Кіріспе
1988 жылғы Тад Уильямстың романы "Аждаһа сүйегі" – американдық жазушы Тад Уильямстың "Естелік, қайғы және тікен" трилогиясының алғашқы кітабы. Бұл сағада Симон есімді жас шал эпикалық саяхатқа қабылысады.
The Dragonbone Chair is a fantasy novel by American writer Tad Williams, the first in his Memory, Sorrow, and Thorn trilogy. The saga follows a young man named Simon as he is caught up in an epic adventure.
Сюжетке кіріспе
Оқиға Остен Ардтың қиял әлемінде өтеді. Әлем тарихы және Остен Ардтағы тайпалар кітаптағы қазіргі оқиғаларға зор әсер етеді. Мыңдаған жылдар бұрын ұзақ өмір сүрген Бақ туғандар апаттан қашып осы жерге келген. Олар үш тайпадан тұрады: Зида’я (әдетте Сити деп аталады), Хикеда’я (Норн деп те аталады) және Тинукеда’я (Дварроу және Ниски деп аталады). Остен Ардта Бақ туғандар гүлденіп, керемет сұлулығымен көзге түсетін тоғыз үлкен қала салды. Алғашқы екі тайпа үшінші тайпаны ата-бабаларының мекені – Бақта биледі, бірақ Остен Ардта Тинукеда’я өз жолын таңдап, екі жеке тайпаға бөлінді: теңізші Нискилер және жерді мекендейтін Дварроулар. Қалған екі тайпа да жолдарын айырды және Сесуадрада, яғни «Қош сау бол» тасында келісім жасады. Олардың басты дау-жанжалы Остен Ардта Адамдардың немесе өлшеулілердің пайда болуы болды. Зида’ялар Сити жеріне баспайынша, Адамдардың өздеріне қалай болса солай өмір сүруіне келісім берді. Хикеда’ялар өлшеулілерді жою керек немесе Остен Ардтан қуу керек деп санады. Норндар мен олардың құлаған патшайымы Утуку, Бақ туғандардың ең үлкені және ең күштісі, әлемнің солтүстігіне көшіп, солтүстікке қарай орналасқан екі қаланы өздеріне қарату. Тинукеда’яға үш қала берілді: бірі – теңізге қатысты Жхина’т’сенеи, ол Нискилерге, ал қалған екеуі – жер астына терең, ол Тинукеда’яның кіші тайпасы – Дварроуларға берілді. Олардың ең ұлысы Асуада Жоғарғы Патша билік құрды. Бірақ Адамдар гүлденіп, алға жылжыды, ал Наббанның теңіз империясы көтеріліп, құлап, Бақ туғандарға ешқандай зиян келтірмеді. Ситилер батыстағы Гернистирилермен де жақсы қарым-қатынаста болды. Содан кейін темірмен Риммерсмендер келді. Олар үшін Бақ туғандар – көзге көрінгенде өлтірілуге тиіс шайтандар мен жын-перілер еді. Өкінішке орай, Бақ туғандар темірге қатты аллергиямен ауырады. Тіпті олардың сиқырымен және өздерінің темірдей берік Witchwood қаруларымен де бірінен соң бірі жеңіліске ұшырады. Гернистирилер соңғы шайқаста Ситилерге қолдау көрсетіп, екі әскердің де жойылған жалғыз жақтастары болды. Қалған Ситилер Асуаға қайтып, сонда ақырғы соқтығысуды күтті. Патшаның кіші ұлы Инелуки өзінің бес қызметшісімен бірге қорқынышты сиқыр жасады. Бірақ бұл Ситилердің қалғандарына Алдхорт орманына қашуға уақыт берді, олар жасырын өмір сүруді жалғастырды. Асуа құлағаннан кейінгі бес жүз жыл ішінде Сити қираған жерінде салынған Хайхольт атты қамалдан алты патша билік жүргізді. Соңғысы – Джон Пресбитер патша, ол оқиға басталғанда өліп жатыр. Саймон – Моргенестің қамқорлығына алынған қарапайым ыдыс-аяқ жуушы жігіт. Патша Джон Пресбитер қайтыс болып, оның ұлы Илияс таққа отырғанда, ұзақ уақыттан бері ұйықтап жатқан зұлымдық патшалыққа енуге мүмкіндік алды. Илиясты зұлым кеңесшісі итермелеп, ол ағасы Джошуаны жоюға кіріседі. Осылайша Саймон мүмкіндігінше қашып кетуге мәжбүр болады. Жас жігіт көп ұзамай өзі армандаған оқиғалардың ортасында табылады.