Үндістандағы қоғамдық мүдделерді қорғауға арналған сот процесі (PIL) талқыланады. Әділетсіздікке ұшырағандарға қолжетімділік, құқықтық белсенділік туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жалпыға пайдалы сот ісі
Litigation undertaken for the general good
Үндістанда сот белсенділігінің дамуына ықпал еткен басты құрал – қоғамдық мүдделі сот ісі (PIL) немесе әлеуметтік мақсаттағы сот ісі (SAL). Бұл – қоғамдық мүддені қорғау мақсатымен жүргізілетін сот процесі, және әлеуметтік тұрғыдан осал топтарға әділдік қолжетімді екенін көрсетеді. Бұл сот тәжірибесін Justice P. N. Bhagwati және Justice V. R. Krishna Iyer есімді судьялар тарапынан енгізілді. Бұл дәстүрлі "locus standi" қағидасынан бас тарту болып табылады. 1980 жылдарға дейін сот жүйесі мен Үндістанның Жоғарғы соты тек жауапкердің тікелей немесе жанама түрде әсер еткен тараптардың істерін қарады. Ол тек өзінің бастапқы және апелляциялық юрисдикциясы шегінде істерді қарап, шешім шығарды. Бірақ, Жоғарғы Сот қоғамдық мүдделі сот ісіне қатысты істерді қарауға рұқсат берді, яғни іспен тікелей байланысы жоқ адамдар да қоғамдық маңызы бар мәселелерді сотқа әкеле алады. Соттың қоғамдық мүдделі сот ісіне қатысты өтінішті қарау құқығы бар.
The chief instrument through which judicial activism has flourished in India is public interest litigation (PIL) or social action litigation (SAL). It refers to litigation undertaken to secure public interest and demonstrates the availability of justice to socially disadvantaged parties and was introduced by Justice P. N. Bhagwati and Justice V. R. Krishna Iyer. It is a relaxation on the traditional rule of locus standi. Before 1980s the judiciary and the Supreme Court of India entertained litigation only from parties affected directly or indirectly by the defendant. It heard and decided cases only under its original and appellate jurisdictions. However, the Supreme Court began permitting cases on the grounds of public interest litigation, which means that even people who are not directly involved in the case may bring matters of public interest to the court. It is the court's privilege to entertain the application for the PIL.
Тарих
Ең алғашқы қоғамдық мүдделі сот процестерінің бірі Г. Васанта Пай тарапынан Мәдрас жоғары сотында, сол кездегі Мәдрас жоғары сотының бас судьясы С. Рамачандра Айерге қарсы қозғалды. Сот судьяның 60 жасқа толғанда міндетті зейнетке шығудан қашу үшін туған күнін жалған көрсеткені анықталды, сондай-ақ оның кіші інісі 60 жылдығын тойлауға шақырулар жіберген. Пай судьяның түпкілікті тіркеу журналынан фотосуреттер арқылы нақты жасын – 64 жас екенін дәлелдеді. Рамачандра Айер сот жүйесіне зиян келтіруі мүмкін болғандықтан, сол кездегі Үндістанның бас судьясы П. Б. Гажендрагадкардың өтінішімен отставкаға кетті. Ол іс сотқа қаралу алдында отставкаға кеткендіктен, ол тоқтатылды. 