Кіріспе

Қышуды басатын дәрілер
Қышуды (латынше: pruritus) басатын, қышыққа қарсы, немесе қышуды жеңілдететін дәрілер – күн күйігі, аллергиялық реакциялар, экзема, псориаз, сушешек, саңырауқұлақ инфекциялары, маса, шыбыржыр және кене шағуы, сондай-ақ бөртпе және жалбыз сияқты өсімдіктерден туындаған контактты дерматит және ұрттық бөртпе сияқты жағдайлармен байланысты қышуды басады. Бұл созылмалы бүйрек ауруы және осымен байланысты жағдайлардың салдары болуы мүмкін. Қышыққа қарсы дәрілер – қышуды емдеудің әртүрлі механизмдері бар, әртүрлі кластарға жататын дәрілік заттардың кең тобын құрайды. Олар қышуды тікелей немесе жанама түрде басады, ал олардың тиімділігі кластан класына өзгереді. Кейбір балама медициналық тәсілдер де қышуды емдеу үшін қолданылады. Қышыққа қарсы дәрілердің жанама әсерлері дәрінің класына байланысты әртүрлі болады. Қазіргі заманғы дәлелдерге негізделген медицина пайда болғанға дейін, қышыққа қарсы дәрілер көптеген мәдениеттерде қолданылып келген, бірақ емдеу тәсілдері мен қолданылатын дәрілер мәдениетке қарай өзгеше болуы мүмкін.

Түрлері

Қышықты басу үшін бірнеше дәрілік заттар тобы қолжетімді, бірақ қышықтың барлық түрлерін емдеуге арналған нақты бір препарат жоқ. Емдеу себебіне байланысты өзгеруі мүмкін. Көбінесе тағайындалатын препараттарды жергілікті және жүйелік препараттарға бөлуге болады, және олар бір немесе бірнеше препараттардың комбинациясын қамтуы мүмкін, олар төменде сипатталған.

Тиімділігі

Емдеудің көптеген түрлері қол жетімді болғанымен, абританттардың тиімділігін қарастыратын жағдайлар тізімі немесе кішкентай зерттеулердің саны шектеулі. Сонымен қатар, жүктілік кезінде абританттарды қолданудың тиімділігі мен қауіпсіздігі туралы деректер өте аз немесе мүлдем жоқ.

Аурумен байланысты қышуды емдеу

Кейбір ісікқоздырғыштар ісіктің себебін емдеу арқылы жанама түрде қышықты басады, яғни ауру дұрыс емделгенде онымен байланысты қышық көбінесе басылады. Бұған антигистаминдер мен кортикостероидтар жатады, олар терінің қабыну ауруларын, әсіресе атопиялық дерматитті емдеуде тиімді. Атопиялық дерматитті кортикостероидтармен немесе антигистаминдермен сәтті емдеу онымен байланысты қышықтың жоғалуына әкеледі.

Антигистаминдік заттар

Антигистаминдік препараттар гистамин молекуласына гистамин H1 рецепторын блокадалау арқылы әсер етеді. Дифенгидрамин және хлорфенирамин сияқты бірінші таңба антигистаминдік дәрілер қан-ми тосқауылы арқылы қаннан миға өте алады, онда олар H1 рецепторын блокадалап, гистаминнің нейротрансмиттерлік әсерін азайтады, бұл орталық нерв жүйесінің ұйқышаңдық және шатасу сияқты жанама әсерлеріне алып келеді. Опиоидты тоқтату симптомдары сирек кездеседі және ауыр бас айналу, жекеленіп қалу және көңіл сығуы сияқты белгілері болуы мүмкін. Көбінесе кездесетін жанама әсерлер: Сексуалдық дисфункция, бұл серотонинді кері қабылдау ингибиторларының ең көп кездесетін жанама әсері болып табылады, ол эякуляцияның кешігуі, оргазмға жете алмау және либидоның төмендеуі түрінде көрінеді. Осыған байланысты, АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы 2004 жылы балалар мен жасөспірімдерде суицидтік ойлар мен мінез-құлықтың жоғарылауы туралы ескерту жасады.

Капсаицин

Капсаицин – бұрыш қайнағандағы жылуды тудыратын басты химиялық зат, сондықтан капсаициннің негізгі қосымша әсері – күйдіретін сезім, ол әдетте бірнеше күнге дейін сақталады. Осы сезімді жеңілдету үшін жергілікті анестетик қолдануға болады. Бұған қоса, жергілікті анестетик өздігінен де қышынуды басады.

Тарих

Абиританттардың қышуды емдеуде бай тарихы бар. Абиританттар тарихы Византия кезеңіне дейін жетеді, сол кезде белгілі дәрігер Александр Тральелік бас терісіндегі қышуды басу үшін балға араластырылған ұнтақталған рута мен алюминийді қолдануды ұсынған. 7 ғасырда Лорш монастырында жазылған Луршер Азнайбухы жүйелік және жергілікті қолдануға арналған көптеген абиританттық препараттарды сипаттайды, мысалы, қызыл қалампыр тұқымынан жасалған май. 17 ғасырда сынаппен қапталған белбеулер қымбат ем ретінде қолданылды, олар тері кенесінен туындаған қышудың белгілерін жеңілдетуге көмектесті, бірақ қандағы сынаптың зияны науқастарда басқа да қолайсыз симптомдарға әкеп соқты. 20 ғасырда сыртқы қолдануға арналған көптеген жаңа абиританттар пайда болды, олардың ішінде салицил қышқылы, нафтол, дегьран, карбон қышқылы, тимол және ментол бар, олар көбінесе май түрінде қолданылды. Сондай-ақ алкоголь мен опиум жиі тағайындалған.