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Саймон, он төрт жасар ас үйдің малайы және ұлы Хейхольт қамалының қызметшісі, король Джон Пресбитердің ұзақ билігінің соңғы күндері қамалдың күнделікті жұмыстарымен күреседі. Саймон сәттілік өз жолын өзгерткенде қатты қуанады және ол өзін жақсы доктор Моргенестің шәкірті ретінде табады, ол қамалдың емшісі және сиқыршысы, содан кейін Саймон қарапайым жұмыстарын және дәрігердің нұсқауымен оқу мен жазуды үйренуді ауыстырады. Ұлы патша Иоаннның өлімінен кейін көп ұзамай оның ұлы Илияс, көпшілік оны зұлым дін қызметкері Прараттың қол астындағы қолбасшысы деп санайды, таққа отырады. Көп ұзамай патшаның ағасы Жошуа құпия түрде жоғалып кетеді, ал жаңа билік күдік пен наразылыққа толы болады. Билікке құмарлығынан соқыр қалған Элиас өлмейтін сити билеушісі, Дауыл патшасымен келісім жасайды, ол өзінің жоғалған патшалығын қайтаруға тырысады. Саймон қамалдың тұмшасына кездейсоқ тап болғанда, ол принц Жошуа тұтқынға алынғанын біледі, сондықтан ол Моргенеспен бірге принцті құтқару үшін сөз байласады. Саймон мен Моргенес сәттілікке жетеді, ал Жошуа қамалдан қаша алады. Көп ұзамай Прараттың басшылығымен Илиястың сарбаздары Моргенестің кеңсесіне шабуыл жасайды. Моргенес қара сиқырмен өлтіріледі, ал Саймон дәрігер кабинетінің артқы жағындағы құпия жол арқылы қамалдан қаша алады. Ол тек өзінің ұстазының жақсы патша Джонның өмірбаянын ғана біледі, ол адасып, күйзеліске ұшырайды. Асуаның Сити қамалының қалдықтары орналасқан Хейхолт астындағы туннельдерде ұзақ уақыт болғаннан кейін Саймон қамал мен қаладан тыс жердегі ашық жерге қайта оралады. Ол жерде ол патша, Прарат және бірнеше ақ жүзді және ақ шашты жын-перілерге қатысты зұлым сиқырлы көрініске куә болады. Ол қорқып, принц Жошуаның резиденциясы Наглимундқа қарай солтүстікке қарай ағаш арасымен сүрінеді. Наглимундқа жарым жолда ол таңғажайып тіршілік иесіне тап болады. Саймон бұл ситилердің бірі болуы керектігін түсінеді, бұл елден жоғалып кеткен деп ойланған эльф тәрізді халық. Ол оны тұзақтан құтқарып, жауап ретінде ақ жебемен атып тастайды. Сол сәтте ол Бинабик деген тролльді кездестіреді. Бинабик Саймонға ақ жебе Саймонға деген міндеттемесінің символы екенін айтады және олар бірге Наглимундқа қарай жүреді. Алдеорте орманы арқылы саяхаттап бара жатқанда, олар жас қызметші қызды және оның әпкесін зұлым иттерден құтқарады. Олар оларды қуып жүрген сарбаздардан қашып құтылуға көмектесетін Желоэ деген сиқыршыға барады. Оның үйінде болған кезде Саймон, Бинабик және Гелоэ де жауап табуға тырысып, арман жолымен жүріп, тек күтіп тұрған жауларды табады. Олар ақыры Наглимундқа жетіп, принц Жошуамен кездеседі. Саймон сарбаз болу үшін жаттыға бастайды, өйткені Элиас Наглимундқа қарай әскерді бастап бара жатқаны жалпыға мәлім. Рауд (кеңес) өткізіп жатқанда, қарт кісі пайда болады: Джарнуга. Сол жерде саяхатшылар Миннеяр (немесе "Естелік жылы"), Қайғы және Тікен деген үш аңыздағы семсердің бар екендігін біледі. Бұл семсерлердің сиқыры екі Жоғарғы Патшаның, ежелгі ситилердің және жаңадан патшалық алған адамның біріккен күш-қуатына