Франсиско Таррега: Испан композиторы және гитарашысы

Кіріспе

Испан композиторы және классикалық гитарист (1852–1909)

Франсиско де Асис Таррега Эйсеа (21 қараша 1852 – 15 желтоқсан 1909) – кеш романтизм дәуірінің испан композиторы және классикалық гитарист. Ол «Capricho Árabe» және «Recuerdos de la Alhambra» сияқты шығармаларымен әйгілі.

Өмірбаян

Таррега 1852 жылғы 21 қарашада Испанияның Кастелон провинциясының Вильярреал қаласында дүниеге келген. Франсисконың әкесі гитарада фламенко және басқа да бірнеше музыка стилдерін орындаған; әкесі Сан-Паскуаль монастырында күзетші болып жұмыс істеген кезде Франсиско әкесінің гитарасын алып, естіген әдемі дыбыстарды қайталауға тырысқан. Франсиско бала кезінде "Квикет" деп аталған. Бала кезінде ол күтушісінен қашып, суару каналына құлап, көзіне жарақат алған. Әкесі баласының толық соқыр болуынан қорқып, отбасын Кастелон-де-ла-Планаға көшіріп, музыка сабақтарына қатысу үшін әкелді, себебі музыкант болғандықтан, ол соқыр болса да, өмір сүру үшін ақша таба алады. Оның алғашқы музыка ұстаздары Эухенио Руис және Мануэль Гонсалес екеуі де соқыр еді. 1862 жылы концерттік гитарист Джулиан Аркас Кастелонға гастрольдік сапармен келгенде, жас Тарреганың ойнағанын естіп, Тарреганың әкесіне Франсисконы Барселонаға онымен бірге оқуға жіберуге кеңес берді. Тарреганың әкесі келісіп, бірақ ұлының фортепиано сабақтарын да алуын талап етті. Гитара әншілерге сүйемелдеу үшін қолданылатын аспап ретінде қарастырылса, фортепиано бүкіл Еуропа бойынша танымал болды. Алайда, Аркас шетелге концертке кеткен кезде Таррега сабақтарын тоқтатуға мәжбүр болды. Он жасында ғана ол қашып, Барселонадағы кофеханалар мен мейрамханаларда ойнап, өзінің музыкалық мансабын бастауға тырысты. Бірақ ол көп ұзамай табылып, әкесіне қайтарылды, ол ұлының музыкалық білімін арттыру үшін үлкен құрбандықтарға баруға мәжбүр болды. Үш жылдан кейін, 1865 жылы, ол тағы да қашып кетті, бұл жолы Валенсияға, онда ол рома отбасына қосылды. Әкесі оны іздеп, тағы да үйге алып келді, бірақ ол үшінші рет қашып кетті, тағы да Валенсияға. Жасөспірім шағында Таррега фортепиано мен гитарада жақсы ойнайтын. Бір кезде ол ақша табу үшін жергілікті шараларда басқа музыканттармен бірге ойнады, бірақ ақырында отбасына көмектесу үшін үйіне оралды. 1874 жылы Таррега Антонио Канеза атты бай саудагердің демеушілігімен Мадрид корольдік консерваториясына түсті. Ол Севильяда Антонио де Торрес жасаған жақында сатып алынған гитарасын әкелді. Оның жоғары сапалы дыбысы оны ойнауға және аспаптың композициялық мүмкіндіктерін қарастыруға шабыттандырды. Консерваторияда Таррега композицияны Эмилио Арриетадан оқыды, ол оны гитараға назар аударуға және фортепианомен мансап құру туралы ойдан бас тартуға көндірді. 1870-ші жылдардың соңында Таррега гитарадан сабақ берді және тұрақты концерттер берді (оның шәкірттері Эмилио Пухоль, Мигель Ллобет және Даниэль Фортеа болды). Таррега ойнағаны үшін көп мақтау алды және Испанияның басқа аймақтарына саяхаттай бастады. Осы уақытқа дейін ол гитараға арналған алғашқы шығармаларын жазды, оларды басқа композиторлардың шығармаларымен бірге орындады. 