1979 жылдың желтоқсанында Капила Хингорани Бихар түрмесінде ұсталған тұтқындардың жағдайына қатысты петиция ұсынды, олардың істері сотта қаралып жатқан еді. Петицияға Бихар түрмесінің тұтқындары қол қойды және ол Жоғарғы Сотқа, судья П. Н. Бхагвати төрағалық ететін алқаға ұсынылды. Петиция Хұсейнара Хатун есімді тұтқын атынан тіркелді, сондықтан да іс Хұсейнара Хатунға қарсы Бихар штаты деп аталды. Жоғарғы Сот тұтқындарға тегін заңдық көмек көрсетуге және істерін жылдам қарауға шешім қабылдады. Нәтижесінде 40 000 тұтқын түрмеден босатылды. Содан бері Жоғарғы Сотта осыған ұқсас көптеген істер тіркелді. SP Gupta vs Үндістан Одағы ісінде Үндістанның Жоғарғы Соты «қоғамдық мүдделі сот процесі» терминін Үнді контекстінде анықтады. Қоғамдық мүдделі сот процесі (ҚМСП) тұжырымы Үндістан Конституциясының 39-А бабында қамтылған қағидаларға сәйкес келеді, заң көмегімен әділдікті қорғауға және жылдам жеткізуге бағытталған. 1980 жылдарға дейін тек зардап шеккен тарап ғана сотқа әділдік іздеу үшін жүгіне алатын. Төтенше жағдай кезеңінен кейін жоғары сот халыққа қол жеткізіп, қоғамдық мүдделерге қатысты істер бойынша сотқа жүгінуге ниет білдірген кез келген азаматқа (немесе ҮЕҰ-ға) заңдық көмек көрсетуге мүмкіндік берді. Бхагавати және судья В. Р. Кришна Айер ҚМСП-ні сотқа қабылдаған алғашқы судьялардың қатарында болды. ҚМСП-ні ұсыну әдеттегі сот ісінен гөрі аз қиындықтармен байланысты; сотқа жолданған хаттар мен телеграммалар ҚМСП ретінде қарастырылған жағдайлар болды. Жоғарғы Сот Дели университетінің екі профессорынан хат алды, онда Аградағы қорғау үйінде адамдық емес және ар-ұятсыз жағдайда өмір сүріп жатқан тұтқындардың конституциялық құқықтарын қорғау сұралып еді. Вина Сети ханымның Бихар штатына қарсы ісі, 1982 (2) SCC 583 : 1982 SCC (Cri) 511 : AIR 1983 SC 339 ісінде сот Бихардағы Хазарибагтағы тегін заңдық көмек комитетінің сот судьясына жолданған хатын сотқа шағым ретінде қарады. «Демократия үшін азаматтар» президенті арқылы Ассам штаты және басқалар, 1995 KHC 486 : 1995 (2) KLT SN 74 : 1995 (3) SCC 743 : 1995 SCC (Cri) 600 : AIR 1996 SC 2193 ісінде сот Шри Кулдип Наярдың (журналист, «Демократия үшін азаматтар» президенті ретінде) сот судьясына терроризм мен бұзақылыққа қарсы іс-қимыл (алдын алу) заңы бойынша ұсталғандардың адам құқықтарын бұзу туралы жазған хатына назар аударды; ол Үндістан Конституциясының 32-бабы бойынша шағым ретінде қарастырылды.
One of the earliest public interest litigation was filed by G. Vasantha Pai who filed a case in the Madras High Court against the then sitting Chief Justice of the Madras High court S. Ramachandra Iyer after it was found the judge had forged his date of birth to avoid compulsory retirement at the age of 60 and his younger brother sent invitations to celebrate his 60th birthday and Pai found evidence after photographing his original birth register which showed his real age which was 64. Ramachandra Iyer resigned on a request from the then Chief Justice of India P. B. Gajendragadkar as the case would damage the judiciary and he had resigned before the case came up for hearing this led the case to be dismissed as he had resigned. In December 1979, Kapila Hingorani filed a petition in regards to the condition of the prisoners detained in the Bihar jail, whose suits were pending in court. The petition was signed by prisoners of the Bihar jail and the case was