қарсы жалғыз үміт болып табылады. Олар кем дегенде бір семсерді иемденген. Олар сондай-ақ ситилер мен дауыл патшасының тарихын, ситилердің солтүстік туыстары Норндердің патшайымы Утукуның бар екендігін біледі. Осы кезде Саймон өзінің қара сиқырлы көруінің Хейхольдтен қашып шыққаннан кейін ғана көрініс емес, нақты оқиға екенін және ақ жүзді жын-шайтандар шын мәнінде Норн екенін түсінеді. Наглимундта Симон Моргенес мүше болған және Джарнуга мен Бинабик де мүше болған "Жырық лигасы" деп аталатын ғалымдардың кішкентай тобы туралы біледі. Бинабик өзінің қожайыны Оокекук қайтыс болғаннан кейін ғана жаңа мүше болды. Остен-Ард жеріне төнген қауіпті мойындаған Лига ғана өткен заманның білімін ұстап отыр, бұл жас Саймон мен оның достарының жалғыз құтқарылу үміті болуы мүмкін. Симонның үрейленуі, олардың құтқарған қызметшісі Марияның шын мәнінде Мириамэле екенін біледі. Ол әкесі Елиястың ақымақтығынан қашып, ағасының ісіне қосылған патшаның жалғыз қызы. Олар бір кездері тарихтағы ең ұлы салт атты Камариске тиесілі болған Торн атты қара семсердің теңіздің терең жерінде жоғалып кеткен жоқ екенін біледі. Ол әлі күнге дейін солтүстікке қарай, Бинабиктің ата-бабаларының мекеніне жақын жерде сақталған болуы мүмкін. Саймон мен Бинабик алысқа солтүстікке барып, сиқырлы семсерді қайтарып алу үшін сарбаздар тобына қосылады. Жолда олар ситилерге тап болады және Саймон құтқарған ситилердің басқаратын үйдің ұлы болып шығады. Олармен бірге оның туысы Ан'най да солтүстікке қарайғы саяхатына қосылып, бірнеше қауіптерден аман қалуға көмектеседі. Ақыры Саймон мен оның кішкентай тобы күшті семсердің мекені болған мұзды тауларға жетеді. Саймон семсерді табады, бірақ көп ұзамай топ қатыгез мұз құртына, Игжаржукқа шабуылдайды. Саймон қорқынышқа қарамастан оған қарсы күресуге тырысып, жарақат алады. Роман дамыған сайын, баяндама Саймонның пікірінен басқа көзқарастарды ұсынады. Басты оқиғаларға қарамастан маңызды кейбір қосымша оқиғалар, Римерсгард герцогі Искримнурдың, Хернистири клиент патшасының қызы Маэгвиннің және алыс Оңтүстіктің батпақтарындағы жазушы Тиамакпен байланысты. Патшаның қызы Мириамэле Наглимундтағы ағасына қашып келді. Оның оған деген қамқорлығы оны мазалайды, сондықтан ол Наглимундтың құлауына дейін Наббанға, туғандарына қашып кетеді, олардың адалдығын жеңіп алуға ниеттенді. Онымен бірге мас дінші Кадрах саяхаттайды, ол көптеген құпияларды және таинсты өткенді сақтайды. Искримнур Мириамэленің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және оны Жошуаға қайтару үшін оның соңынан қуады. Хернистирде патша мен оның ұлы өлтіріліп, халқы тауларда жасырынуға мәжбүр болады. Сонда граф Эолайр патшаның қызы Маэгвинге көмектесуге тырысады, бірақ ол халқын құтқарудың жолын табуға тырысқанда ақылынан айырылып бара жатыр. Кітап Наглимундтың құлауымен аяқталады: король Элиас Дауыл патшасының шарттарын қабылдағаннан кейін Норндердің, алыптардың және Дауыл патшасының өлмейтін қызметшілерінің әскері келіп, қамалды толығымен қиратады. Жошуа тек 11 адаммен, олардың ішінде оның серті Деорнот, Искримнурдың әйелі және ұлы Гутрун мен Исорн қашып құтылады. Саймон көзіне ашып, бетінде ұзақ күйік іздері және шашының бір бөлігі ақ болғанын көреді.