Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Когнитивтік бұрмалау
Cognitive bias
Контраст әсері – бір өлшемдегі кіші немесе үлкен құнды ынталандырғышқа тікелей (алдыңғы) немесе бір мезгілде ұшырау нәтижесінде қабылдау, тану немесе осымен байланысты өнімділіктің қалыпты жағдайға қарағанда күшеюі немесе әлсіреуі. (Мұндағы қалыпты қабылдау, тану немесе өнімділік – салыстыру үшін ынталандырғыш болмаған жағдайдағыдай, яғни барлық бұрынғы тәжірибеге негізделген жағдай.) Қабылдау мысалы: Бейтарап сұр түсті нысан, оқшауланғандағыға қарағанда, алдында немесе бір мезгілде қара сұр немесе ақ сұр түсті нысанмен салыстырылғанда сұрғылт немесе ақшыл көрінеді. Тану мысалы: Адам, алдында немесе бір мезгілде, тиісінше, аз немесе көп тартымды адаммен салыстырылғанда, оқшауланғандағыдан гөрі тартымдырақ немесе тартымсыз көрінеді. Өнімділік мысалы: Лабораториялық егеуқұйрық белгілі бір мөлшердегі сыйлықты болжайтын ынталандырғыш кезінде жылдамдап немесе баяулап жұмыс істейді, егер бұл ынталандырғыш пен сыйлықтың алдында немесе кезекпен, кішкентай немесе үлкен сыйлықпен байланысты әртүрлі ынталандырғыштар болса.
A contrast effect is the enhancement or diminishment, relative to normal, of perception, cognition or related performance as a result of successive (immediately previous) or simultaneous exposure to a stimulus of lesser or greater value in the same dimension. (Here, normal perception, cognition or performance is that which would be obtained in the absence of the comparison stimulus—i. e., one based on all previous experience.) Perception example: A neutral gray target will appear lighter or darker than it does in isolation when immediately preceded by, or simultaneously compared to, respectively, a dark gray or light gray target. Cognition example: A person will appear more or less attractive than that person does in isolation when immediately preceded by, or simultaneously compared to, respectively, a less or more attractive person. Performance example: A laboratory rat will work faster, or slower, during a stimulus predicting a given amount of reward when that stimulus and reward are immediately preceded by, or alternated with, respectively, different stimuli associated with either a lesser or greater amount of reward.
Метаконтраст және параконтраст
Метаконтраст пен параконтраст уақыт пен кеңістікке байланысты. Егер шеңбердің бір жартысы 10 миллисекунд (мс) бойы жарықтандырылса, ол ең жоғары қарқындылыққа жетеді. Екінші жартысы сол уақытта көрсетілсе (бірақ 20–50 мс кейін), өзара тежелу пайда болады: сол жақ оң жақпен қараңғыланады (метаконтраст), ал ортасы толығымен жойылуы мүмкін. Сонымен қатар, алғашқы стимулдың әсерінен оң жақ та сәл қараңғырады (параконтраст).
Metacontrast and paracontrast involve both time and space. When one half of a circle is lit for 10 milliseconds (ms), it is at its maximal intensity. If the other half is displayed at the same time (but 20–50 ms later), there is a mutual inhibition: the left side is darkened by the right half (metacontrast), and the center may be completely obliterated. At the same time, there is a slight darkening of the right side due to the first stimulus (paracontrast).
Домендер
XVII ғасырдың философы Джон Локк бұл айырмашылықты атап өткен. Ол, қол тигізгенге дейін ыстық немесе суық суға батырылған болса, шалқыма судың ыстық немесе суық сезілуі мүмкін екенін байқаған. XX ғасырдың басында Вильгельм Вундт контрастты қабылдаудың маңызды принципі деп атады, және содан бері бұл эффект көптеген салаларда расталды. Музыканың жақсы немесе жаман болып қабылдануы, оған дейін естіген музыканың ұнамды немесе ұнамауына байланысты болуы мүмкін. Бұл эффекттің жұмыс істеуі үшін салыстырылатын нысандар бір-біріне ұқсас болуы керек: телеарна тілшісі ұзын баскетболшымен сұхбаттасқанда кішірейгендей көрінеді, бірақ ұзын ғимараттың қасында тұрғанда емес. Бұдан әрі, контраст эффекті мемлекеттердің сыртқы саясатына да қатысты деп есептеледі. Мысалы, Африка елдері АҚШ, Еуроодақ және Әлемдік банкке қарағанда Қытай мен Үндістанға көбірек үміт артып отыр, себебі бұл Азия мемлекеттері шетелдік көмек және ТМД (Тікелей шетелдік инвестициялар) алмасу барысында "араласпаушылық" және "шарттар қоймау" саясатын ұстанып, оны баса көрсетті.
The contrast effect was noted by the 17th century philosopher John Locke, who observed that lukewarm water can feel hot or cold depending on whether the hand touching it was previously in hot or cold water. In the early 20th century, Wilhelm Wundt identified contrast as a fundamental principle of perception, and since then the effect has been confirmed in many different areas. Whether a piece of music is perceived as good or bad can depend on whether the music heard before it was unpleasant or pleasant. For the effect to work, the objects being compared need to be similar to each other: a television reporter can seem to shrink when interviewing a tall basketball player, but not when standing next to a tall building. Furthermore, the contrast effect has been argued to apply to foreign policies of states. For example, African countries have increasingly looked to China and India as opposed to the US, the EU and the World Bank because these Asian states have highlighted their lack of "interference" and "conditionality" in exchange for foreign aid and FDI.