Кіріспе

Аркадтық шкаф, сондай-ақ аркадтық машина немесе монета қабылдағыш шкаф немесе монета қабылдағыш машина деп те аталады, – аркадтық ойынның электрондық құрылғылары орналасқан корпус. 1980 жылдардың ортасынан бері жасалған көптеген шкафтар Жапон ойын-сауық машиналарын өндірушілер қауымдастығының (JAMMA) сымдау стандартына сәйкес келеді. Ал кейбіреулері стандартқа кірмейтін мүмкіндіктер үшін қосымша қосылыстармен жабдықталған.

Шкафтардың түрлері

Аркада шкафтарының көптеген түрлері бар, олардың кейбіреулері нақты бір ойын үшін жасалған. Дегенмен, ең көп кездесетіндері – тік, коктейльдік немесе үстелдік, және отырып ойнайтын түрлері.

Тіке тұрған шкафтар

Тік шкафтар Солтүстік Америкада ең көп таралған, олардың дизайнына Computer Space және Pong ойындары зор әсер еткен. Computer Space-тің сыртқы шыны талшықтан жасалған шкафының футуристикалық дизайны қабылдалмаса да, екі ойын да катодты сәулелі түтік (CRT) дисплейі, ойын контроллері және компьютерлік логикалық бөлімдері үшін аркад машинасының бөлек-бөлек бөлімдерін құрды. Atari ойыншылардың көпшілігіне қолайлы биіктікте басқару элементтерін орналастырды, бірақ олар консольдің негізіне жақын болғандықтан балалар да ойнай алатын. Бұған қоса, шкафтар дәстүрлі электромеханикалық ойындарға қарағанда ықшамдау болды және ойыншыларды қызықтыру үшін шамдар мен басқа да әсерлерді пайдаланбады. Atari’s Pong шкафының бүйір панельдері қарапайым ағаш қаптамасымен жасалған, бұл оны ойын автоматтары емес орындарға, мысалы, қонақүйлерге, ауылдық клубтарға және коктейль-барларға сатуды жеңілдетті. Бәсекелестік күшейген кезде Atari 1973–1974 жылдары шкафтарға суреттер мен тартымды панельдер қоса бастады, бұл көп ұзамай стандартты практикаға айналды. Қазіргі аркад шкафтары әдетте ағаштан және металдан жасалады, биіктігі шамамен алты фут немесе екі метр, ал басқару панелі мониторға перпендикуляр орнатылып, бел деңгейінен сәл жоғары болады. Монитор шкафтың ішінде, көз деңгейінде орналасады. Маркиз оның үстінде орналасып, көбінесе одан сәл шығып тұрады. Computer Space, Pong және басқа да ерте аркад ойындарында CRT дисплейі еденнен 90 градусқа бұрылып, тікелей алға қаратылған. Аркад ойын өндірушілері CRT-ді 45 градус бұрышта орнатып, ойыншыдан жоғары және артқа қарай, бірақ бір жақты айнаға қаратып, бұрынғы электромагниттік ойындардың дизайн принциптерін қолдана бастады, ол дисплейді ойыншыға көрсететін. Айна мен ойыншының арасына қосымша мөлдір қабаттар қосылып, қосымша суреттерді қосуға және Boot Hill сияқты қара-ақ CRT суретін түстеуге болады. Warrior сияқты басқа ойындар бір жақты айнаны пайдаланып, айнаның артында жарықтандырылған фонды орнатты, сондықтан экрандағы кейіпкерлер ойыншыларға сол фонда тұрғандай көрінеді. Спинерлер (бұруға арналған тұтқалар, сондай-ақ «педл басқару» деп те аталады) тек көлденең немесе тік қозғалатын ойын элементтерін басқару үшін қолданылады, мысалы, Arkanoid және Pong-тағы педлдер. Robotron: 2084, Smash TV және Battlezone сияқты ойындар әрекет ету батырмаларының орнына қос джойстиктерді пайдаланады. Street Fighter-дің кейбір нұсқаларында батырмалардың орнына қысымға сезімтал резеңке төсемдер болған. Егер тік шкафты жүргізу ойынына арналған болса, онда джойстик пен батырмалардың орнына руль мен газ педалі болуы мүмкін. Егер тік шкафты ату ойынына арналған болса, онда машинаның алдыңғы жағына берік сымдар арқылы жеңіл қарулар бекітілуі мүмкін. Кейбір аркад машиналарында монитор шкафтың төменгі жағына орналастырылып, айна экраннан 45 градусқа жоғары орнатылған, ол ойыншыға қаратылған. Бұл орынды үнемдеу үшін жасалды, өйтпесе үлкен CRT мониторы шкафтың артқы жағынан шығып тұратын еді. Айналы суретті түзету үшін кейбір ойындарда видео шығысын дип-переключатель арқылы ауыстыру опциясы болды. Guitar Freaks сияқты басқа ойындарда музыкалық аспаптарға ұқсайтын контроллерлер бар. Тік шкафтардың пішіндері ең қарапайым симметриялық перпендикуляр қораптардан (мысалы, Star Trek) бастап күрделі асимметриялық формаларға дейін өзгереді. Ойындар әдетте бір немесе екі ойыншыға арналған, бірақ Gauntlet сияқты ойындарда төрт бақылау жиынтығы болуы мүмкін.

