Жану – аллергия, жасуша зақымдануынан туындайтын қабыну реакциясы. Химиялық, физикалық, психологиялық себептері бар. Аллергиялық реакциялар да жануға шақыруы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қабыну күйі
эмоция
State of inflammation
the emotion
Биология және физиологияда тітіркену – қабыну немесе аллергияға немесе жасуша қабықшасының зақымдануына байланысты туындайтын ауырулы реакция. Тітіркену күйін тудыратын фактор немесе агент – тітіркендіргіш. Тітіркендіргіштер көбінесе химиялық заттар (мысалы, фенол және капсаицин) болып саналады, бірақ механикалық, жылулық (қызу) және сәулелік тітіркендіргіштер (мысалы, ультракүлгін сәуле немесе иондаушы сәулелер) де тітіркендіргіштер болуы мүмкін. Тітіркенудің медициналық емес қолданылуы да бар, ол мазасыздық тудыратын физикалық немесе психологиялық ауыру немесе дискомфортты білдіреді. Тітіркену кейбір аллергендерге, мысалы, контактты дерматитке, шырышты қабықшалардың қабынуына және қышынуға байланысты аллергиялық реакциялардың нәтижесінде де туындауы мүмкін. Шырышты қабықша – тітіркенудің ең көп кездесетін орны, себебі оның құрамында жабысқақ қасиетіне байланысты аллергендерді тартатын шырыш бөліп шығаратын секреторлық бездер бар. Созылмалы қабыну – медициналық термин, ол белгілі бір уақыт бойы сақталған ауру жағдайларын білдіреді. Созылмалы қабынуға себеп болатын көптеген аурулар бар, олардың көпшілігі тері, кіндік, көз және өкпеге қатысты.
Irritation, in biology and physiology, is a state of inflammation or painful reaction to allergy or cell lining damage. A stimulus or agent which induces the state of irritation is an irritant. Irritants are typically thought of as chemical agents (for example phenol and capsaicin) but mechanical, thermal (heat), and radiative stimuli (for example ultraviolet light or ionising radiations) can also be irritants. Irritation also has non clinical usages referring to bothersome physical or psychological pain or discomfort. Irritation can also be induced by some allergic response due to exposure of some allergens for example contact dermatitis, irritation of mucosal membranes and pruritus. Mucosal membrane is the most common site of irritation because it contains secretory glands that release mucous which attracts the allergens due to its sticky nature. Chronic irritation is a medical term signifying that afflictive health conditions have been present for a while. There are many disorders that can cause chronic irritation, the majority involve the skin, vagina, eyes and lungs.
Организмдердегі тітіркену
Жоғары сатыдағы организмдерде аллергиялық реакция тітіркенудің себебі болуы мүмкін. Аллерген тітіркендіргіштен ерекшеленіп анықталады, алайда аллергия иммундық жүйемен нақты өзара әрекеттесуді талап етеді және осылайша қатысты организмнің (мүмкін бірегей) сезімталдығына байланысты, ал тітіркендіргіш классикалық түрде ерекше емес әрекет етеді. Бұл стрестің бір түрі, бірақ керісінше, егер адам басқа мәселелермен стресске ұшыраса, ұсақ кемшіліктер әдеттегіден гөрі көбірек тітіркендіруі мүмкін: адам ашулы болады; сонымен қатар сезімталдық (адам) туралы да қараңыз. Негізгі организмдерде ауырсыну сезімі – стимулға ұшыраған организмнің қабылдауы, ол байқауға келмейді, бірақ ортақ болуы мүмкін (ауырсынудың қақпашалық теориясын қараңыз). Устрицаның ауырсынуды сезінетіні дәлелденбеген, бірақ олар тітіркендіргіштерге реакция жасайтыны белгілі. Егер тітіркендіретін зат устрица қабығының ішіне түсіп қалса, ол кальций карбонатының (CaCO3) қабаттарын шөгіндіреді, бірте-бірте үлкейіп, інжу жемісін жасайды. Бұл таза қорғаныс механизмі, қабығының ішіндегі паразит сияқты қауіпті тітіркендіргішті немесе сырттан келген шабуылдарды тұтқындап, мантия тінін зақымдайды. Устрица тітіркенуді оқшаулау үшін інжу қапшығын жасайды. Амебаның қоздырғышпен ұрылудан қашқанын байқаған, бірақ оның қаншалықты сезінетінін анықтауға жеткілікті дәлел жоқ. Тітіркену – тіпті бір жасушалы тіршілік жандар да бөлісетін жалғыз ғаламдық сезім. Мұндай тіршілік жандардың көпшілігі ауырсынуды сезінеді деп болжанады, бірақ бұл проекция – эмпатия. Кейбір философтар, әсіресе Рене Декарт, тіпті иттер немесе маймылдар сияқты жоғары сүтқоректілер үшін де оны толығымен жоққа шығарды; Декарт ақылдылықты ауырсыну сезімін сезінудің алғышарты деп есептеді.
