Кіріспе
Шахматтағы ерекше ашылу. Шахматтағы бөгде ашылу – қалыпты емес немесе дәстүрден тыс саналатын ашылу. 19 ғасырдың басында бұл термин 1. e4 e5 (Ашық ойын) немесе 1. d4 d5 (Жабық ойын) бастамасымен ашылмаған кез келген ашылуды білдірген. Ашылу теориясы дамыған сайын және бұрын "бөгде" деп есептелген ашылулар қалыпты стандартқа енгендіктен, бұл термин сирек қолданылады. Шахматшылар арасында кең таралмағандықтан, «Заманауи шахмат ашылулары» (MCO) және «Шахмат ашылуларының энциклопедиясы» (ECO) сияқты стандартты ашылу анықтамаларында олар туралы толық мәлімет берілмейді.
In chess, an irregular opening is an opening considered unusual or unorthodox. In the early 19th century the term was used for any opening not beginning with 1. e4 e5 (the Open Game) or 1. d4 d5 (the Closed Game). As opening theory has developed and openings formerly considered "irregular" have become standard, the term has been used less frequently. Because these openings are not popular with chess players, the standard opening references such as Modern Chess Openings (MCO) and Encyclopaedia of Chess Openings (ECO) do not cover them in detail.
Терминнің қолданылуы
Шахмат әдебиетінде бұл термин жиі қолданылса да, оның мағынасы ешқашан нақты болған емес және авторлар арасында әртүрлі болды. Шахмат әдебиетіндегі "ретсіз ашылуларға" алғашқы сілтемелердің бірін Уильям Льюис 1832 жылы жариялаған «Шахмат ойыны бойынша сабақтардың екінші сериясы» еңбегінде келтірген. Льюис ашылуларды «Патшаның епископ ойыны» (1. e4 e5 2. Bc4), «Патшаның жылқысының ойыны» (1. e4 e5 2. Nf3), «Патшайымның епископ қозғалысының ойыны» (1. e4 e5 2. c3), «Патшаның гамбиті» (1. e4 e5 2. f4), «Патшайымның гамбиті» (1. d4 d5 2. c4) және «Ретсіз ашылулар» (барлық басқа ашылулар) деп жіктеген. Льюис ретсіз ашылулардың «көбінесе жалықтыратын және қызықты емес болғандықтан сирек ойналатынын» айтады. Ол бұл тақырыпта француз қорғанысын және ағылшын ашылуын (қазір екеуі де стандартты деп есептеледі), Бёрд ашылуын және бірнеше 1. d4 d5 қозғалыстарын патшайым гамбитінсіз талдайды. Льюис осы ашылуларға есімдер бермейді. Француз және Сицилия қорғанысын ерте жақтаған Карл Яениш «ретсіз» терминін қолдануға қарсы шығып, ашылуларды «дұрыс», «бұрыс» немесе «қауіпті» деп жіктеу керек деді. «Шахматшының нұсқаулығында» (1847), көп жылдар бойы шахмат ойыны бойынша стандартты ағылшын тіліндегі анықтамалық кітапта Говард Стаунтон Льюистің жалпы жіктеу жүйесін қабылдады, бірақ Яеништің наразылығын жасырын мойындады. Ол былай деп жазды: «Ойынды бастаудың бірінші немесе екінші ойыншысының (1. e4 e5 немесе 1. d4 d5) басқа қозғалыстары әдетте «Ретсіз» деп аталады. Осы айырмашылықтың дұрыстығына келіспей, мен осы ерекше дебюттерді бөлек және жақсы танылмаған тақырыптарға орналастырудың орнына, жалпы және белгілі бір жіктемені қабылдауды тиімді деп ойладым». Осы тақырыпта Стаунтон француз қорғанысын, сицилия қорғанысын, скандинавия қорғанысын, Оуэн қорғанысын, голланд қорғанысын, Бенони қорғанысын, Бёрд ашылуын және ағылшын ашылуын қарастырады.
Стратегиялық ескертулер
Егер екі ойыншы да "мүкемел" ойнаса, стандартты емес ашылулар әдетте стандартты ашылулардан әлсіз саналады. Дегенмен, көптеген стандартты емес ашылулардың ортақ ерекшелігі – көптеген ойыншылар олардан туындайтын позицияларды терең зерттемегендігі. Сондықтан, оларды қасақана ойнағанда, шахмат тұзақтары сияқты, қарсыласты олар дайындалған және көп рет ойнаған сүйікті ашылуларынан ауыстырып, ойынды тек стандартты емес ашылуды ойнаған ойыншы зерттеген бағытқа бұруға болады. Бұл артықшылық теориялық кемшілікті өтеуге мүмкіндік береді; егер қарсыласы тікелей қателіктерден сақтаса да, ол жатталған ашылу кітабынан "дұрыс" жауапты бірден білудің орнына, жеке талдау арқылы дұрыс қадамды табуға уақыт жұмсауы мүмкін. Сол сияқты, мұндай стратегиялар 1980 және 1990 жылдардағы ескі және нашар компьютерлік шахмат бағдарламаларына қарсы тиімді болуы мүмкін: топты ойыншылардың ойындарынан жатталған ашылу кітаптарына көп сүйенген шахмат бағдарламасы стандартты емес ашылу арқылы тез арада адасып, өзіндік есептеулер жасауға мәжбүр болуы мүмкін. Алайда, қазіргі заманғы шахмат бағдарламаларында мұндай тактикалар енді жұмыс істемейді, себебі олар әлдеқайда күшті.