Кіріспе

USS Aspro (SSN 648) – 1969 жылы суға түсірілген және 1995 жылы қызметтен шығарылған АҚШ-тың атомдық суасты қайығы. Оның бөлшектеу жұмыстары 2000 жылы аяқталды. Бұл – АҚШ Теңіз күштерінің аспро деп аталған екінші кемесі, аспро – Рона өзенінің жоғарғы ағысында көптеп кездесетін Зингель туысына жататын балық.

Құрылыс және іске қосу

Aspro-ны салуға арналған келісім-шарт 1963 жылдың 26 наурызында Миссисипи штатының Паскагула қаласындағы Ingalls Shipbuilding компаниясына тапсырылды және оның шағылы 1964 жылдың 23 қарашасында сонда салынды. Ол 1967 жылдың 29 қарашасында Роберт Х. Б. Болдуин ханымның спонсоры болуымен суға түсірілді және 1969 жылдың 20 ақпанында командир Рой Уайт басқаруымен қолданысқа берілді.

1969 жыл

1969 жылғы 26 ақпанда "Аспро" Паскагуладан Флорида штатының Ки-Уэст қаласына бағыт алды, онда торпедалармен жүктелді. Содан кейін ол үй портына, Гавайидегі Перл-Харборға бет түзеді, 1969 жылғы 8 наурызда Панама каналы арқылы өтіп, 1969 жылғы 24 наурызда Гавай аралдарындағы Оахуға жетті. Ол 1-ші су асты кеме эскадрильясының 12-ші су асты кеме дивизиясының құрамына кіріп, Тынық мұхиты флотына қосылды. Перл-Харборда үш апталық техникалық қызметтен кейін ол Вашингтон штатындағы Бангорға барып, торпедаларын түсірді, содан кейін 1969 жылғы 23 сәуірде Бремертондағы Пьюгет-Саунд кеме құрылыс және жөндеу зауытына отты басқару жүйесін реттеу үшін кірді. 1969 жылғы 4 мамырда доктан шығып, ол бір ай бойы АҚШ-тың батыс жағалауында сынақтар жүргізді, ал 1969 жылғы 8 маусымда Перл-Харборға оралды. 1969 жылғы шілде айында "Аспро" жергілікті операциялармен айналысты. 1969 жылғы тамызда ол болашақ командирлерді даярлайтын оқу кемесі ретінде қызмет етті және Гавай операциялық аймағында өткізілген "Kilo 5–69" және "Holdex 4–69" есімді екі жаттығуға қатысты. Қару-жарақ сынақтары және ядролық реактордың қауіпсіздігіне тексеруден өткен соң, ол сол күзде Перл-Харбор кеме құрылыс және жөндеу зауытына жөндеуге кірді.

1970 жыл

1970 жылы 6 наурызда "Аспро" кемесі Гавайи айналасында теңіз сынақтарын жүргізу үшін қайтадан жолға шықты, содан кейін сәуір айында қару сынақтары өтті. 1970 жылдың 18 мамырынан 12 маусымына дейін Перл-Харбор су асты кемелерінің базасында күтім жұмыстарымен айналысты. Одан кейін ол жауынгерлік тапсырмаға дайындық бастады. 1970 жылы 19 шілдеде "Аспро" Перл-Харбордан шығып, Батыс Тынық мұхитына алты айлық сапарға бет бұрды. 1970 жылы 10 қыркүйекте Жапонияның Йокосука қаласына жетіп, күтім жұмыстарын бастады. 1970 жылы 29 қыркүйекте Окинаваға сапар шекті, ал келесі күні АҚШ-тың 7-ші флотының бір айдан астам операцияларына қатысты. 1970 жылы 8 қарашада Окинаваға оралып, 15 қарашада екі апталық күтім жұмыстары үшін Филиппиннің Субик шығанағына көшті. Қарашаның соңында Гонконгқа бағыт алып, жолда ұшақтарға қызмет көрсетті және 1970 жылдың 1 желтоқсанында Гонконгқа жетіп, бір апталық демалысқа шықты. 1970 жылдың 8-17 желтоқсаны аралығында су асты кемелеріне қарсы жаттығулар өткізілгеннен кейін, ол Вьетнам соғысы операцияларын қолдау мақсатында Тонкин шығанағындағы "Янки стансасында" қызмет етті, содан кейін 1970 жылдың 31 желтоқсанында Субик шығанағына оралды.