filed in the Supreme Court of India before the bench headed by Justice P. N. Bhagwati. The petition was filed under the name of a prisoner, Hussainara Khatoon, and the case was therefore named Hussainara Khatoon Vs State of Bihar. The Supreme Court decided that prisoners should receive free legal aid and fast hearings. As a result, 40,000 prisoners were released from jail. Thereafter many similar cases have been registered in the Supreme Court. It was in the case of SP Gupta vs Union of India that the Supreme Court of India defined the term "public interest litigation" in the Indian context. The concept of public interest litigation (PIL) is suited to the principles enshrined in Article 39A of the Constitution of India to protect and deliver prompt social justice with the help of law. Before the 1980s, only the aggrieved party could approach the courts for justice. After the emergency era the high court reached out to the people and devised a means for any person of the public (or NGO) approaching the court to seek legal remedy in cases where public interest is at stake. Bhagwati and Justice V. R. Krishna Iyer were among the first judges to admit PILs in court. Filing a PIL is not as cumbersome as a usual legal case; there have been instances when letters and telegrams addressed to the court have been heard as PILs. The Supreme Court entertained a letter from two professors at the University of Delhi; it requested the enforcement of the constitutional right of inmates at a protective home in Agra who lived in inhuman and degrading conditions. In Miss Veena Sethi v. State of Bihar, 1982 (2) SCC 583 : 1982 SCC (Cri) 511 : AIR 1983 SC 339, the court treated a letter addressed to a judge of the court by the Free Legal Aid Committee in Hazaribagh, Bihar as a writ petition. In Citizens for Democracy through its President v. State of Assam and Others, 1995 KHC 486 : 1995 (2) KLT SN 74 : 1995 (3) SCC 743 : 1995 SCC (Cri) 600 : AIR 1996 SC 2193, the court entertained a letter from Shri Kuldip Nayar (a journalist, in his capacity as President of Citizens for Democracy) to a judge of the court alleging human rights violations of Terrorist and Disruptive Activities (Prevention) Act (TADA) detainees; it was treated as a petition under Article 32 of the Constitution of India.
Жай ғана ПИЗ-ге рұқсат етілмейді
PIL – сот актілерімен жарияланған құқықтық ереже. Алайда, өтініш білдірген тұлға (немесе ұйым) өтініштің қоғамдық мүддеге қызмет ететінін және ақшалай пайда табу мақсатындағы негіссіз сот процесі емес екенін сотқа қанағаттандырарлық дәлелдеуі тиіс. Үндістанның 38-ші бас судьясы С.Х. Кападия негіссіз PIL білдірген сотталушыларға айыппұл салынатынын мәлімдеді. Бұл мәлімдемеге көпшілік тарапынан мақтау білдірілді, себебі ақшалай мүдделер үшін негіссіз PIL-дердің саны артып келе жатқан еді. Жоғары соттың алқасы да PIL-дің теріс пайдаланылуына алаңдаушылық білдірді. Алқа соттардың елдегі барлық істерді қарағанда басшылыққа алуы тиіс нұсқаулар жинағын жариялады. 