Кіріспе

Әлеуметтік тартымдылық бойынша серіктес таңдау

Сәйкестік гипотезасы (немесе сәйкестік құбылысы) адамдардың әлеуметтік жағынан бірдей тартымды, әдетте физикалық тартымдылық арқылы, адаммен берік қарым-қатынас орнату және оны сақтау ықтималдығы жоғары екенін көрсетеді. Бұл гипотеза әлеуметтік психология ғылымынан туындаған және алғаш рет 1966 жылы американдық әлеуметтік психолог Элейн Хэтфилд және оның әріптестері ұсынған. Физикалық тартымдылығы әртүрлі сәтті жұптардың бірге болуына тартымдылықтағы айырмашылықты толықтыратын басқа да сәйкестік факторлары себеп болуы мүмкін. Мысалы, бай және мәртебелі еркектер жас және тартымды әйелдерге құштар болуы мүмкін. Кейбір әйелдер бай және мәртебелі еркектерде физикалық тартымдылыққа қарағанда басқа қасиеттерге көбірек мән беруі мүмкін. Бұл сондай-ақ коммуникация зерттеулеріндегі белгісіздікті азайту теориясындағы кейбір теоремаларға ұқсас, бұл теория постпозитивистік тәсілді қолданады. Аталған теоремаларға бейвербальдік экспрессия, қабылданатын ұқсастық, ұнату, ақпарат іздеу және жақындық сияқты ұғымдар, сондай-ақ олардың бір-бірімен байланысы жатады.

Уолстер және басқалар (1966)

Уолстер «Компьютерлік кеш» деп жарнамалады. 752 студенттің дене тартымдылығына төрт тәуелсіз судья әлеуметтік қабылдау деңгейі ретінде баға берді. Қатысушылардан ұқсастық негізінде компьютерлік сәйкестік үшін сұрақнама толтыру сұралды. Бірақ, қатысушылар кездейсоқ жұптастырылды, алайда ешбір еркек бойы биік әйелмен жұптастырылмады. Кештің үзілісінде қатысушылар өздерінің серігін бағалауды сұрады. Жоғары баға алған адамдар серіктеріне қатысты қатал баға бергені анықталды. Бұдан әрі, тартымдылық деңгейі жоғары болғанда жұптасудан қанағаттану деңгейі төмен болды, тіпті екеуінің деңгейі бірдей болған жағдайда да. Сондай-ақ, ерлер мен әйелдердің екеуі де серіктерінің тартымдылығы жоғары болғанда олармен көбірек қанағаттанды. Дене тартымдылығы кездесуден ләззат алуда және ұсыныс жасалған кезде олармен жақындыққа барудағы ең маңызды фактор болып табылды. Бұл интеллект пен жеке тұлғадан да маңыздырақ болды.

Мюрштейн (1972)

Мюрштейн сондай-ақ сәйкес келу гипотезасын қолдайтын дәлелдер тапты. 197 жұптың суреттері, қарым-қатынас түрлі деңгейлерінде (көңіл көтеруден бастап некеге дейін), сегіз сарапшы тарапынан тартымдылығы бойынша бағаланды. Әр адам жеке-жеке суретке түсірілді. Сарапшылар романтикалық серіктестіктегі суреттердің қайсысы бірге екенін білмеді. Сарапшылардың бағалары сәйкес келу гипотезасын растады. Зерттеудің бірінші кезеңінде өзіне қатысты пікірлер мен серіктің қабылдауы да қарастырылды; алайда, кейінгі кезеңдерде олар алынып тасталды, себебі серіктестер өздерін ғана емес, сонымен қатар өз серіктерін де шынайыдан жоғары бағалады.

Ақ (1980)

Уайт Калифорния университетінде 123 жұпты зерттеу жүргізді. Ол, жақсы физикалық сәйкестік жақсы қарым-қатынастарға жағдай жасауы мүмкін екенін айтты. Зерттеу көрсеткендей, физикалық тартымдылығы жағынан ең ұқсас жұбайлар өздерін бақыттырақ санап, терең махаббат сезімін күштірек білдірген. Сондай-ақ зерттеу, кейбіреулердің, әсіресе ер адамдардың, қарым-қатынасты базар сияқты қарастыратынын растады. Егер серіктестік нашар болса, онда әйелдермен немесе ерлермен арадағы көптеген тартымды достары болған жағдайда, адам оны құнды санамайды. Олар өздеріне көбірек ұнайтын басқа да нұсқалар бар деп ойлауы мүмкін. Бірақ қарым-қатынас мықты болса, олар оны одан да жоғары бағалайды, себебі қарым-қатынаста қалу үшін осы мүмкіндіктерден бас тартады.

Гарсия және Херсонский (1996)

Гарсия мен Херсонский осы құбылысты және басқалар үйлесімді және үйлесімсіз жұптарды қалай бағалайтынын зерттеді. Қатысушылар физикалық тартымдылығы жағынан үйлесетін немесе үйлеспейтін жұптардың суреттерін қарап, сауалнаманы толтырды. Сауалнамаға жұптардың қазіргі қарым-қатынасынан қаншалықты қанағаттанғаны, болашақ некеден қаншалықты қанағаттанатыны, ажырасу мүмкіндігі және жақсы ата-ана бола алатындары туралы бағалаулар кірді. Нәтижелер көрсеткендей, тартымды жұп қазіргі уақытта үйлесімсіз жұптан, әсіресе еркек әйелден тартымдырақ болған жағдайда, қанағаттанарлық деп бағаланды. Сонымен қатар, үйлесімсіз жұптағы тартымды емес еркек, тартымды әйелге қарағанда (қазіргі уақытта да, некеде де) қанағаттануы жоғары деп бағаланды. Ал тартымды әйел тартымды жұпта қазіргі уақытта да, некеде де қанағатты екенін көрсетті.

Шоу Тейлор және басқалар (2011)

Шоу Тейлор онлайн танысудағы үйлесімділік гипотезасын зерттейтін бірнеше зерттеу жүргізді. Ол зерттеулердің бірінде 60 ер және 60 әйелдің тартымдылығы бағаланып, олардың қарым-қатынасы қадағаланды. Олармен байланысқа түскен адамдар кімдермен сөйлескенін және кімдерге жауап бергенін анықтау үшін бақыланды. Зерттеу нәтижелері бастапқы гипотезадан өзгеше болды. Адамдар өздерінен әлдеқайда тартымдырақ адамдарға хабарласты. Дегенмен, егер адамдардың тартымдылығы шамалас болса, жауап алу мүмкіндігі артады деген қорытындыға келді. Бұл зерттеу үйлесімділік теориясын қолдайды, бірақ бұл әдейі жасалған нәрсе емес екенін көрсетті.

Цитаталар

Прайс пен Ванденберг «ерлі-зайыптылардың дене тартымдылығының үйлесімділігі құбылысы ұрпақтар арасында да, ішінде де тұрақты» екенін мәлімдеді. «Махаббат көбінесе екі адамның жеке тұлғалық нарығындағы құндылықтарын ескере отырып, олар күтетін нәрсенің максималды мөлшерін алуға мүмкіндік беретін тиімді айырбас емес» — Эрих Фромм.