In higher organisms, an allergic response may be the cause of irritation. An allergen is defined distinctly from an irritant, however, as allergy requires a specific interaction with the immune system and is thus dependent on the (possibly unique) sensitivity of the organism involved while an irritant, classically, acts in a non specific manner. It is a form of stress, but conversely, if one is stressed by unrelated matters, mild imperfections can cause more irritation than usual: one is irritable; see also sensitivity (human). In more basic organisms, the status of pain is the perception of the being stimulated, which is not observable although it may be shared (see gate control theory of pain). It is not proven that oysters can feel pain, but it is known that they react to irritants. When an irritating object becomes trapped within an oyster's shell, it deposits layers of calcium carbonate (CaCO3), slowly increasing in size and producing a pearl. This is purely a defense mechanism, to trap a potentially threatening irritant such as a parasite inside its shell, or an attack from outside, injuring the mantle tissue. The oyster creates a pearl sac to seal off the irritation. It has also been observed that an amoeba avoids being prodded with a pin, but there is not enough evidence to suggest how much it feels this. Irritation is apparently the only universal sense shared by even single celled creatures. It is postulated that most such beings also feel pain, but this is a projection – empathy. Some philosophers, notably René Descartes, denied it entirely, even for such higher mammals as dogs or primates like monkeys; Descartes considered intelligence a pre requisite for the feeling of pain.
Көздің дiрiлiгi
Қазіргі заманғы кеңсе жұмысы, кеңсе техникасын пайдалану арқылы, денсаулыққа кері әсер ететін мүмкіндіктерге байланысты алаңдаушылық тудырды. 1970 жылдардан бері, көздің шырыш қабығы, тері және жалпы симптомдар өз-өзінен көшіретін қағазбен жұмыс істеумен байланыстырылып келді. Әртүрлі бөлшекті және ұшқыш заттардың шығарылуы нақты себептер ретінде қарастырылды. Бұл симптомдар «Ауру ғимарат синдромымен» байланысты, оның ішінде көздің, терінің және жоғарғы тыныс жолдарының тітіркенуі, бас ауруы және шаршау сияқты белгілер кіреді. Көз сонымен қатар созылмалы тітіркенудің көзі болып табылады. Сёгрен синдромы сияқты аурулар, онда адам жас шығара алмайды, өте жағымсыз құрғақ көз сезімін тудыруы мүмкін. Бұл жағдайды емдеу қиын және ол өмір бойы сақталады. Жасанды жас тамшыларынан басқа, көмектесетін «Рестазис» деген дәрі де бар. Блефарит – жоғарғы қабақтың құрғауы мен қышынуы. Бұл жағдай көбінесе жастарда кездеседі және қызыл құрғақ көзге және қабыршақты қабауға әкелуі мүмкін. Қышынуды басу үшін жылы компрес қолдану және жергілікті кортикостероидті кремдерді пайдалану қажет болуы мүмкін.