2008 жылдың қыркүйек айындағы сөйлесінде премьер-министр Манмохан Сингх PIL-дің теріс пайдаланылуына алаңдаушылық білдірді: «Көптеген адамдар қоғамдық өмірдегі көптеген мәселелер сияқты, PIL-де де біз тым шарықтап кеткен болуымыз мүмкін деп санайды. Мүмкін, түзету қажет болған шығар, және соңғы кезде біраз тепе-теңдік қалпына келтірілді». Осыған байланысты, Заң және Әділет министрлігі (Бхагавати мен Айердің көмегімен) PIL-ді реттейтін заң жобасын дайындады. Сот шешімінде былай делінген: «Бұл сот іс жүргізудің шахмат ойыны емес екенін нақтылайды. Сотқа жүгінуші тарап таза ниетпен келуі керек. Ол дәйектіліксіздікке және жалғандықта сөйлеуге құқылы емес». Мысалы, Амар Сингх жасаған өтініштің мазмұны түсініксіз, рәсімдер ережелеріне сәйкес келмейтін және дәйектіліксіздіктерге толы болды; сот оның негізгі шағымын (жеке өмірге қол сұғу) қарастырмады. Аталған істің оң нәтижесі – үкіметтен телефондық әңгімелерді рұқсатсыз тыңдаудың алдын алу үшін заңдық нұсқаулар әзірлеуді сұрауы болды. Бұл жағдайда «Reliance Communications» полициядан алынған жалған өтініш бойынша әрекет етті. «Кальянешвари vs Үндістан Одағы» ісінде сот қоғамдық мүдделі сот процесін бизнес дауларында теріс пайдалануды атап өтті. Гуджарат жоғары сотына асбест өндіріс бірліктерін жабуды талап ететін шағым түсті, себебі бұл материал адамдарға зиянды екендігі айтылды. Жоғары сот арызды қабылдамады, өйткені ол бәсекелес өнеркәсіптік топтардың тапсырысымен, асбестке балама өнімдерін ілгерілету мақсатында берілгенін анықтады. Осыған ұқсас өтініш Жоғарғы Сотқа да ұсынылды. Арыз қабылданбады, ал талапкерге 100 000 теңге айыппұл салынды. Сот шешімінде: «Бұл өтініш игі ниетпен білдірілмеген, шын мәнінде асбест өндіру және өндірісін тоқтатуға мүдделі бәсекелес өнеркәсіптік топтың тапсырысы бойынша жасалған. Олар асбесттің баламасы болатын құйма және иілгіш темір өнімдеріне сұранысты арттыру мақсатында осы іс-әрекеттерге тыйым салуға тырысты. Осылайша, бұл сот процесі өнеркәсіптік теңгерімсіздікке және асбест өнеркәсібіне қаржылық зиян келтірудің жасырын ниетімен басталған сот ісі болды». Сот мұндай жағдайда өтініш берушілерді Сотты қорлау туралы заң бойынша жазалауға міндетті екенін мәлімдеді және «соттың құнды уақытын ысырап ету және халықтың сот жүйесіне деген сенімін сақтау үшін мұндай адалсыз және жағымсыз қоғамдық мүдделі сотқа шағымдар қозғалмауын қамтамасыз етуі керек» деді. «Бұл Соттың жеке тұлғалардың, яғни, іске араласатын адамдардың жағымсыз және ойсыз мәлімдемелер негізінде жасырын ниеттерді іске асыру үшін берілген өтініштерін мақұлдамайтыны қазірдің өзінде анық және айқын болуы керек», - деп атап өтті судьялар Б. Судершан Редди және С.С. Ниджар. Алқа 2010 жылғы сәуір айында Андхра-Прадеш жоғары сотының Тирумала Венкатешвара ғибадатханасында қызмет еткен зейнеткер полиция қызметкерінің қызметін тоқтатқан шешімін жоққа шығарды. Жоғары соттың шешімі С. Мангати Гопал Реддидің қоғамдық мүдделі арызына қатысты, ол бұрынғы полиция қызметкері ғибадатханадан «300 алтын доллар» ұрлануына қатысқан деп айыптады және оның қызметте қалуына жол бермеу керек екенін мәлімдеді. Жоғарғы Сот Редди туралы жеткілікті мәлімет болмағандықтан жоғары сот айыпталушыға қарсы шешім қабылдағанын анықтады.
