Кіріспе

Испаниялық гитарист (1893–1987)

Андрес Сеговия Торрес, 1-ші Салобренья маркизі (21 ақпан 1893 – 2 маусым 1987) – испандық виртуоз классикалық гитарист. Көптеген кәсіби классикалық гитаристер Сеговияның шәкірттері немесе Сеговияның шәкірттерінің шәкірттері болды. Сеговияның қазіргі заманғы романтикалық репертуарға қосқан үлесіне жаңадан тапсырыс берілген шығармалар ғана емес, сонымен қатар классикалық немесе барокко туындыларының оның өзі жасаған транскрипциялары да кірді. Ол өзінің көркемдік орындауларымен, кең дыбыс диапазонымен, ерекше музыкалық бейнесімен, фразировкасымен және стилімен есте қалады.

Ерте өмір

Сеговия 1893 жылдың 21 ақпанында дүниеге келді. Таррега өзіндік білім алған Сеговияға сабақ беруге келісті, бірақ олар кездеспей тұрып қайтыс болды, ал Сеговия оның алғашқы музыкалық білімі "бір адамда профессор және оқушының екі қызметін атқару" болғанын айтады.

Мансап

Сеговияның алғашқы қоғамдық өнері 1909 жылы 16 жасында Гранадада болды. Бірнеше жылдан кейін ол Мадридте алғашқы кәсіби концертін өткізді, онда Франсиско Тарреганың шығармалары мен Иоганн Себастьян Бахтың гитараға бейімделген туындылары орындалды. Оның заңгер болуын қалаған отбасының қарсылығына және Тарреганың кейбір шәкірттерінің ерекше техникасы туралы сынап-қақпайға қарамастан, ол гитараны зерттеуді жалғастырды. 1912 жылы Мадридте, 1915 жылы Париж консерваториясында және 1916 жылы Барселонада концерттер берді, сондай-ақ 1919 жылы Оңтүстік Америкада сәтті гастрольдік сапар жасады. Сеговияның халықаралық аренаға шығуы гитараның концерттік аспап ретінде қайта жандануымен бірге болды, бұл үлкен дәрежеде Мигель Ллобеттің еңбегінің нәтижесі болды. Осы өзгеретін ортада Сеговия жеке басының күші мен өнерінің арқасында, жазбалар мен хабар таратудағы жетістіктермен бірге гитараны қайтадан танымал етуге қол жеткізді. 1921 жылы Парижде Сеговия Александр Тансманмен танысты, ол кейін Сеговия үшін бірнеше гитаралық шығармалар жазды, соның ішінде 1952 жылы Сиена халықаралық композиция конкурсында жүлде алған Каватина. 1921 жылы ол Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында Агустин Барриоспен кездесті. Сеговия Бариостың Бахтан шабыттанған және даусыз шедеврi Ла-Катедрал шығармасына әсерленді. 1922 жылы Гранадада испан композиторы Мануэль де Фалла ұйымдастырған Cante Jondo конкурсымен байланысты болды. Конкурстың "классикалық стильде" өткізу мақсаты – фламенконың тазалығын сақтап, оны қазіргі заманғы поп-музыканың бұрмалауынан қорғау болды. Сеговия фламенко гитарасында шеберлік танытқан болатын, бірақ оның бағыты енді классикалық музыкаға қарай бұрылды. Альгамбрада өткен конкурсты ашуға шақырылған ол Фалланың "Дебюссиге арналған марш" (Homenaje a Debussy) шығармасын орындады. 1923 жылы Сеговия алғаш рет Мексикаға сапар шекті. Сол жерде Мануэль Понсе концерттен қатты әсер алып, "Эль Универсал" газетінде мақала жазды. Кейін Понсе Сеговия үшін көптеген шығармалар, соның ішінде көптеген сонаталар жазды. 1924 жылы Сеговия Германияның аспап жасаушысы Герман Хаузердің аспаптарын Мюнхендегі концертте естігеннен кейін Германияға барды. 1928 жылы Хаузер Сеговияға гитара сыйлады, ол АҚШ-тағы гастрольдері мен 1933 жылға дейінгі басқа концерттерінде пайдаланды. Сеговия Хаузерден тағы бір гитара тапсырыс берді және оны алғаннан кейін 1928 жылғы модельді өзінің американдық өкілі және жақын досы Софокл Папасқа берді, ол оны өзінің шәкірті, әйгілі джаз және классикалық гитарашы Чарли Бёрдке сыйлады, ол оны бірнеше жазбасында пайдаланды. Сеговияның алғашқы американдық гастролі 1928 жылы жеке гитарада ойнаған австриялық скрипкашы Фриц Крайслер Нью-Йоркте гитаристті ұсынуға Метрополитен музыкалық бюросының Фрэнсис Чарльз Коппикусты көндірген кезде ұйымдастырылды. 1928 жылы Сеговияның АҚШ-тағы тұңғыш гастролінен кейін бразилиялық композитор Хейтор Вилла-Лобос өзінің қазір танымал болған Он екі этюдін (порт. Doze estudos; фр. Douze études; нем. Zwölf Studien) жазды және кейін оларды Сеговияға арнады. Олардың қарым-қатынасы ұзаққа созылды, ал Вилла-Лобос Сеговия үшін жазуын жалғастырды. Сондай-ақ, ол көптеген классикалық шығармаларды өзі бейімдеп, Таррега сияқты алдыңғы буын композиторларының туындыларын қайта жаңғыртты. 1932 жылы Сеговия Венецияда композитор Марио Кастельнуово Тедескомен танысып, дос болды. 1935 жылы ол Бахтың кез келген аспап үшін қиын туындысы – Шаконнды алғаш рет орындады. Ол Монтевидеоға көшіп, 1930 жылдары және 1940 жылдардың басында Оңтүстік Америкада көптеген концерттер берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сеговия жиірек жазбалар шығара бастады және Еуропа мен Америкада тұрақты гастрольдік сапарлар жасады, бұл кесте 30 жыл бойы сақталды. 1954 жылы Хоакин Родриго Сеговияға Fantasía para un gentilhombre (Бір джентльменге арналған қиял) шығармасын арнады. Сеговия 1958 жылы "Segovia Golden Jubilee" атты жазбасы үшін "Грэмми" сыйлығын ең үздік классикалық орындаушы, аспапшы ретінде жеңіп алды. Джон В. Дуарте өзінің ағылшын сюитасын Op. 31 Сеговияға және оның әйелі Эмилия Магдалена дель Коррал Санчоға 1962 жылы үйленгендеріне орай арнады. Сеговия композиторға: "Сіз оның табысына таң қаласыз" деді. Музыка мен өнерге қосқан үлесін мойындау үшін Сеговия 1981 жылы 24 маусымда король Хуан Карлос I абыройлы етті, ол Сеговияға Испанияның абыройының Маркиз де Салобрена (Marquis of Salobreña) мұрагерлік атағын берді. Сеговия қартайған шағында өнер көрсетуді жалғастырды және жетпіс және сексен жасында Коста-дель...