Modern office work with use of office equipment has raised concerns about possible adverse health effects. Since the 1970s, reports have linked mucosal, skin, and general symptoms to work with self copying paper. Emission of various particulate and volatile substances has been suggested as specific causes. These symptoms have been related to Sick Building Syndrome, which involves symptoms such as irritation to the eyes, skin, and upper airways, headache and fatigue. The eye is also a source of chronic irritation. Disorders like Sjögren's syndrome, where one does not make tears, can cause a dry eye sensation which feels very unpleasant. The condition is difficult to treat and is lifelong. Besides artificial tears, there is a drug called Restasis which may help. Blepharitis is dryness and itching on the upper eyelids. This condition is often seen in young people and can lead to reddish dry eye and scaly eyebrows. To relieve the itching sensation, one may need to apply warm compresses and use topical corticosteroid creams.
Тері
Экзема – миллиондаған адамды мазалайтын тағы бір созылмалы тітіркенудің себебі. Экзема дегеніміз – құрғақ, қышымалы тері. Бұл жағдай әдетте ерте жаста басталып, өмір бойы жалғасады. Экземамен ауыратын адамдардың басты шағымы – құрғақ, қышымалы тері. Кейде қышу теріде бөртпемен бірге жүреді. Зардап шеккен аймақтар әрқашан құрғақ, қабыршақты, қызыл түсті болады және кейде сұйықтық бөлінеді. Экземаны толығымен емдеу мүмкін емес, бірақ оның белгілерін бақылауға болады. Теріге ылғалдандыратын кремдер қолдану керек, суық компрес жасау және жиі ыстық сумен жуынбау қажет. Рецептсіз кортикостероидті кремдерді қолдануға болады. Кейде созылмалы қышуды болдырмау үшін антигистамин қабылдау қажет. Сонымен қатар, көптеген адамдар жаңғақ, шаш, түк, өсімдіктер және маталар сияқты көптеген заттарға аллергиясы бар. Мұндай адамдар үшін тіпті минимал әсер де толыққанды тері бөртпесіне, қышуға, сырылға және жөтелге әкелуі мүмкін. Өкінішке орай, одан сақтанудан басқа ем жоқ. Аллергенге қарсы сезімталдықты азайтуға көмектесетін аллергияға қарсы егулер бар, бірақ көбінесе нәтижелері нашар және емдеуі қымбат. Аллергендерден туындаған созылмалы тітіркенуден зардап шегетін көптеген адамдар антигистамин қабылдауы немесе белгілерді жеңілдету үшін бронходилататор қолдануы керек. Әйелдерде жиі кездесетін тағы бір тітіркену ауруы – интертриго. Бұл ауру тері бүктелерінің астындағы созылмалы тітіркенумен байланысты. Бұл әдетте семіз адамдардың үлкен кеудесінің астында, шатырларда және іш қабаттарында байқалады. Кандида осы бүктелердің жылы, ылғалды аймақтарында тез өседі және созылмалы қышу ретінде көрінеді. Уақыт өте келе тері қызарып, көбінесе сұйықтық бөлінеді. Терлеу де өте мазасыздық тудыратын созылмалы тітіркену түрі. Бұл әлеуметтік жағынан жағымсыз ғана емес, тер киімге дақ түсіреді және жағымсыз иіс шығарады. Кейбір адамдарда жылы, ылғалды аймақтар оңай жұғады. Артық терлеуді емдеудің ең жақсы жолы – жақсы гигиена, киімді жиі ауыстыру және дезодорант/антиперспиранттарды қолдану.
