Нигериялық жазушы Амос Тутуоланың өмірі мен шығармашылығы
Amos Tutuola
Амос Тутуола – нигериялық жазушы, йоруба халық ертегілеріне негізделген кітаптар авторы. Өмірі, шығармашылығы және туған жері туралы ақпарат. Нигерия әдебиеті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигериялық жазушы Амос Тутуола (20 маусым 1920 – 8 маусым 1997) – йоруба халық ертегілеріне негізделген кітаптар жазған нигериялық жазушы.
Nigerian writer
Amos Tutuola (; 20 June 1920 – 8 June 1997) was a Nigerian writer who wrote books based in part on Yoruba folk tales.
Ерте тарих
Амос Олатубосун Тутуола Одегбами 1920 жылғы 20 маусымда Нигерияның Абеокута қаласынан бірнеше шақырым қашықтықтағы Уассинми ауылында дүниеге келді. Уассинми 1845 және 1880 жылдар аралығында Абеокутадан келген Эгба этносының өкілдері құрған шағын шаруалық ауыл болды. Тутуоланың әкесі мен әкесінің әкесі осы субэтникалық топқа жатты. Амос – әкесінің үшінші әйелінен туған ең кіші ұлы еді. Оның әкесінің әкесі, Эгбаландтың Одафині, Одегбами тайпасының патриархы (1842–1936), Эгба халқының басшысы және йоруба дінінің дәстүрлі құдайға табынушысы болды. Оның "Одафин" (йоруба тілінде "заң белгілеуші" немесе "заң шығарушы") деген лауазымы, ол Эгбаландтың дәстүрлі басқару жүйесінде әкімшілік қызмет атқарғанын және Огбонидің Иварэфасының бірі болғанын көрсетеді. 1927 жылы, жеті жасында Амос Игбо халқынан шыққан Ф.О. Монудың қызметшісі болды, ол оны жалақысының орнына Сальвация Армиясының бастауыш мектебіне жіберді. 12 жасында Абеокутадағы Англикан орталық мектебінде оқыды. Оның білімі алты жылға ғана созылды (1934 жылдан 1939 жылға дейін). 1936 жылы әкесінің әкесі қайтыс болғаннан кейін, әміршінің отбасы мүшелерінің көпшілігі еуропалық үлгідегі есімдерді қабылдап, Одегбами есімін тегі ретінде алды. Алайда, отбасының басқа да бірнеше мүшелері, соның ішінде Амос, әкесінің есімін – Тутуоланы таңдады. 1947 жылы Виктория Алакеге үйленді, одан төрт ұлы мен төрт қызы дүниеге келді; сондай-ақ ол тағы үш әйелге үйленді.
Amos Olatubosun Tutuola Odegbami was born on 20 June 1920, in Wasinmi, a village just a few miles outside of Abeokuta, Nigeria, where his parents, Charles Tutuola Odegbami and Esther Aina Odegbami, who were Yoruba Christian cocoa farmers, lived. Wasinmi was a small farming village founded between the years 1845 and 1880 by constituents of the Egba subethnic group from Abeokuta. Tutuola's father and grandfather belonged to this subethnic group. Amos was the youngest son of his father; his mother was his father's third wife. His grandfather the Odafin of Egbaland, Chief Odegbami (c. 1842–1936), patriarch of the Odegbami clan, was a chieftain of the Egba people and a traditional worshipper of the Yoruba religion. His title, "Odafin" (literally "the establisher of laws" or "lawgiver" in Yoruba), signified that he had an administrative position within the traditional administration of Egbaland, and that he was one of the Iwarefa of the Ogboni. When Amos was seven years old, in 1927, he became a servant for F. O. Monu, an Igbo man, who sent him to the Salvation Army primary school in lieu of wages. At age 12, he attended the Anglican Central School in Abeokuta. His brief education was limited to six years (from 1934 to 1939). After his grandfather's death in 1936, most members of the chief's family decided to adopt the European style of naming and take his name, Odegbami, as their last name. However, several other family members, including Amos, decided to take their father's name, Tutuola, instead. In 1947, he married Victoria Alake, with whom he had four sons and four daughters; he would also marry 3 other wives.