1971 жыл

Aspro 1971 жылдың 2 қаңтарында Филиппиннен Гуамға бағыт алды, онда бірнеше апта сынақтардан өтті, содан кейін 1971 жылдың 5 ақпанында Перл-Харборға қайтып келді. 1971 жылдың қалған бөлігін Гавайиде өткізіп, портта тұру мен Гавайи операциялық аймағында жаттығуларды кезектестірді.

1972 жыл

1972 жылдың 5 қаңтарында «Аспро» Перл-Харбор әскери-теңіз кемежайында жөндеу және өзгерістерге кірісті, одан кейін бір ай бойы күтім жұмыстары жүргізілді. 1972 жылдың 11 наурызында ол Гавайи суларындағы қызметін қайта бастады, ал 15 сәуірде жауынгерлік тапсырмаға дайындық бастады. «Аспро» 1972 жылдың 13 мамырында екінші рет Батыс Тынық мұхитына аттанды және 24 маусымда Йокосукаға жетті. Бір аптадан кейін, 1972 жылдың 4 шілдесінде ол Жетінші флоттың операцияларын бастау үшін жолға шықты. 1972 жылдың 13 тамызында ол екі күндік сапармен Пусанға (Оңтүстік Корея) келді, содан кейін үш күндік сапармен Жапонияның Сасебо қаласына ауысты. 18-26 тамыз аралығында «Хокбилл» атты әріптес шабуылдық суасты кемесімен бірлескен жаттығулардан кейін, «Аспро» 1972 жылдың 27 тамызында Гонконгқа жетті. 2 қыркүйекте ол Гуамға қарай жолға шықты, 7 қыркүйекте Гуамға жетіп, екі апталық күтім жұмыстарын бастады. 21 қыркүйекте ол Перл-Харборға қайтып, 1972 жылдың 18 қарашасында келді. Ол 1972 жылдың соңына дейін сол портта болды.

1973-1974 жылдар

Aspro 1973 жылы 17 наурызда Перл-Харбордан Паскагулаға қарай аттанғанға дейін Гавайи аймағында сынақтар жүргізді. 1973 жылы 28 наурызда Панама каналы арқылы өтіп, 1 сәуірде Паскагуладағы Ingalls Shipbuilding Corporation кемежайларында күрделі жөндеу жұмыстарын бастады. Кемежайдағы жұмыстар 1974 жылы 12 мамырда аяқталды, ал Aspro келесі күні Паскагуладан шықты. Панама каналын қайтадан өткеннен кейін, ол Сан-Диего, Калифорния және Бремертон қалаларында демалысқа тоқтады, содан кейін 1974 жылдың 4-7 маусымы аралығында Пьюгет саундта акустикалық сынақтар өткізді. 15 айдан астам уақыт болғаннан кейін 19 маусымда ол Перл-Харборға оралды және 1974 жылдың қалған бөлігін Гавайи аралдарында операциялар жүргізумен өткізді.

1975 жыл

1975 жылдың басында "Аспро" батыс Тынық мұхитына үшінші рет жорыққа дайындалды. Қару-жарақтарын тиеп, 1975 жылдың 29 мамырында Перл-Харбордан шықты, келесі күні "Ратбурн" эсминец эскортымен жаттығу жасады және 1975 жылдың 10 маусымында Йокосукаға жетті, онда бір апта болды. 19 маусымда ол 1975 жылдың 10 тамызына дейін жалғасқан теңіздегі операцияларын бастады, содан кейін Гуамға келді. 1975 жылдың 24 тамызынан 3 қыркүйегіне дейін ол жетінші флоттың күштерімен бірлескен жаттығуларға қатысты, 4-16 қыркүйек аралығында Субик шығанағында кеме жөндеу жұмыстарын жүргізді, ал 17-29 қыркүйек аралығында "Китти Хок" шабуылдық авиатасымалдауышпен Субик шығанағының жанында жаттығулар жасады. "Аспро" 1975 жылдың 1 қазанында Филиппиннен Мариан аралдарына бағыт алды. 5 қазанда Мариана аралдарындағы Гуамға жетіп, 27 қазанға дейін су асты кемелерінің жәрдемімен аккумуляторын ауыстыру үшін сол жерде қалды. Содан кейін Гонконгқа аттанды. 1975 жылдың 6-18 қараша аралығында жетінші флоттың әуе және су үсті күштерімен су астына қарсы жаттығуларға қатысты. Гуамда қысқа тоқталыстан кейін, 1975 жылдың 4 желтоқсанында Перл-Харборға оралды және экипажының демалуы мен қалпына келуі үшін жорықтан кейінгі үзіліске шықты.