Коктейль шкафтары

Коктейль шкафтары төмен, тіктөртбұрышты үстелдерге ұқсас, басқару элементтері әдетте кең жақтарында немесе, сирек жағдайда, тар жақтарында орналасады, ал монитор үстелдің ішінде болады, экраны жоғары қаратылып орнатылады. Коктейль үстелдеріндегі екі ойыншыға арналған ойындар көбінесе кезекпен ойнатылады, әр ойыншы өз кезегін күтеді. Монитор (ойын бағдарламасымен басқарылады) әр ойыншы үшін экранының бағытын өзгертеді, соның арқасында ойын дисплейі әр ойыншы үшін дұрыс бұрылыста көрсетіледі. Бұл ойынның коктейльдік нұсқаларын арнайы бағдарламалауды талап етеді (әдетте, дип-переключательдер арқылы реттеледі). Монитордың бағыты екі ойыншы ойнағанда, екінші ойыншының кезегінде оның пайдасына, ал қалған уақытта бірінші ойыншының пайдасына бұрылады. Бір уақытта 4 ойыншыға арналған, коктейль үстелдерде орналасқан ойындардың мысалы – Warlords және басқалары. Жапонияда Taito компаниясы 1970-80 жылдар аралығында шығарған көптеген ойындардың коктейльдік нұсқалары атауында "T. T" префиксімен белгіленеді (мысалы, T. T Space Invaders). Коктейль шкафтары әдетте сол ойынның тік нұсқасымен бірге шығарылды. Олар 1980-ші жылдары, әсіресе аркадтық ойындардың алтын ғасырында кең таралған, бірақ содан бері танымалдылығын жоғалтты. Олардың тік шкафтарға қарағанда басты артықшылығы – кішірек көлемі, бұл оларды көзге аса ірі көрінбейтін етеді, бірақ оларға көбірек еден алаңы қажет (оның себебі ойыншылардың әр жағында отыруы). Үстелдің беті қалыңдатылған шынымен жабылған, бұл сусын қоюға ыңғайлы болды (содан аталған), сондықтан оларды көбінесе барлар мен пабтарда кездестіруге болады.

Делюкс шкафтар

Делюкс шкафтар (Жапонияда DX шкафтары деп те аталады) көбінесе азарттық ойындарға, ұзақ ойын сеанстарына (мысалы, жартылай жекпе-жек ойындары) немесе көліктерге (мысалы, ұшу тренажерлары мен жарыс ойындары) қолданылады. Мұндай шкафтарда көбінесе көлік басқару құралдарына ұқсас жабдықтар болады (бірақ кейбіреулері үлкен экран немесе ыңғайлы орындық сияқты жақсы мүмкіндіктері бар қарапайым үлкен шкафтар ғана). Көлік жүргізу ойындарында құлса орындық, аяқ педальдары, жылдамдық қоробкасы және тіпті тұтану кілті болуы мүмкін, ал ұшу тренажерларында ұшу дөңгелегі немесе джойстик, ал мотоцикл ойындарында руль және толық өлшемді мотоцикл сияқты орындық болуы мүмкін. Осы шкафтар көбінесе қатарластырылып орналастырылады, бұл ойыншыларға бірге жарысуға мүмкіндік береді. Sega – мұндай шкафтардың ірі өндірушілерінің бірі, ал Namco Ridge Racer Full Scale ойынын шығарды, онда ойыншы толық көлемді Mazda MX-5 көлігінде отырады.