1880 жылдың қысында Таррега өзінің досы Луис де Сорияның орнына Новельдада (Аликанте) концертте өнер көрсетті. Концерт аяқталғаннан кейін қаладағы маңызды адам суретшіден гитарада ойнауды үйреніп жатқан қызы Мария Хосе Ризоны тыңдауды өтінді. Көп ұзамай олар махаббатқа түсті. 1881 жылы Таррега Лиондағы Опера театрында, содан кейін Париждегі Одеон театрында Педро Кальдерон де ла Барканың қайтысының екі жүз жылдығына арналған концерттер берді. Ол сондай-ақ Лондонда өнер көрсетті, онда оған тіл де, ауа райы да ұнамады. Оның Англияға сапары туралы әңгіме бар: концерттен кейін кейбір адамдар музыканттың көңіл-күйінің төмен екенін байқады. "Не болды, мейстеро?" деп сұрады олар. "Үйді сағынасыз ба? Мүмкін, отбасыңызды?" Олар оған сол қайғылы сәтін музыкамен бейнелеуді ұсынды. Осылайша ол өзінің ең есте қаларлық шығармаларының бірі - "Лагрима" (көз жасы) тақырыбын ойлап тапты. Лондоннан оралғаннан кейін ол Новельдаға үйлену тойына келді. 1882 жылғы Рождествода Таррега Мария Хосе Ризоға үйленді. Гитара репертуарын кеңейту және клавиатуралық музыка туралы білімі бар, ол көп ұзамай Бетховен, Шопен, Мендельсон және басқалардың фортепианолық шығармаларын транскрипциялауды бастады. Таррега әйелімен бірге Мадридке көшіп, жеке сабақтар беріп және концерттерде ойнап күн көрісті, бірақ қыста кішкентай қызы Мария Жозефа де лос-Анджелес Таррега Ризо қайтыс болғаннан кейін, олар 1885 жылы Барселонада тұрақты түрде қоныстанды. Барселонадағы достарының арасында Исаак Альбениз, Энрике Гранадос, Хоакин Турина және Пау Касалс болды. Франсиско Таррега мен Мария Хосе (Мария Жозефа) Ризо тағы үш бала тапты: Пакито (Франсиско), Мария Розатия (Мария Розалия) (көбінесе Мариета деп аталды) және Консепсьон. Көп ұзамай Валенсияда Таррега бай Консепсьон Гомес де Жакобимен танысты, ол оған құнды демеуші болды. Ол оған және оның отбасына Барселонаның сыртындағы үйінің бір бөлігін пайдалануға рұқсат берді. Кейін ол оны Гранадаға алып кетті, ол кейін гитаристті "Рекуэрдос де ла Альгамбра" шығармасын жазуға шабыттандырды, ол 1899 жылы алғаш рет Консепсьонға "Гранадаға" деген тақырыппен арналды. Кейін ол осы шығарманың қайта жаңартылған, жарияланған нұсқасын Парижде кездескен француз гитарисі Альфред Коттинге арнады, бұл сапар Гомес де Жакобимен бірге жүрген және оның демеушілігімен ұйымдастырылған болуы мүмкін. 1880-ші жылдардың соңынан 1903 жылға дейін Таррега композициялық жұмыстарын жалғастырды және саяхаттады, бірақ концерттерін Испаниямен шектеді. 1900 жылы Таррега Алжирге сапар шекті, онда ол араб барабанында ойналған қайталамалы ритмді естігені айтылады, ал ертесі күні ол осы ритм негізінде "Данца Мора" шығармасын жазды. Шамамен 1902 жылы ол тырнақтарын кесіп, кейіннен оның мектебімен байланысты гитаристтерге тән дыбыс жасады. Келесі жылы ол Италияға, Римге, Неапольге және Миланға гастрольдік сапармен кетті. 1906 жылдың қаңтарында оның оң жағында паралич болды, ол өнер көрсетуге қайта оралды, бірақ толыққанды қалпына келмеді. Ол соңғы шығармасын, "Оремусты" 1909 жылғы 2 желтоқсанда аяқтады. Ол 13 күннен кейін, 15 желтоқсанда Барселонада 57 жасында қайтыс болды.