1976-1978 жылдар

Асперо 1976 жылдың алғашқы екі жарым айында күтім жұмыстарында және жаттығуларда болды. 1976 жылдың 15 наурызында ол Пёрл-Харбор әскери-теңіз кеме жасау шебінің құрғақ догына кірді. Бұл жұмысты аяқтағаннан кейін, 1976 жылдың 23 сәуірінде, ол теңіз сынақтарын, жаттығуларын және Солтүстік Американың батыс жағалауындағы қызметке дайындық бастады. Асперо 1976 жылдың 6 қыркүйегінде Пёрл-Харбордан шығып, 16 қыркүйекте екі күндік демалысқа Канаданың Британдық Колумбия провинциясындағы Эскималтқа тоқтады. Ол қару-жарағын түсіру үшін 1976 жылдың 23 қыркүйегінде Бангорға келді. 1977 жылдың қазан айында Асперо Вашингтон штатының Бремертон қаласындағы Пьюджет-Саунд әскери-теңіз кеме жасау шебінде күрделі жөндеу жұмыстарын бастады. Жөндеуге ядролық реакторды қайта толықтыру кірді; ол 1979 жылдың наурыз айында аяқталды, содан кейін Асперо Пёрл-Харборға оралды.

1979 жыл

1979 жылы 11 наурызда "Аспрос" кемесі күрделі жөндеуден өтіп, теңізде және акустикалық сынақтарға шықты. 28 сәуірде ол Бангорға қару-жарақ сынағына барды. 1979 жылы 17 мамырда Бангордан аттанып, Сан-Диегоға сапар жасады, жол бойы терең суларда акустикалық сынақтар жүргізді. 22 мамырда Сан-Диегоға келгеннен кейін, ол бір апта бойы Сан-Онофре қосалқы жөндеу догында жөндеу жұмыстарында болды. "Аспрос" 21 ай болмаған соң 1979 жылы 8 маусымда Перл-Харборға оралды және 1979 жылдың қалған бөлігін оқу-жаттығуларын және суасты кемелерге қарсы күрес операцияларын жүргізуге, сондай-ақ 1980 жылы міндетті орындауға дайындауға жұмсады.

1980 жыл

Аспростың жауынгерлік міндеттерге дайындық жұмыстары 1980 жылдың ақпан айына дейін жалғасты. Ол 1980 жылдың 24 ақпанында Перл-Харбордан шығып, Батыс Тынық мұхитына төртінші рет жол тартты және 9 наурызда Окинадағы Бакнер шығанағына жетті. 11 наурызда ол "SHAREM 35" жаттығуына қатысу үшін теңізге шықты. 16 наурызда ол Бакнер шығанағына қысқа уақытқа оралды, содан кейін Филиппинге бет бұрды. 1980 жылдың 20 наурызында Субик шығанағына кірді және 6 сәуірге дейін онда болды; содан кейін Мариана аралдарындағы Гуамға қарай жолға шықты. Аспро 1980 жылдың 12-24 сәуірінде Гуамда болды, содан кейін Жапонияға аттанды. 1980 жылдың 4 мамырында Йокосукаға қысқа тоқтады, ал кейін бір ай бойы теңізде жұмыс істеді. 1980 жылдың 10 маусымында Йокосукаға оралды, бірақ 12 маусымда Гонконгқа, 17-21 маусым аралығында демалысқа шығу үшін қайтадан теңізге шықты. Содан кейін Аспро Гуамға қайтып, 27 маусымда жетті. 1980 жылдың 16 шілдесінде ол осы жорықтың соңғы тапсырмасы үшін теңізге қайта шықты. Ол сол операцияны және жалпы жорықты 1980 жылдың 30 тамызында Перл-Харборға оралу арқылы аяқтады. Жорықтан кейінгі әдеттегі тоқтау кезеңінен кейін Аспро 1980 жылдың қалған бөлігінде Гавай аралдарында жергілікті операцияларды жалғастырды.