Репертуар

Сеговияның репертуары үш негізгі тіректен тұрды: бірінші, қазіргі заманғы шығармалар, соның ішінде концерттер мен сонаталар, көбінесе Сеговия үшін арнайы жазылған, оныңмен тығыз қарым-қатынас құрған композиторлардың туындылары, атап айтқанда Федерико Морено Торроба, Федерико Момпу және Хоакин Родриго, мексикалық композитор Мануэль Понсе, итальян композиторы Марио Кастельнуово-Тедеско және ұлы бразилиялық композитор Хейтор Вилла-Лобос; екінші, Сеговияның өзі жасаған классикалық шығармалардың транскрипциялары, әдетте басқа аспаптар үшін (мысалы, лютня, клавесин, фортепиано, скрипка, виолончель) жазылған, Иоганн Себастьян Бах, Исаак Альбенис, Энрике Гранадос және тағы да көптеген белгілі композиторлардың туындылары; үшінші, Фернандо Сор және Франсиско Таррега сияқты композиторлардың дәстүрлі классикалық гитараға арналған шығармалары. Сеговияның ықпалы репертуарды кеңейтті, негізінен жаңа шығармаларға тапсырыс беруші немесе арнаушы ретінде, транскриптор ретінде және «Estudio sin luz» сияқты шығармалармен композитор ретінде. Сеговияның басты музыкалық эстетикалық қалаулары 20-ғасырдың басындағы (және ғасыр тоғысындағы) музыка болды, әсіресе испандық романтикалық модернизм және ұлттық стильдегі туындылар. Бұл, әсіресе, Сеговияның өзінің «Estudio sin Luz» атты шығармасында жақсы көрініс тапқан. Осы және ұқсас стильдегі көптеген шығармалар оның үшін жазылып, репертуарының маңызды бөлігін құрады: әсіресе Федерико Морено Торробаның (1891–1982) гитараға арналған шығармалары, мысалы, 1925 жылы Парижде Сеговия алғаш рет орындаған Сонатина. Сеговия таңдамалы болды және тек жеке сәйкес келетін шығармаларды ғана орындады. Оның атональды туындыларды немесе тіпті өзіне арналған болса да, тым радикалды деп санайтын шығармаларды қабылдамағаны белгілі болды; ол Франк Мартиннің «Quatre pièces brèves», Дариус Мийоның «Segoviana» және т.б. шығармаларын қабылдамады. Сеговия бас тартқандықтан, бұл шығармалардың барлығы қазір жарияланып, қолжетімді.