Eczema is another cause of chronic irritation and affects millions of individuals. Eczema simply means a dry skin which is itchy. The condition usually starts at an early age and continues throughout life. The major complaint of people with eczema is an itchy dry skin. Sometimes, the itching will be associated with a skin rash. The affected areas are always dry, scaly, reddish and may ooze sometimes. Eczema cannot be cured, but its symptoms can be controlled. One should use moisturizers, use cold compresses and avoid frequent hot showers. There are over the counter corticosteroids creams which can be applied. Sometimes, an anti histamine has to be used to prevent the chronic itching sensations. There are also many individuals who have allergies to a whole host of substances like nuts, hair, dander, plants and fabrics. For these individuals, even the minimal exposure can lead to a full blown skin rash, itching, wheezing and coughing. Unfortunately, other than avoidance, there is no other cure. There are allergy shots which can help desensitize against an allergen but often the results are poor and the treatments are expensive. Most of these individuals with chronic irritation from allergens usually need to take anti histamines or use a bronchodilator to relieve symptoms. Another common irritation disorder in females is intertrigo. This disorder is associated with chronic irritation under folds of skin. This is typically seen under large breasts, groins and folds of the abdomen in obese individuals. Candida quickly grows in warm moist areas of these folds and presents as a chronic itch. Over time, the skin becomes red and often oozes. Perspiration is also a chronic type of irritation which can be very annoying. Besides being socially unacceptable, sweat stain the clothes and can present with a foul odor. In some individuals, the warm moist areas often become easily infected. The best way to treat excess sweating is good hygiene, frequent change of clothes and use of deodorants/antiperspirants.
Вагиналды қабыну
Денедегі ең көп кездесетін тітіркену ошақтарының бірі - қынап. Көптеген әйелдер өмірінде бірнеше рет кіндік немесе қынап аймағында қышыну, құрғақшылық немесе бөлінділерге шағымданады. Қынап тітіркенуінің себептері көп, оның ішінде саңырауқұлақтық вагинит (мысалы, кандидоз) немесе трихомониаз. Ауыз немесе жыныс мүшелерінің герпес инфекциясы қайталануы мүмкін және өте тітіркендіруі мүмкін. Кейде тітіркену созылмалы сипатқа ие болып, жыныстық қатынастың ауыруына әкелуі мүмкін. Жұқпалардан басқа, қынаптың созылмалы тітіркенуіне контрацепциялық заттар мен латекстен жасалған презервативтердің қолданылуы себеп болуы мүмкін. Контрацепциялық заттардың көпшілігі синтетикалық химиялық заттардан жасалған, олар аллергия, бөртпе және қышынуды тудыруы мүмкін. Кейде жыныстық қатынас кезінде қолданылатын майлау заттары тітіркенуге себеп болуы мүмкін. Әйелдерде тітіркенудің тағы бір себебі - менопаузадан кейінгі вагинит. Әйелдердегі жыныс гормондарының деңгейі төмендегенде қынаптың құрғақшылығы мен қышынуы пайда болады. Бұл көбінесе жыныстық қатынас кезінде ауырумен бірге жүреді. Кіндік еріндерінің сыртқы бетінде жарықтар мен жарақаттар пайда болуы мүмкін, олар созылмалы қышынудан қызарып кетеді. Менопаузадан кейінгі вагинитті вагинальды эстрогендік суппозиторийлерді қысқа мерзімге қолдану және ылғалдандырғыш кремдерді пайдалану арқылы емдеуге болады.
One of the most common areas of the body associated with irritation is the vagina. Many women complain of an itch, dryness, or discharge in the perineum at some point in their lives. There are several causes of vaginal irritation including fungal vaginitis (like candida) or trichomoniasis. Often, herpes simplex infection of the mouth or genitalia can be recurrent and prove to be extremely irritating. Sometimes, the irritation can be of the chronic type and it can be so intense that it also causes painful intercourse. Aside from infections, chronic irritation of the vagina may be related to the use of contraceptives and condoms made from latex. The majority of contraceptives are made of synthetic chemicals which can induce allergies, rash and itching. Sometimes the lubricant used for intercourse may cause irritation. Another cause of irritation in women is post menopausal vaginitis. The decline in the female sex hormones leads to development of dryness and itching in the vagina. This is often accompanied by painful sexual intercourse. Cracks and tears often develop on outer aspects of the labia which becomes red from chronic scratching. Post menopausal vaginitis can be treated with short term use of vaginal estrogen pessary and use of a moisturizer.