1981 жыл

1981 жылдың басында «Аспро» Перл-Харбор әскери-теңіз кеме жасау зауытында жөндеу және өзгерту жұмыстары үшін шектеулі кезеңдегі техникалық қолжетімділікке ие болды, бұл 1981 жылдың наурыз айының соңына дейін жалғасты. 26 наурызда кеме зауыттан шығып, 1981 жылдың жазының ортасына дейін Перл-Харбордан қалыпты қызметін жалғастырды, содан кейін Батыс Тынық мұхитындағы кезекті қызметке дайындық бастады. «Аспро» 1981 жылдың 2 қыркүйегінде Батыс Тынық мұхитына бағытталған бесінші рейсiн бастады. Рейс барысында ол Батыс Тынық мұхиты және Үнді мұхитындағы түрлі порттарды бағыттап өтті, соның ішінде 1981 жылдың 30 қарашасы мен 7 желтоқсаны аралығында HMAS Stirling (Рокингем, Батыс Австралия) портына демалысқа тоқтады – «Аспро» Батыс Австралияға соңғы рет келді. «Аспро» барлық операциялық міндеттерін сәтті орындады. 1982 жылдың 16 наурызында Перл-Харборға оралып, әдеттегі айлық демалысқа шығып, кемені күтіп жөндеу жұмыстарын бастады.

1982 жыл

1982 жылы сәуірде Aspro Перл-Харбордан жұмысын қайта бастады. Ол "RIMPAC 82" операциясына қатысып, болашақ командирлер мен мичмандарды даярлауға арналған оқу платформасы болды. 1982 жылдың шілде айының басында ол Калифорния жағалауына бес апталық сапарға шықты, осы сапар барысында суастына қарсы жаттығулар мен FLEETEX 1–82 флотылық жаттығуына қатысты. Aspro 1982 жылдың 12 тамызында Перл-Харборға оралды және суық аймаққа жөнелуге дайындық бастады. 1982 жылдың 15 қазанында Aspro және оның бір туыс кемесі, шабуылдық суасты кемесі Tautog Арктикаға бет алды. Суық ауа-райы жаттығуларынан өзге, екі суасты кемесі ғылыми деректер жинады. Олар 1982 жылдың 20 қарашасында Солтүстік полюсте қысқы кездесу өткізді, бұл оқиғаға арналған арнайы конверттер жіберу арқылы тойланды. Aspro 1982 жылдың 15 желтоқсанында Перл-Харборға оралды және демалыс пен күтім кезеңін бастады.

1983-1984 жылдар

1983 жылдың ақпан айында "Аспро" Гавайи операциялық аймағындағы қызметін қайта бастады, ол мамыр айына дейін жалғасты. 1983 жылдың маусым айында "Аспро" Батыс Тынық мұхитындағы Жетінші флотпен жетінші рет қызмет етуге дайындық бастады. "Аспро" 1983 жылдың шілдесінде Перл-Харбордан шығып, Шығыс Азияның көптеген экзотикалық порттарына сапар жасады және барлық берілген міндеттерді сәтті орындады. Ол 1983 жылдың 23 қазанында Перл-Харборға оралды және жайғасудан кейін жергілікті операцияларды бастады. Бұл қызмет 1984 жылдың басына дейін жалғасты. 1984 жылдың 16 қаңтарында "Аспро" жөндеу және өзгертулер үшін шектеулі техникалық қызмет көрсету үшін орташа көмекші жүзетін құрғақ докқа кірді. Кейін ол теңіздегі жұмысын жалғастырды. 1984 жылдың 24 шілдесінде "Аспро" Батыс Тынық мұхитына жетінші рет аттанды. Тынық және Үнді мұхиттарында жұмыс істей отырып, "Аспро" өзіне жүктелген міндеттерді сәтті аяқтады және бірнеше портқа кірді.

