Кіріспе

Американдық фотограф, журналист және белсенді (1849–1914)

Джейкоб Август Риис (/r//iː//s/ REESS; 3 мамыр 1849 – 26 мамыр 1914) – даниялық-американдық әлеуметтік реформатор, "разоблачитель" журналист және әлеуметтік деректі фотограф. Ол ХХ ғасырдың басында Америка Құрама Штаттарында қалалық реформаға зор үлес қосты. Ол Нью-Йорктегі кедей адамдарға көмектесу үшін фотосурет және журналистік қабілеттерін пайдаланғанымен танымал; осы кедей Нью-Йорк тұрғындары оның көптеген жазбалары мен фотосуреттерінің негізгі тақырыбы болды. Ол гуманитарлық Лоренс Вейлердің көмегімен Нью-Йоркте "үлгілі үйлерді" салуды қолдады. Ол жаңадан пайда болған кездейсоқ фотосуреттің ерте жақтасы болды және фотосуретте жарық шығаруды (флеш) қолданушылардың бірі болды. Нью-Йоркте тұрғанда, Риис өзі де кедейлікке тап болды және қалалық полиция тілшісі болып, кемтар аудандардағы өмір сапасы туралы жазды. Ол орта және жоғарғы тапқа осы жағдайды көрсету арқылы кедей адамдардың қиын өмір жағдайын жеңілдетуге тырысты.

Ерте өмір

1849 жылы Данияның Рибе қаласында туған Якоб Рийс – мектеп мұғалімі және жергілікті Рибе газетіне жазған Нильс Эдвард Рийс пен үй шаруасымен айналысқан Каролина Рийстің (қыз есімі Бендзин Лундхолм) 15 баласының үшіншісі (олардың бірі – жетім немересі, асырап алынған). 15 баланың ішінде тек Якоб, бір әпкесі және асырап алынған әпкесі ғана 20 ғасырға дейін тірі қалды. Рииске әкесі үлкен әсер етті, оның мектебін Рииске бұзу ұнады. Әкесі оны Чарльз Диккенстің «Жыл бойы» журналын және Джеймс Фенимор Купердің романдарын оқуға (сонымен қатар ағылшын тілін жетілдіруге) ынталандырды. Якобтың балалық шағы бақытты болды, бірақ он бір жасында ағасы Теодор, бір жас кішірек болған, суға батып қайтыс болды. Ол анасының қайғысын ешқашан ұмытпады. Он бір немесе он екі жасында бар ақшасын жинап, шаршаңқы үйінде тұратын кедей Рибе отбасына үйді тазартса беруге ұсынды. Олар ақшаны қабылдап, үйді тазартты, ал ол анасына айтқанда, анасы оларға көмектесуге барды. Әкесі Якобтың әдебиет саласында жетістікке жетеді деп үміттенсе де, Якоб ағаш шеберлігін меңгеруді қалады. 16 жасында ол ағаш шеберлігі бойынша тәлімгерлікке түскен компания иесінің 12 жастағы асырап алынған қызы Элизабет Гьорцты ұнатып қалды. Әкесі баланың тым әсерлі әрекеттеріне қарсы болды, сондықтан Риис ағаш шеберлігі білімін толықтыру үшін Копенгагенге баруға мәжбүр болды. Риис 1868 жылы 19 жасында Рибеге оралды. Аймақта жұмыс табудағы қиындықтар мен Гьорцтың үйлену ұсынысын қабылдамауы оны көңілсіздікке түсірді, содан кейін Риис АҚШ-қа эмиграциялауға шешім қабылдады.