Оқыту

Сеговия гитараны тарату миссиясы үшін оқытуды аса маңызды деп есептеді және өмірі бойы шеберлік сабақтарын берді. Оның ең танымал шеберлік сабақтары Испанияның Сантьяго-де-Компостела қаласындағы Música en Compostela-да өтті. Сеговия көп жылдар бойы Сиенадағы Accademia Musicale Chigiana-да да сабақ берді, онда оған Алирио Диас көмектесті. Кейіннен Оскар Гиглиа Сиенадағы сабақтарды жалғастырды. Оның оқыту әдісі кейбір бұрынғы студенттері арасында пікір қақтығысына себеп болды, олар оны догматикалық және авторитарлық деп санады. Классикалық гитараның ең белгілі шәкірттерінің бірі – Джон Уильямс Сеговияның студенттерді тек өзінің стилінде ойнауға мәжбүрлегенін және олардың жеке стильдерінің дамуын тежегенін айтты. Уильямс сондай-ақ Сеговияның классикалық тамыры дұрыс емес деп санайтын музыканы, мысалы, Оңтүстік Американың халықтық тамыры бар музыканы сыйқылықпен қарағанын айтты. Ол классикалық гитараны білгіш тыңдаушылар алдында лайықты концерттік аспап ретінде беделді етуге үлгерді, осыған дейін гитараны тек шектеулі, бірақ әдемі дыбысты салондық аспап деп есептеген болатын. Линаресте 1995 жылдың мамыр айында «Фундасион Андрес Сеговия» Сеговия мұражайы ашылды, ал Линаресте (Сеговияның туған жері) оның құрметіне Хюлио Лопес Эрнандестің жасаған қоладан жасалған мүсіні орнатылды, ол 1984 жылдың 25 мамырында ашылды. Сеговия классикалық гитаристердің бір буынына әсер етті, олар оның техникасы мен музыкалық сезімталдығын дамытып, одан әрі жетілдірді, соның ішінде Кристофер Паркенинг, Джулиан Брим, Джон Уильямс және Оскар Гиглиа бар, олардың барлығы оған алғыстарын білдірді. Сонымен қатар, Сеговия классикалық гитараға арналған көптеген өңделген шығармалар мен транскрипцияларды қалдырды, оның ішінде Бахтың бірнеше транскрипциялары, әсіресе скрипкаға арналған екінші партитадан (BWV 1004) Chaconne-ның өте қиын классикалық гитараға транскрипциясы бар. Өмірінде гитаристер Сеговиямен байланыс орнатуға құштар болды, бірақ ол өзінің көптеген студенттеріне сабақ берген жоқ деп мәлімдеді. Ол бір рет: «Менің әлемнің түкпір-түкпірінде ешқашан кездеспеген «оқушыларым» бар» деді. Оның гитараға арналған шығармаларының басылымдарына стандартты репертуардан жаңа саусақ қою схемалары және кейде қайта қараған шығармалар кіреді (ең танымал, оның Фернандо Сордың жиырма этюдтерінің таңдауы, 1945 жылы жарық көргеннен бері әрбір қажырлы студенттің техникасының «негізгі тасы» болып табылады, бірақ қызығы бар, Сеговия сол шығарманың алғы сөзінде Сорды «күшті таланттардың қатарында емес» деп сынады), сондай-ақ оған арналған композициялар, оның ішінде Гейтор Вилла-Лобос, Федерико Момпу және Марио Кастельнуово-Тедеско. Соңғыларының көп бөлігі Сеговия композитормен бірлесіп жұмыс істеп, алғаш рет жарияланбастан бұрын өңдеген. Сеговияның өзінің түсініктемелік қалауларын көрсету үшін басылымдарының музыкалық мазмұнын өзгертуге бейімділігіне байланысты, бүгінгі күнгі көптеген гитаристер Сеговияның редакциялық шешімдерін қабылдау немесе қабылдамау үшін бастапқы қолжазбаларды немесе оларды Сеговияның жарияланған нұсқаларымен салыстыру үшін түпнұсқа қолжазбаларға негізделген жаңа басылымдарды зерттеуді жөн көреді. Сеговия 1978 жылы Иан Дюри мен The Blockheads тобының «There Ain't Half Been Some Clever Bastards» әнінде құрмет көрсетілген тұлғалардың бірі болды. Рок-музыкант Джонни Тундерс өзінің Hurt me альбомына «Illegitimate Son of Segovia» атты гитаралық инструменталды шығарманы қосты.

Атаулары

Оның құрметіне 1989 жылы 3822 Сеговия астероидіне ат қойылған.

Марапаттар

Сеговия он университеттен көптеген сыйлықтар мен марапаттарға, соның ішінде құрметті докторлық атаққа ие болды. 1981 жылғы 24 маусымда король Хуан Карлос I оны абыройлы титулмен марапаттады, Сеговияға Салобренья маркизінің мұрагерлік атағын берді. Сеговияның екінші әйелі (1935 жылы үйленген) – пианист Пакита Мадригера, ол сонымен қатар кейбір рояльдік жазбалар жасаған. 1944 жылдан бастап ол бразилиялық әнші және гитарист Ольга Прагер Коэльомен он жылдан астам романтикалық қарым-қатынаста болды. 1962 жылы Сеговия Эмилия Магдалена Коррал Санчоға үйленді. Олардың бір ұлы болды, Карлос Андрес Сеговия, қазіргі Салобренья маркизі.