Кокпит немесе қоршаған ортаға арналған шкафтар

Кокпит немесе қоршаған ортаға арналған шкаф – ойыншының шкафтың ішінде отыратыны, жабдықталған шкафтың бір түрі. Олардың әдетте жабық корпусы болады. Мұндай мысалдарды видео ойындардың "Killer List of Videogames" тізімінен көруге болады, олардың ішінде "Star Fire", "Missile Command", "SubRoc 3D", "Star Wars", "Astron Belt", "Sinistar" және "Discs of Tron" сияқты атыс ойындары, сондай-ақ "Monaco GP", "Turbo" және "Pole Position" сияқты жарыс ойындары бар. Көптеген кокпит/немесе қоршаған ортаға арналған шкафтар гидравликалық қозғалыс симуляциясын қамтиды, бұл төмендегі бөлімде сипатталған.

Қозғалыс симуляторлары шкафтары

Қозғалыс симуляторы шкафы – экрандағы оқиғаларға сәйкес ойыншыны қозғалатын гидравликалық жүйесі бар, өте күрделі де люкс шкафтың бір түрі. Жапонияда олар "тайкан" ойындары деп аталады, ал "тайкан" жапон тілінде "дене сезімі" деген мағынаны білдіреді. Sega осы шкафтармен ерекше танымал, ол 1980 жылдан бері түрлі отырып ойнайтын және кабиналы қозғалыс шкафтарын шығарып келеді. Namco да қозғалыс симуляторы шкафтарының ірі өндірушісі болды. Sega-ның Hang On ойынынан бастап мотоцикл жарысы ойындарында ойыншы мотоциклдің нақты көшірмесіне отырып, ойын ішіндегі әрекеттерді басқару үшін оны қозғалтады (қозғалыс контроллері сияқты). Sega-ның Out Run ойынынан бері жүргізу ойындарында гидравликалық қозғалыс симуляторы бар отырып ойнайтын шкафтар пайда болды, ал гидравликалық қозғалыс симуляторы бар кабиналы шкафтар Sega-ның Space Tactics (1981) және Galaxy Force сияқты ғарыш кеңістігіндегі шайқас ойындары, Space Harrier және Thunder Blade сияқты рельсті атқыштар мен After Burner және G LOC: Air Battle сияқты әскери авиация симуляторларында қолданылды. Ең күрделі қозғалыс симуляторы шкафтарының бірі – Sega R360, ол ұшақтың толық 360 градусқа айналуын симуляциялайды.

Шағын немесе кабарелік шкафтар

Мини немесе кабаре шкафтары аркада шкафтарының ұқсас түрлері, бірақ олар әртүрлі нарықтарға бағытталған. Қазіргі заманғы мини шкафтар тікелей тұтынушыларға сатылады және коммерциялық қолдануға арналмаған. Олар стандартты тік шкаф сияқты безендірілген, көбінесе толық суреттері мен маңдайшалары бар, бірақ үй ортасына оңай сыйып немесе балалар қолдануы үшін кішірейтілген. Ескі үлгідегі мини немесе кабаре шкафтары коммерциялық пайдалану үшін сатылды және қазір шығарылмайды. Олар көбінесе жұқарақ және қысқарақ болды, бүйірлік суреттері болмады, кішірек маңдайшалары мен мониторлары болды. Бұл олардың құнын төмендетті, салмағын азайтты, оларды аз кеңістік бар жерлерге қолайлырақ етті, сондай-ақ оларды қараңғы ортада көзге түспеуге мүмкіндік берді. Бүйірлік суреттердің орнына олар көбінесе жалған ағаш текстуралы винилмен қапталған.