АҚШ-қа көшіп келу

Риис 1870 жылы 21 жасында Америкаға ағаш ұстасы болып жұмыс іздеу үшін көшіп келді. Алғаш рет Копенгагеннен Глазгоға шағын қайықпен сапар шекті, онда 18 мамырда «Айова» пароходына отырды. Ол достары сыйлаған 40 доллар (өзі сапар үшін 50 доллар төлеген); Елизаветаның шашы бар алтын медальонды, оның анасы сыйлаған; және Дания консулы, Гудолл мырзаға (кейін «Американдық банкнота компаниясының» президенті), Рибеде кеме апаттан құтқарылғаннан бергі берік досы. Риис 5 маусымда Нью-Йоркке қонды, сол күні достары берген 40 доллардың жартысын адам немесе жануарлардан қорғану үшін револьверге жұмсады. Риис Нью-Йоркке келгенде, ол Америка Азамат соғысынан кейін қалаларға көшіп келген көптеген көшіп келушілер мен иммигранттардың бірі болды. Жиырма төрт миллион адам қалаларға қоныс аударды, олардың саны сегіз есеге өсті. «1880 жылдары 334 000 адам бір шаршы мильді құрайтын Төменгі Шығыс жағына тығылып, оны жер бетіндегі ең тығыз қоныстанған жерге айналдырды. Олар кіршіксіз, ауру-сырқау үйлерге тығылып, бір бөлмеге 10-15 адам жиналды, ал байлар олар туралы ештеңе білмеді және оларға қызығушылық танытпады». Бес күн бойы ақшасының көп бөлігін жұмсағаннан кейін, Риис Брейдидің Бэнд темір зауытында ағаш ұстасы болып жұмыс тапты. Бірнеше күннен кейін ол жалақысын арттыру үшін кен қазуға кірісті, бірақ тез арада ағаш ұстасы болып қайта жұмыс істей бастады. 19 шілдеде Франция Германияға соғыс жариялағанын естіген Риис Данияның Франциямен бірге Шлезвигтің пруссиялық тартып алынуына қарсы күресуге бел буды. Ол Нью-Йоркке оралды, мүлкінің көп бөлігін кепілге салып, ақшасыз француз консулдығына тіркелуге тырысты, бірақ Америкадан ерікті армия жіберу жоспары жоқ екенін естіді. Ол Нью-Йорк қаласынан шығып бара жатқанда, револьверін кепілге берді және шаршап құлап түсті. Оянғаннан кейін, ол Фордхэм колледжіне барды, онда католик діни қызметкері оған таңғы ас берді. Бірнеше күн фермада және Маунт-Вернон, Нью-Йорк қаласындағы уақытылы жұмыстардан кейін, Риис Нью-Йоркке оралды, онда «The New York Sun» газеті соғысқа сарбаз жинап жатқанын оқыды. Риис тіркелу үшін жүгірді, бірақ редактор (кейін ол Чарльз Андерсон Дана екенін түсінді) білмеймін деп мәлімдеді немесе әсер етті, бірақ аштықтан өлген Рииске таңғы асқа бір доллар ұсынды; Риис ашуланып бас тартты. Келгеннен кейін Риис бұл хабардың рас екенін, бірақ ол тым кеш келгенін білді. Ол француз консулына жалбарынып, оны елден шығарып жіберді. Ол тіркелуге әртүрлі әрекеттер жасады, бірақ ешқайсысы сәтті болмады. Күздің басында Риис жұмыссыз, мүсіз қалды. Ол Delmonico's Restaurant-тен жиналған тамақ пен қайырымдылықпен өмір сүрді және қоғамдық орындарда немесе жаман иіс таратқан полиция қонақ үйлерінде ұйықтады. Бір күні Ристің жалғыз серігі - жолсыз ит болды. Бір таңертең ол полиция қонақ үйінде оянды және Елизаветаның шашы бар алтын медальоны ұрланғанын көрді. Ол сержантқа шағымданды, ал сержант ашуланып, оны қонақ үйден шығарып жіберді. Риис қатты күйзелді. Бұл оқиға Рииске өте ұнады. Кейін ол өзінің жеке жеңістерінің бірі өзінің атағын кінәлі офицердің мансабын бұзуға пайдаланбағаны екенін мойындады. Ол Нью-Йоркке ұялып, өзінің соңғы дүниесі болған жібек орамалын сатып, паромға билет алды. Жұмыс істеп, жүк пойыздарында тығылып жүріп, Риис Филадельфияға жетті, онда ол Дания консулы Фердинанд Михлерцтен көмек сұрап, екі апта бойы консул мен оның әйелінен қамқорлық көрді. Михлерц Риісті, қазір әдепті киім киіп, костюм киіп, Нью-Йорк штатының батыс бөлігіндегі Джеймстаун қаласындағы бұрынғы сыныптасының үйіне жіберді. Риис Скандинавиялық анклавтың барлық жерінде, қоршаған аудандарда ағаш ұстасы болып жұмыс істеді, сондай-ақ басқа да түрлі жұмыстар атқарды. Ол Дания және ағылшын тілдерінде жазушы ретінде тәжірибе жасауға уақыт табу үшін жеткілікті қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізді, бірақ оның Нью-Йорк қаласындағы Буффало қаласындағы газетке жұмысқа орналасу әрекеті сәтсіз болды, ал журналдар оның ұсыныстарын бірнеше рет қабылдамады. Риіске ағаш ұстасы ретінде көп сұраныс болды, оның басты себебі - оның арзан бағасы. Бірнеше уақыттан кейін Риис Нью-Йоркке оралды. Ол ең сәтті сатушы болды, әсіресе flatirons және флютинг темірлерін сатуда, олардың Иллинойс штатының сату өкіліне көтерілді. Чикагода ол ақшасынан да, акцияларынан да алданып, Питтсбургтегі бұрынғы базасына оралуға мәжбүр болды, онда ол Пенсильванияда сату үшін қалдырған бағыныстыларының оны дәл сол тәсілмен алдағанын анықтады. Ақшасы аз, қызуы көтеріліп, төсекте жатқанда, Риис бір хаттан өзінің сүйіктісі болған Елизаветаның кавалерия офицеріне күйеуге шыққанын білді. Ауруынан жазылғаннан кейін, Риис Нью-Йоркке оралды, flatirons сата жүріп. Өмірінің басында Риис туберкулезден алты бауырласын жоғалтқан, ол Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында алаңдатарлық деңгейде тараған. 1906 жылы Риис Даниядағы туысынан пошта таңбасы және Рождество мөрлері бар хат алды, онда Рождество мөрлері Данияда туберкулезбен күресу үшін қаражат жинауда үлкен жетістікке жеткенін хабарлады. Бауырларының басына келген қайғыдан Риис бұл мәселеге қатты қызығушылық танытты, әсіресе Рождество мөрлерін шығаруға жауапты болған Эйнар Хольбёллдің еңбегіне. Рождество мөрлерінің сатуы Данияда және Швецияда үлкен жетістікке жетті. Жаңалықтан шабыттанған Риис «Рождество таңбалары» деген мақала жазып, оны журналда жариялады, онда Америка Құрама Штаттарында да осындай бағдарламаны қабылдауға шақырды. Оның идеясын бірнеше дәрігерлер мен ауруханалар қолдағанмен, көпшілік бұл аурумен күресудің жолы жоқ деп ойлады. Делавэр штатының Қызыл Крестінің хатшысы Эмили Бисселл Риістің мақаласын оқығаннан кейін бұл идеяның үлкен перспективасы бар екенін ойлады. Бастапқы күмәнділікті жеңгеннен кейін, ол баспагерді 50 000 Рождество мөрлерін несиеге өндіруге көндірді. Делавэр поштабасшысынан рұхсат алғаннан кейін, олар Делавэр штатының түрлі пошта бөлімдерінде сатылды. Бұл идея тез тарады. Якоб Риис пен Эмили Бисселлтің, сондай-ақ Қызыл Крестің күш-жігерінің арқасында 1907 жылы және одан кейін АҚШ-та Рождество мөрлерінен түскен қаражат үлкен жетістікке жетті.