Жазу
Тютуола қысқа мерзімді білім алғанмен, романдарын ағылшын тілінде жазды. 1956 жылы алғашқы үш кітабын жазып, халықаралық деңгейде танымал болғаннан кейін, ол Нигерияның батыс бөлігіндегі Ибадан қаласында Нигерия радио хабар тарату корпорациясында дүкенші болып жұмыс істеді. Тутуола сонымен қатар жазушылар мен баспагерлер ұйымы – Мбари клубының негізін қалаушылардың бірі болды. 1979 жылы Нигерияның Иле-Ифе қаласында Ифе университетінде (қазіргі Обафеми Аволово университеті) қонақ ғылыми тағылымдамасын өтеді, ал 1983 жылы Айова университетінің Халықаралық жазу бағдарламасының қатысушысы болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол уақытын Ибадан мен Аго Ододағы тұрғын үйлер арасында бөліп жүрді. Тутуола 1997 жылғы 8 маусымда 76 жасында гипертония және қант диабетінен қайтыс болды. Оның көптеген құжаттары, хаттары және қолжазбалары Техас университетінің Остиндегі Гарри Рэнсом гуманитарлық зерттеу орталығында сақталған. Тутуоланың туындылары 11 тілге аударылған, соның ішінде француз, неміс, орыс және поляк тілдері де бар. Кейбір аудармашылар, әсіресе Реймонд Квено (француз тілінде) және Эрнестина Скурят (поляк тілінде), аудармалардың грамматикасы мен синтаксисін Тутуоланың түпнұсқа прозасындағы ерекше тілді нақты бейнелеу үшін әдейі өзгертіп түзетті.
Despite his short formal education, Tutuola wrote his novels in English. In 1956, after he had written his first three books and become internationally famous, he joined the Nigerian Broadcasting Corporation in Ibadan, Western Nigeria as a storekeeper. Tutuola also became one of the founders of the Mbari Club, the writers' and publishers' organization. In 1979, he held a visiting research fellowship at the University of Ife (now Obafemi Awolowo University) at Ile Ife, Nigeria, and in 1983 he was an associate of the International Writing Program at the University of Iowa. In retirement he divided his time between residences Ibadan and Ago Odo. Tutuola died at the age of 76 on 8 June 1997 from hypertension and diabetes. Many of his papers, letters, and holographic manuscripts have been collected at the Harry Ransom Humanities Research Center at the University of Texas, Austin. Tutuola's works have been translated into 11 languages, including French, German, Russian, and Polish. Some translators, notably Raymond Queneau (French) and Ernestyna Skurjat (Polish), deliberately adjusted the grammar and syntax of the translations to reflect the occasionally atypical language of Tutuola's original prose.
Құрметтеулер
Брайан Ино мен Дэвид Бёрн 1981 жылы шыққан «My Life in the Bush of Ghosts» альбомын Тутуоланың екінші романының атымен атады. 2015 жылы Нигерияның жас жазушылар қоғамы Воле Адедоиннің жетекшілігімен Тутуоланың туындыларын насихаттау және оқу мақсатында Амос Тутуола әдеби қоғамын құрды. 2021 жылы Уилл Александр Тутуоланың құрметіне «Бұталардағы адамдарға негізделген» атты ұзын өлең жариялады. Бұл өлең кірген «Рефрактивті Африка» жинағы кейіннен Пулитцер сыйлығының поэзия номинациясы бойынша финалисттер қатарына ілікті.
Brian Eno and David Byrne named their 1981 album My Life in the Bush of Ghosts after Tutuola's second novel. In 2015, the Society of Young Nigerian Writers, under the leadership of Wole Adedoyin, founded the Amos Tutuola Literary Society, aimed at promoting and reading Tutuola's works. In 2021, Will Alexander published a long poem – 'Based on the Bush of Ghosts' – in honour of Tutuola. Refractive Africa, the collection of which this was part, was subsequently listed as a finalist for the Pulitzer Prize for Poetry.