Сауыт-сайман шкафтары

Дастарқан үстіне немесе барға арналған шкафтар әдетте олардың мониторлары мен басқару тақталарын орналастыру үшін ғана жеткілікті болады. Олар көбінесе викторина және құмар ойындары үшін қолданылады және әдетте пабтар мен мейрамханалардағы барларда немесе үстелдерде орнатылады. Мұндай шкафтарда дәстүрлі түймелердің орнына сенсорлық экранды басқару элементтері жиі кездеседі. Олар үйде де кең таралған, себебі оларды үстелге немесе дастарқанға қоюға болады.

Үлкен спутниктік машиналар

Әдетте Жапонияда кездесетін бұл құрылғыларда бір жүйеге қосылған бірнеше экран болады, кейде олардың ортасында үлкен экран орналасқан. Сонымен қатар, оларда әртүрлі карталар таралған, мысалы, статистиканы және прогресті сақтау үшін смарт-карталар немесе ойында қолданылатын коллекциялық карталар.

Қалпына келтіру

Аркадалық ойындар коллекция ретінде үнемі танымал бола түсуде, сондықтан аркадалық шкафтарды қалпына келтіруге арналған толыққанды нишалық индустрия пайда болды. Аркадалық шкафтарды қалпына келтіруге арналған көптеген веб-сайттар (коммерциялық және хоббилік) мен форумдар бар. Олар ойындарды жаңа сияқты күйге келтіру туралы көптеген кеңестер мен ұсыныстарға толы.

Көркем шығарма

Көбінесе ойын автоматтары әртүрлі ойындарды орнату үшін пайдаланылды. Әдетте, шкафтың бастапқы ойыны алынып, басқа ойынмен ауыстырылғаннан кейін, шкафтың бүйірлік суреті сырға боялды (көбінесе қара түспен), шкаф ішіндегі ойынды жаңылыстырмау үшін. Бұған қоса, бүйірлік сурет зақымдалған немесе солған суреттерді жасыру үшін де боялды. Әрине, хоббишілер ең жақсы сападағы түпнұсқа суреттері бар шкафтарды артық көреді. Жақсы сапалы суреттері бар автоматтары табу қиын болғандықтан, алғашқы қадамдардың бірі – шкафтан ескі суреттерді немесе бояуды алып тастау болып табылады. Бұл әдетте химиялық бояуды кетіруге арналған құралдармен немесе құмдау арқылы жасалады (әдістер әртүрлі). Боялған суреттерді сақтау мүмкін емес, олар жабын бояуымен бірге алынып тасталады. Жаңа бояуды кез келген қалайтын тәсілмен (роликпен, қылқаламмен, спреймен) жағуға болады. Көбінесе қолданылатын бояу – шкафтың түпнұсқа бояуымен үйлесетін қарапайым бояу. Көптеген ойындардың суреттері тікелей шкафтарға жазылған. Ал кейбіреулері бүйірлік суреттер үшін үлкен декальдерді пайдаланған. Кейбір өндірушілер танымал классикалық ойындардың көшірме суреттерін шығарады, олардың сапасы әртүрлі. Бұл бүйірлік суреттерді жаңа бояу кепкеннен кейін жапсыруға болады. Бұл жапсырмалар өте үлкен болуы мүмкін, сондықтан оларды көпіршіктер мен бүршіктердің пайда болуын болдырмау үшін сақтықпен жапсыру керек. Жүзіне аздап сабынды су шашырату, терезеге пленка жапсырғандағыдай, суреттің қырсықтар мен көпіршіктер пайда болған жағдайда жылдам қайта орналасуына мүмкіндік береді.