Журналистиканың алғашқы кезеңдері

Риис Лонг-Айленд газетінің редактор іздейтін хабарламасын көріп, өтініш берді және қалалық редактор болып тағайындалды. Ол бұл жұмыстың неліктен бос тұрғанын тез түсінді: бас редактор адал емес және қарыздар екен. Риис екі аптадан соң жұмыстан кетіп қалды. Тағы да жұмыссыз қалған Риис Бес бұрышқа қайтып келді. Бір күні ол Купер Одағының алдында отырғанда, ол бұрын телеграф үйренген мектеп директорының оны танығанын байқады. Егер Риістің басқа шаруасы болмаса, Нью-Йорк жаңалықтар агенттігі стажер іздеп жүргенін айтты. Бір түнді аттың иінтірегінде шашып жуынғаннан кейін, Риис сұхбатқа барды. Сыртқы түріне қарамастан, оны Астор үйіндегі түскі асқа барып, оны бақылап, жазуға жіберді. Риис оқиғаны жақсы жариялады және жұмысқа қабылданды. Риис бай және кедей иммигранттар қауымдастығы туралы жаза алды. Ол жұмысын жақсы атқарды және апталық газеттің редакторы болып тағайындалды, «News». Бірақ бұл газет, саяси топтың органы, көп ұзамай банкротқа ұшырады. Сонымен қатар, Риис үйден екі ағасының, әйелінің және Элизабет Гьорцтың күйеуінің қайтыс болғаны туралы хат алды. Риис Элизабетке хат жазып, оған үйлену ұсынысын жасады және 75 доллар жинағы мен вексельдерімен «News» компаниясын сатып алды. Данияда бірнеше ай өткен соң, жас жұбайлар Нью-Йоркке келді. Риис Бруклиннің оңтүстігіндегі «Бруклин Ньюс» газетінде қысқа уақыт редактор болып жұмыс істеді. Кірісін арттыру үшін ол Бруклинде жарнама үшін «сиқырлы шам» проекторын пайдаланды, оны екі ағаш арасына ілінген матаға немесе терезенің артына орнатылған экранға проекциялады. Бұл жаңалыққа сұраныс болды, сондықтан Риис пен оның досы Нью-Йорк штаты мен Пенсильванияға саяхаттап, жарнамамен айналысты. Бірақ бұл кәсіп еңбекке шыққан теміржол жұмысшылары мен полиция арасындағы қарулы қақтығысқа қатысқаннан кейін аяқталды, содан кейін Риис Нью-Йоркке қайтып келді.