1985-1986 жылдар

1985 жылдың қаңтар айында "Аспро" кемесі Перл-Харборға оралды. Керекті демалыс пен күтімнен кейін, ол Гавайи аралдарында жергілікті операцияларды қайта бастады. 1985 жылдың сәуірінде ол АҚШ-тың батыс жағалауына тағы да сапар жасады. Сол жазда ол Арктикаға суық ауа райындағы жаттығуларды жалғастыру үшін барды. Қыркүйек айының соңында ол Гавайиге оралып, қазан айында жергілікті операцияларды қайтадан бастады, және оларды 1986 жылдың сәуір айына дейін жалғастырды. 1986 жылдың мамыр айында "Аспро" Арктикада тағы бір суық ауа райындағы жаттығулар үшін солтүстікке бет бұрды. 1986 жылдың 11 шілдесінде Перл-Харборға оралып, 1986 жылдың қыркүйек айының басына дейін Гавай аралдарында қалды, содан кейін Солтүстік Тынық мұхитына сапар жасады. "Аспро" бұл сапарын 1986 жылдың 27 қазанында Калифорния штатының Вальехо қаласындағы Mare Island Naval Shipyard кеме жөндеуші зауытында аяқтады, ал 1986 жылдың 15 қарашасында күрделі жөндеу жұмыстарын бастады.

1987-1994 жылдар

Аспро бастапқы жоспардан әлдеқайда ұзақ уақытқа дейін Mare Island әскери кеме құрылыс шебінде болды. Кемедегі күрделі жөндеу кезінде жаңа сонар және өртке қарсы басқару жүйелері қол жетімді болды және кешігу кезінде орнатылды. Кешігу сонымен қатар Аспроның корпусына дыбыс өткізбейтін (акустикалық) плитка орнатуға мүмкіндік берді, бұл оны АҚШ Тынық мұхиты флотындағы ең тыныш шабуылдық суасты кемелерінің біріне айналдырды. Күрделі жөндеуден кейін Аспро және оның экипажы Реактор қауіпсіздігін тексеру емтиханында (PORSE) тамаша нәтиже көрсетті, бұл кез келген атомдық қуатпен жұмыс істейтін кеме үшін сирек кездесетін жағдай. Ол бұл ерекше жетістігін жаңа кемелерге қарсы тактикалық дайындық емтихандарында керемет өнімділікпен толықтырды. Аспро 1989 жылдың қазан айында Перл-Харборға оралды. Суасты кемелерінің базасына бұрылғанда, оның бауырласы "Таутог" бастаған басқа суасты кемелері Аспроны үй портына қайырлы қарсы алу үшін төрт минуттан астам уақыт бойы дабыл қақты. Оралғаннан кейін Аспро Батыс Тынық мұхитына екі рет, Солтүстік Тынық мұхитына екі рет аттанды. Келесі төрт жылда ол Суасты кемелері эскадрильясы үшін үш рет «Ж» соғысы бойынша жеңімпаз атанды, екі рет CDR J. A. «Энди» Борхарттың және бір рет CDR J. M. «Майк» Виллидің басшылығымен. ASPRO 1994 жылы Батыс Тынық мұхитына аттанған кезінде көрсеткен еңбегі үшін «Ең лайықты бөлімше» мақтау қағазымен марапатталды. WESTPAC-тегі соңғы саяхаты кезінде ол Хонконг, Гуам, Жапонияның Сасебосы және Жаңа Каледония порттарына атылды, бұл кезде CDR Вилли басшылық етті. USS ASPRO 1995 жылдың басында соңғы саяхатынан оралғаннан кейін Перл-Харбор әскери базасында қызметтен шығару рәсімін өткізді және 1995 жылы Перл-Харбор кеме құрылыс шебінде ресми қызметтен шығару процесін аяқтады, бұл процесті CDR Кит Соулс басқарды.

Пайдаланудан шығару және жою

Aspro 1995 жылғы 31 наурызда ресми түрде қызметтен шығарылды және сол күні Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен алынды, алайда оның қызметтен шығару салтанаты 1995 жылғы 2 сәуірде ғана өтті. Оның Пьюгет Саунд әскери кеме құрылыс орнындағы Ядролық қуатпен жүретін кемелер мен су асты кемелерін қайта өңдеу бағдарламасы бойынша сөйлеуі 1999 жылғы 1 қазанда басталды және 2000 жылғы 3 қарашада аяқталды.