gxh5 f4 29. Rxg7 Qxg7 30. Rg1 Qe5 31. Nf3 exd3 32. Nxe5 dxc2 33. Bd4 dxe5 34. Bxe5+ Kh7 35. Rg7+ Kh8 36. Rg6+ Kh7 37. Rg7+ Kh8 38. Rg6+ Kh7 39. Rg7+ ½–½

Петросян vs. Спасский, Чемпионат мира 1966 (партия 16) 1. d4 g6 2. e4 Bg7 3. Nf3 d6 4. Be2 e6 5. c3 Nd7 6. O-O Ne7 7. Nbd2 b6 8. a4 a6 9. Re1 Bb7 10. Bd3 O-O 11. Nc4 Qe8 12. Bd2 f6 13. Qe2 Kh8 14. Kh1 Qf7 15. Ng1 e5 16. dxe5 fxe5 17. f3 Nc5 18. Ne3 Qe8 19. Bc2 a5 20. Nh3 Bc8 21. Nf2 Be6 22. Qd1 Qf7 23. Ra3 Bd7 24. Nd3 Nxd3 25. Bxd3 Bh6 26. Bc4 Qg7 27. Re2 Ng8 28. Bxg8 Rxg8 29. Nd5 Bxd2 30. Rxd2 Be6 31. b4 Qf7 32. Qe2 Ra7 33. Ra1 Rf8 34. b5 Raa8 35. Qe3 Rab8 36. Rf1 Qg7 37. Qd3 Rf7 38. Kg1 Rbf8 39. Ne3 g5 40. Rdf2 h5 41. c4 Qg6 42. Nd5 Rg8 43. Qe3 Kh7 44. Qd2 Rgg7 45. Qe3 Kg8 46. Rd2 Kh7 47. Rdf2 Rf8 48. Qd2 Rgf7 49. Qe3 ½–½
Барцай vs. Ивков, Интерзональный турнир в Суссе 1967 1. e4 g6 2. d4 Bg7 3. Nf3 d6 4. Bc4 a6 5. O-O e6 6. Bg5? Ne7 7. Qd2 h6 8. Be3 Nd7 9. Nc3 b6 10. Rfe1 Bb7 11. a4 Nf6 12. e5? Nfd5 13. Bf4 Nxc3 14. Qxc3? (14. bxc3) O-O 15. exd6 cxd6 16. Qa3 Nf5 17. c3? (17. Rad1) Bxf3 18. gxf3 e5! 19. Bg3 h5 20. dxe5 dxe5 21. Kh1 Qg5 0–1
Бабурин vs. Майлз, 4NCL, Англия 2000 1. d4 e6 2. c4 b6 Английская защита, но вскоре переходит в Бегемота. 3. a3 g6 4. Nc3 Bg7 5. e4 Ne7 6. Nf3 Bb7 7. Bd3 d6 8. O-O Nd7 9. Re1 h6 10. h3 a6 11. Be3 g5 12. Rc1 c5 13. d5 Ng6 14. Bc2 Qe7 15. Qd2 O-O 16. Rcd1 Nde5 17. Nxe5 Bxe5 18. Bd3 Qf6 19. Na4 Rab8 20. Nxb6 Bc8 21. Na4 Если 21. Nxc8 Rxb2! 22. Qa5 Rxc8 23. Qxa6 Rcb8, за которым последуют Nf4 и Bd4. 21. Bd7 22. Nc3 Rb3 23. Rb1 Rfb8 24. Nd1 exd5 25. cxd5 Nf4 26. Bxf4 gxf4 27. Bc2 Rxh3! 28. gxh3 Kh8 29. f3 Rg8+ 30. Kh1 Qh4 0–1 (Заметки Джона Б. Хендерсона). Это была одна из последних партий Майлза, и посмертно он получил награду "Игра сезона".