Tárrega was born on 21 November 1852, in Villarreal, Province of Castellón, Spain. It is said that Francisco's father played flamenco and several other music styles on his guitar; when his father was away working as a watchman at the Convent of San Pascual, Francisco would take his father's guitar and attempt to make the beautiful sounds he had heard. Francisco's nickname as a child was "Quiquet". As a child, he ran away from his nanny and fell into an irrigation channel and injured his eyes. Fearing that his son might lose his sight completely, his father moved the family to Castellón de la Plana to attend music classes because as a musician he would be able to earn a living, even if blind. Both his first music teachers, Eugeni Ruiz and Manuel González, were blind. In 1862, concert guitarist Julián Arcas, on tour in Castellón, heard the young Tárrega play and advised Tárrega's father to allow Francisco to come to Barcelona to study with him. Tárrega's father agreed, but insisted that his son take piano lessons as well. The guitar was viewed as an instrument to accompany singers, while the piano was quite popular throughout Europe. However, Tárrega had to stop his lessons shortly after, when Arcas left for a concert tour abroad. Although Tárrega was only ten years old, he ran away and tried to start a musical career on his own by playing in coffee houses and restaurants in Barcelona. He was soon found and brought back to his father, who had to make great sacrifices to advance his son's musical education. Three years later, in 1865, he ran away again, this time to Valencia where he joined a Romani family. His father looked for him and brought him back home once more, but he ran away a third time, again to Valencia. By his early teens, Tárrega was proficient on both the piano and the guitar. For a time, he played with other musicians at local engagements to earn money, but eventually he returned home to help his family. Tárrega entered the Madrid Royal Conservatory in 1874, under the sponsorship of a wealthy merchant named Antonio Canesa. He had brought along with him a recently purchased guitar, made in Seville by Antonio de Torres. Its superior sonic qualities inspired him both in his playing and in his view of the instrument's compositional potential. At the conservatory, Tárrega studied composition under Emilio Arrieta who convinced him to focus on guitar and abandon the idea of a career with the piano. By the end of the 1870s, Tárrega was teaching the guitar (Emilio Pujol, Miguel Llobet, and Daniel Fortea were pupils of his) and giving regular concerts. Tárrega received much acclaim for his playing and began traveling to other areas of Spain to perform. By this time he was composing his first works for guitar, which he played in addition to works of other composers. During the winter of 1880, Tárrega replaced his friend Luis de Soria, in a concert in Novelda, Alicante, where, after the concert, an important man in town asked the artist to listen to his daughter, María José Rizo, who was learning to play guitar. Soon they were engaged. In 1881, Tárrega played in the Opera Theatre in Lyon and then the Paris Odeon, in the bicentenary of the death of Pedro Calderón de la Barca. He also played in London, where he liked neither the language nor the weather. There is a story about his visit to England: after a concert, some people saw that the musician was in low spirits. "What is the matter, maestro?" they asked him. "Do you miss home? Your family, perhaps?" They advised him to capture that moment of sadness in his music. Thus he conceived the theme of one of his most memorable works, Lágrima (teardrop). After playing in London he returned to Novelda for his wedding. At Christmas 1882, Tárrega married María José Rizo. To enlarge his guitar repertory and to make use of his considerable knowledge of keyboard music, he soon began transcribing piano works of Beethoven, Chopin, Mendelssohn and others. Tárrega and his wife moved to Madrid, gaining their living by teaching privately and playing concerts, but after the death of an infant daughter during the winter, Maria Josefa de los Angeles Tárrega Rizo, they settled permanently in Barcelona in 1885. Among his friends in Barcelona were Isaac Albéniz, Enrique Granados, Joaquín Turina and Pau Casals. Francisco Tárrega and María José (María Josefa) Rizo had three more children: Paquito (Francisco), Maria Rosatia (María Rosalia) (best known as Marieta) and Concepción. On a concert tour in Valencia shortly afterward, Tárrega met the wealthy Concepción Gómez de Jacoby, who became a valuable patron to him. She allowed him and his family use of part of her house outside Barcelona. Later she took him to Granada, which later inspired the guitarist to write Recuerdos de la Alhambra, which he first dedicated to Concepción in 1899 with the title "A Granada." He later dedicated a revised published version of this piece to Alfred Cottin, the French guitarist he had met in Paris while participating in a concert on a visit accompanied and almost certainly sponsored by Gómez de Jacoby. From the later 1880s up to 1903, Tárrega continued composing and traveling, but limited his concerts to Spain. In 1900, Tárrega visited Algiers, where he was said to have heard a repetitive rhythm played on an Arabian drum and the following morning composed Danza Mora based on that rhythm. In about 1902, he cut his fingernails and created a sound that would become typical of those guitarists later associated with his school. The following year he went on tour to Italy, performing in Rome, Naples, and Milan. In January 1906, he was afflicted with paralysis on his right side, and though he would eventually return to performing, he never completely recovered. He finished his last work, Oremus, on 2 December 1909. He died in Barcelona thirteen days later, on 15 December, at the age of 57.