Басқару панельдері, безельдер, шатырлар

Бұл бөлшектерді алу оларды орнатудан қиынрақ. Көптеген хоббистер осы заттарды жаңалықтар тобы арқылы немесе eBay сияқты сайттарда саудалайды (жақтағы суреттерге де осы қатысты). Жақтағы суреттер сияқты, кейбір көшірме сурет шеберханалары да осы бөлшектерге түпнұсқадан ажыратылмастан көшірме суреттер жасайды. Кейбіреулері тіпті түпнұсқалардан сапасы жақсырақ болады. Бұл бөлшектерді алғаннан кейін, олар көбінесе бірден орнына кіреді. Егер басқару элементтері тозығып, ауыстыру қажет болса, ойын танымал болса, оларды оңай табуға болады. Сирек кездесетін ойынның басқару элементтерін табу қиын, бірақ кейбір дүкендер классикалық аркада ойындарына арналған ауыстыруға болатын басқару элементтерін сатады. Кейбір дүкендер түпнұсқадан берік және түрлі машиналарға сәйкес келетін басқару элементтерін өндіреді. Оларды орнату жаңадан бастағандар үшін тәжірибе талап етеді, бірақ көбінесе орнату қиын болмайды.

Мониторлар

Екі бірдей түтік түрін пайдаланғанымен, растрлық мониторларды векторлық мониторларға қарағанда қызмет көрсету оңайырақ, себебі қолдау схемасы CRT теледидарлары мен компьютерлік мониторларда қолданылатын схемаларға өте ұқсас және әдетте түс пен жарықтылықты реттеу оңай. Ал векторлық мониторларды жөндеу қиын немесе өте қымбат болуы мүмкін, кейбіреулерін бірнеше жыл бұрын шығарылған бөлшектердің тоқтатылуына байланысты жөндеуге болмайды. Тіпті векторлық монитордың орнын толықтай алмастыру да қиын, өйткені 1980 жылдардың басындағы олардың ең жақсы кезеңінен кейін олар аз ғана санда шығарылды. CRT-ні алмастыру мүмкін, бірақ бұрмалау иығын және басқа бөлшектерді бір түтік мойнынан екіншісіне ауыстыру процесі CRT-дегі бөлшектерді дұрыс орналастыру және реттеуді қажет етеді, бұл жұмыс әдеттегі ойын автоматтары жинаушысы үшін тым қиын болуы мүмкін. Дегенмен, векторлық графикті эмуляциялау үшін басқа монитор технологиясын пайдалануға болады. Кейбір электрондық компоненттер шкафтың ішіндегі ыстық және тар жағдайға шыдамайды. Электролиттік конденсаторлар уақыт өте келе кеуіп қалады, ал егер классикалық аркада шкафы әлі де бастапқы компоненттерін қолданса, ол қызмет ету мерзімінің соңына жақын болуы мүмкін. Ескі электрониканы (барлық түрлерін) жаңартудың кең таралған қадамы – "қайта жаңарту": монитор мен қуат көздерінің қауіпсіз жұмысын қалпына келтіру немесе қамтамасыз ету үшін кейбір конденсаторларды (және басқа бөлшектерді) ауыстыру. Бұл бөлшектердің сыйымдылығы мен кернеулік көрсеткіштеріне байланысты, егер дұрыс жасалмаса, қауіпті болуы мүмкін, сондықтан оны тәжірибелі хоббистер немесе мамандар ғана жасауы керек. Егер монитор бұзылса, монетамен жұмыс істейтін автоматтарының дистрибьюторлары немесе бөлшектерді жеткізушілер арқылы ауыстыруды табу оңайырақ болуы мүмкін.

Қондырғылар

Егер шкафты қайта сымдау қажет болса, кейбір сым жиынтықтары интернетте қолжетімді. Тәжірибелі хоббиші көбінесе сымдау мәселелерін тәжірибе мен қателік арқылы шеше алады. Көптеген шкафтар бастапқы ойыннан өзге ойынды қолдану үшін түрлендіріледі. Мұндай жағдайларда, егер екі ойын да JAMMA стандартына сәйкес келсе, процесс оңай болады. Басқа түрлендірулер қиынға түсуі мүмкін, бірақ Nintendo сияқты кейбір өндірушілер түрлендіру процесін жеңілдету үшін жиынтықтар жасады (Nintendo шкафты классикалық сымдаудан VS сымдауға айналдыруға арналған жиынтықтарды шығарды).