Өкпелер
Темекі шегетін немесе ауадағы смог пен басқа да зиянды заттарға ұшыраған адамдарда ХОБЖ (өкпе ауруы) дамуы мүмкін. Бұл ауруда тыныс жолдары (трахея) мен кішкентай бронхтардың тұрақты тітіркенуі байқалады. Ұдайы тітіркену салдарынан көп мөлшерде шырыш өндіріледі, бұл тыныс алуды қиындатады. Көбінесе бұл адамдар таңертең ауыр иісті шырышпен және күні бойы созылатын жөтелмен оянады. Ұсқын және қалың шырыш жиі кездеседі. ХОБЖ – өмір бойына созылатын ауру және оның емделуі мүмкін емес. Көп жағдайда адамдар қайта-қайта пневмонияға шалдығады, төзімділіктері төмендейді және еңбек ету қабілетін жояды. Созылмалы бронхиттен сақтанудың бір жолы – темекі шегуді тоқтату немесе ешқашан шекпеу.
Individuals who smoke or are exposed to smog or other airborne pollutants can develop a condition known as COPD. In this disorder, there is constant irritation of the breathing tubes (trachea) and the small airways. The constant irritation results in excess production of mucus which makes breathing difficult. Frequently, these individuals wake up in the morning with copious amounts of foul smelling mucus and a cough which lasts all day. Wheeze and heavy phlegm are common findings. COPD is a lifelong disorder and there is no cure. Eventually most people develop recurrent pneumonia, lack any type of endurance, and are unable to work productively. One of the ways to avoid chronic bronchitis is to stop or not smoke.
Асқазан
Гастрит немесе асқазанның ауруы миллиондаған адамды қамтитын, көбінесе тудыратын жағдай. Гастрит – асқазан қабырғасының ішкі қабатының қабынуы және оның көптеген себептері бар. Гастриттің көптеген жағдайлары темекі шегу, алкогольдің шамадан тыс қолданылуы және ибупрофен сияқты стероид емес қабынуға қарсы препараттардың (НСАҚД) қолдануынан туындайды. Кейде гастрит операциядан кейін, күйіктен, инфекциядан немесе күшті эмоционалдық стрестен пайда болуы мүмкін. Гастриттің ең көп кездесетін белгілері – қатты іш ауруы, ол арқаға таралуы мүмкін. Бұл құсу, іш қабынуы, тәбет жоғалтуымен бірге жүруі мүмкін. Ауыр жағдайларда, нәжісте қан пайда болуы да мүмкін. Көптеген адамдар алкоголь ішуді немесе НСАҚД қолдануды тоқтатпағандықтан, бұл жағдай жылдар бойы қайталануы мүмкін. Емдеуге қышқылды бейтараптандыратын препараттар, антибиотиктер, дәмдес тағамдар мен алкогольден бас тарту кіреді.
Gastritis or stomach upset is a common irritating disorder affecting millions of people. Gastritis is basically inflammation of the stomach wall lining and has many causes. Smoking, excess alcohol consumption and the use of non steroidal anti inflammatory drugs (NSAIDs), such as ibuprofen, account for the majority of causes of gastritis. In some cases, gastritis may develop after surgery, a major burn, infection or emotional stress. The most common symptoms of gastritis include sharp abdominal pain which may radiate to the back. This may be associated with nausea, vomiting, abdominal bloating and a lack of appetite. When the condition is severe it may even result in loss of blood on the stools. The condition often comes and goes for years because most people continue to drink alcohol or use NSAIDs. Treatment includes the use of antacids or acid neutralizing drugs, antibiotics, and avoiding spicy food and alcohol.