PIL is a rule of law declared by the courts of record. However, the person (or entity) filing the petition must prove to the satisfaction of the court that the petition serves the public interest and is not as a frivolous lawsuit brought for monetary gain. The 38th Chief Justice of India, S. H. Kapadia, has stated that substantial "fines" would be imposed on litigants filing frivolous PILs. His statement was widely praised because the incidence of frivolous PILs for monetary interest were on the rise. A bench of the high court had also expressed concern over the misuse of PILs. The bench issued a set of guidelines it wanted all courts in the country to observe when entertaining PILs. In a September 2008 speech, Prime Minister Manmohan Singh expressed concern over the misuse of PILs: “Many would argue that like in so many things in public life, in PILs too we may have gone too far. Perhaps a corrective was required and we have had some balance restored in recent times”. In what may be a tool against frivolous PILs, the Union Ministry of Law and Justice (assisted by Bhagwati and Iyer) prepared a law regulating PILs. The judgment said: “This court wants to make it clear that an action at law is not a game of chess. A litigant who approaches the court must come with clean hands. He cannot prevaricate and take inconsistent positions”. For example, a petition drafted by Amar Singh was vague, not in conformance with the rules of procedure, and contained inconsistencies; the court did not explore his primary grievance (infringement of privacy). A positive outcome of the case was the court's request that the government “frame certain statutory guidelines to prevent interception of telephone conversation on unauthorised requests”. In this case, Reliance Communications acted upon a forged request from police. In Kalyaneshwari vs Union of India, the court cited the misuse of public interest litigation in business conflicts. A writ petition was filed in the Gujarat High Court seeking the closure of asbestos units, stating that the material was harmful to humans. The high court dismissed the petition, stating that it was filed at the behest of rival industrial groups who wanted to promote their products as asbestos substitutes. A similar petition was then submitted to the Supreme Court. The plea was dismissed, and the plaintiff was assessed a fine of 100,000. The judgment read: “The petition lacks bona fide and in fact was instituted at the behest of a rival industrial group, which was interested in banning the activity of mining and manufacturing of asbestos. A definite attempt was made by it to secure a ban on these activities with the ultimate intention of increasing the demand of cast and ductile iron products as they are some of the suitable substitute for asbestos. Thus it was litigation initiated with ulterior motive of causing industrial imbalance and financial loss to the industry of asbestos through the process of court”. The court stated that it was its duty in such circumstances to punish the petitioners under the Contempt of Courts Act; it must “ensure that such unscrupulous and undesirable public interest litigation be not instituted in courts of law so as to waste the valuable time of the courts as well as preserve the faith of the public in the justice delivery system”. “By now it ought to be plain and obvious that this Court does not approve of an approach that would encourage petitions filed for achieving oblique motives on the basis of wild and reckless allegations made by individuals, i. e., busybodies', a bench of Justices B. Sudershan Reddy and S. S. Nijjar observed in their judgment. The bench overturned an April 2010 Andhra Pradesh High Court decision which set aside the services of a retired Indian Police Service (IPS) officer employed by the Tirumala Venkateswara Temple. The high court’s decision concerned a public interest petition filed by S. Mangati Gopal Reddy, who alleged in court that the former IPS officer was involved in the loss of “300 gold dollars” from the temple and should not continue in office. The Supreme Court found that the high court decided against the accused with little information about Reddy himself.
Маңыздылық
Қоғамдық мүддедегі сот процесі Үндістан Конституциясының ІІІ бөлімінде кепілденген теңдік, өмір және жеке тұлғаның құқықтарын кеңейте түсіндіреді. Ол сонымен қатар қоғамдағы өзгерістерді немесе әлеуметтік игілікті қамтамасыз етудің тиімді құралы болып табылады. Қоғамдық мүддедегі сот процесі арқылы кез келген азамат немесе қоғамдық ұйым ЖІС (қоғамдық мүддедегі сот ісін) бастау арқылы зұлымдыққа ұшыраған топтың мүддесін қорғай алады. ЖІС тұжырымдамасы Ұлыбританияның бұрынғы колонияларында қолданылатын дәстүрлі жарысқа негізделген сот жүйесінен өзгеше, ал бұл құрылым іс жүзінде тергеушілік сипатта болып, судьяларға істің тергелуіне тікелей араласуға мүмкіндік береді.
Public interest litigation gives a wider description to the right to equality, life and personality, which is guaranteed under part III of the Constitution of India. It also functions as an effective instrument for changes in the society or social welfare. Through public interest litigation, any public or person can seek remedy on behalf of the oppressed class by introducing a PIL. The PIL concept deviates from the traditional adversarial justice system that is followed in the common law countries (past colonies of the UK), and this construct is in fact inquisitorial in nature which permits the judges to directly participate in the investigation of the case.