Кіріспе

Радиотелескоп орталығы

Гигант метрлік толқындық радиотелескоп (GMRT) Үндістандағы Пуне қаласының жанындағы Нарайангаонда орналасқан, 45 метр диаметрі бар, толыққанды басқарылатын, метрлік толқын ұзындығында байқау жүргізетін отыз параболалық радиотелескоптар жиынтығы. Бұл төмен жиіліктерде әлемдегі ең үлкен және ең сезімтал радиотелескоп массиві. Оны Мумбайдағы Тата фундаменталды зерттеулер институтының бөлігі болып табылатын Ұлттық радиоастрофизика орталығы (NCRA) басқарады. Ол 1984-1996 жылдар аралығында Говинд Сваруптың басшылығымен жобаланып, салынды. Бұл интерферометриялық массив, базалық сызықтарының ұзындығы шамамен 100 МГц дейін жетеді. Жақында жаңа қабылдағыштармен жаңартылды, содан кейін ол жаңартылған Гигант метрлік толқындық радиотелескоп (uGMRT) деп те аталады.

Орналасқан жері

Гигант метротолқындық радиотелескоп (GMRT) обсерваториясы Пуна қаласының солтүстігіне қарай 80 шақырым қашықтықта, Ходадта орналасқан. Жақын орналасқан Нарайангаон қаласы телескоп орналысынан шамамен 9 шақырым жерде. Ұлттық радиоастрофизика орталығының (NCRA) кеңсесі Савитрибай Пхуле Пуне университетінің кампусында орналасқан.

Ғылым және бақылаулар

Телескоптың даму кезеңіндегі мақсаттарының бірі ғаламдағы галактикалардың қалыптасу кезеңін анықтау үшін бастапқы бейтарап сутек бұлттарынан шығатын жоғары қызылдыққа ықпалдасқан 21 см толқынды сәулеленуді іздеу болды. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген астрономдар осы телескопты Күн, Юпитер, экзопланеталар, магниттік белсенді жұлдыздар, микроквазарлар немесе ықшам денесі (нейтрон жұлдызы немесе қара тесік) серіктес ретінде болатын екі жұлдыздан тұратын жүйелер, пульсарлар, суперновалар, суперновалардың қалдықтары (SNR) HII аймақтары, галактикалар, квазарлар, радиогалактикалар, галактикалар шоғыры, шоғырлардағы радио реликтілері мен галолары, жоғары z галактикалары, күн желдері, галактикааралық HI сіңіру сызықтары, галактикалардың жіпшелерінен шығатын радио сәулесі, негізгі тұрақтылардың уақыт өзгеруінің мүмкін белгілері, ғарыштық эпохамен газдың құрамының өзгеруі, қайта иондану эпохасы және т.б. зерттеу үшін пайдаланады. Жалпы халық және ғалымдар RAD@home RGB жасаушы веб-құралында кез келген 150 МГц суретін, супернова қалдықтарын, спиральді галактикаларды немесе радиогалактикаларды олардың атымен немесе орналасқан жерімен көре алады. GMRT-нің қуаты мен мүмкіндіктері төмен жиілікті радиоастрономия саласындағы жаңа өркендеуге алып келді. Осының нәтижесінде, TGSS зерттеуінің деректері бойынша 2018 жылдың тамызында 12 миллиард жарық жылы қашықтықта орналасқан ең алыс радиогалактика: TGSS J1530+1049 GMRT арқылы табылды. 2020 жылдың ақпан айында ғалам тарихындағы ең үлкен жарылыс – Офиух суперкластерінің жарылысын байқауға көмектесті. 2023 жылдың қаңтарында телескоп 8,8 миллиард жарық жылы қашықтықта орналасқан радиосигналды (нейтралды атомдық сутегі газынан 21 см толқынды сәулелену) қабылдады.

Іс-шаралар

Әр жыл сайын Ұлттық ғылым күніне обсерватория халықты, сондай-ақ айналасындағы мектептер мен колледждердің оқушыларын шақырып, радиоастрономия, қабылдағыш технологиясы және астрономия салаларындағы инженерлер мен астрономдардан түсіндірмелер тыңдауға мүмкіндік береді. Жақын орналасқан мектептер мен колледждер өздерінің ғылыми тәжірибелерін көрмеге қоюға шақырылады, ал әр деңгейдегі (бастауыш мектеп, орта мектеп және кіші колледж) ең үздік жұмыстар марапатталады. GMRT-ге келушілерге тек жұма күні екі сеанста кіруге рұқсат етіледі: таңертеңгі (11:00-ден 13:00-ге дейін) және кешкі (15:00-ден 17:00-ге дейін).