Музыкалық стиль

Таррега 19 ғасырдағы еуропалық шеберлердің романтикалық стилінде музыка жазды. Оның консерваториядағы білімі және заманауи классикалық жанрлар мен техникалармен таныстығы оның шығармаларында және транскрипцияларында анық байқалады; олар бұрынғы буын испан гитарист композиторларынан, мысалы, Магин Алегре, Томас Дамас, Джулиан Аркас, Хосе Виньяс және Хосе Феррерден, сондай-ақ оның замандастарынан әлдеқайда күрделі. Өз аспабының виртуозы болған ол "гитараның Сарасаты" деп аталды, бірақ Таррега концерттік сахнадан гөрі кішкентай, жақын қарым-қатынастағы қойылымдарды ұнатты. Таррега 20 ғасырдағы классикалық гитараның негізін салған және гитараны концерттік аспап ретінде танымал етуге үлкен үлес қосты деп есептеледі.

Композициялар

Өмірінде тек 19 түпнұсқа композиция жарияланғанымен, Франсиско Таррега шамамен 80 түпнұсқа шығарма және 120 транскрипция жасады – көбінесе өзінің және шәкірттерінің пайдалануы үшін. Оның кейінгі жарияланған туындыларының көпшілігі басқалармен өңделді және көбінесе өзгертілді. Оның ең сүйікті жанрлары – кейіптік шығармалар (испан, мавр және араб мәдениетіне сілтеме жасайтын бірнеше туындылар), оның ішінде прелюдиялар, этюдтар, каприздер, серенадалар және билер. Ол фортепианодан (өзі де жақсы пернетақтада ойнайтын), скрипкадан және опералық репертуардан көптеген шығармаларды транскрипциялады. Досы Исаак Альбенис сияқты, ол да классикалық музыкадағы романтикалық стильді испан халықтық элементтерімен үйлестіруге ұмтылып, Альбенистің бірнеше фортепианолық шығармаларын транскрипциялады. Ол Gran Vals шығармасының авторы, оның бір бөлігі Nokia мелодиясында, Nokia телефондарының стандартты қоңырау үні ретінде қолданылды. Бұл мелодия телефондарда әртүрлі стильде және аспаптармен орындалады; мысалы, 2002-2007 жылдарғы телефондарда фортепианолық нұсқалары, ал 2008-2010 жылдарғы телефондарда халықтық гитаралық нұсқасы бар. 2015 жылы итальяндық виолашы Марко Мисянья Танго, Капричо Араб және Рекуердос де ла Альгамбра шығармаларының виолаға арналған аранжировкаларын жариялады.