Трибунадағы жылдар

Риістің Нью-Йорк Трибьюнының қалалық редакторы болған көршісі оны қысқа мерзімді келісімшартқа ұсынды. Риіс жақсы жұмыс істеп, полиция тілшісі болып жұмысқа орналасты. Ол Мулбери көшесіндегі полиция бас штабының қарсысындағы баспасөз кеңсесінде орналасты. "Өлім жолы" деп аталған Риістің өмірбаясын жазған Александр Алланд: "Дәл осы жерде, көше Бес нүктеде қисайғанда, көшелер мен көптеген аллеялар барлық бағытта таралып, Нью-Йорк шұңқылы аудандарының жаман өзегін құрады". Полиция тілшісі қызметінде Риіс қаланың ең қылмысты және кедей шұңқылы аудандарында жұмыс істеді. Кедейлер үйіндегі тәжірибесінен және қаладағы кедейлердің жағдайын көріп, олардың жағдайын жақсартуға бел буды. 1880-ші жылдардағы камера линзаларының сезімталдығы төмен болды, фотосурет тақталарының эмульсиясы да солай болды; сондықтан фотосурет қараңғы интерьердегі өмір жағдайын хабарлау үшін тиімді емес сияқты көрінді. Алайда, 1887 жылдың басында Риіс "Фонарь жарығымен суретке түсірудің тәсілі табылғанын" оқып, таң қалды. Осы тәсілмен ең қараңғы бұрышты да суретке түсіруге болады". Неміс ғалымдары Адольф Мите мен Йоханнес Гаедике жасаған жаңалық – флеш-порошок, магнийдің калий хлоратымен және тұрақтылығын арттыру үшін антимон сульфидімен қоспасы болды; порошок оқ-дәрілерді атуға арналған пистолет тәрізді құрылғыда қолданылды. Осылайша флеш-фотография пайда болды. Флештің әлеуетін түсінген Риіс досы, қалалық денсаулық сақтау басқармасының өмірлік статистика бюросының бастығы Джон Нейглге, сондай-ақ, фотосуретке әуесқойға хабарлады. Нейгл тағы екі фотограф досын – Генри Пиффард пен Ричард Хо Лоуренсті тауып, төртеуі шұңқылы аудандарды суретке түсіре бастады. Олардың алғашқы есебі 1888 жылдың 12 ақпанында Нью-Йорктегі "The Sun" газетінде жарияланды. Бұл Риістің авторлық есімі жоқ мақаласы болды, онда автор өзін "бір Лонг-Айленд шіркеуінде диякондық және Нью-Йоркте полиция тілшісі қызметтерін үйлестіре білетін белсенді жігіт" деп сипаттады. "Готэмдегі қылмыс пен қайғының түнде және күндіз түсірілген суреттері" "Нью-Йорктегі 'Басқа жартысы: қалай өмір сүреді және қалай өледі' атты лекцияның негізі" ретінде сипатталды, оны шіркеулерде, жексенбілік мектептерде және т.б. көрсетуге жоспарланған. Мақала суреттерге негізделген он екі сызықты суретпен суреттелді. Риіс және оның фотографтары флеш-фотографияны қолданған алғашқы американдықтардың қатарында болды. Пистолет шамдары қауіпті және қорқынышты көрінді, сондықтан олар көп ұзамай Риістің магний ұнтағын табада жағу әдісімен ауыстырылды. Бұл процесте линзаның қақпағын алып тастау, флеш-порошоқты тұтандыру және линзаның қақпағын қайта орнату қажет болды; флеш-порошоқты тұтандыруға кеткен уақыт кейде суреттің нашарлауына себеп болатын көзге көрінетін бұлыңғырлықты тудыратын. Риістің алғашқы командасы кешкі уақытта шаршап, Риіске басқа көмекшілерді іздеуге тура келді. Оның екі көмекшісі де жалқау болды, ал біреуі Риістің төлеген тақталарын сатқан арамшөптің ішінде болды. Риіс оны сотқа беріп, жеңіске жетті. Нейгл Риіске өзін-өзі қамтамасыз етуді ұсынды, сондықтан 1888 жылдың қаңтарында Риіс 4×5 қорап камерасы, тақта ұстағыштары, үш аяқты штатив және фотосуреттерді әзірлеуге және басып шығаруға арналған жабдықтар үшін 25 доллар төледі. Ол жабдықты Харт аралындағы құмырашының зиратына жаттығу үшін алып барып, екі экспозиция жасады. Нәтижесі тым көп экспозицияланған, бірақ сәтті болды. Үш жыл бойы Риіс өзінің фотосуреттерін кәсіби фотографтардан тапсырыс алған фотосуреттермен, әуесқойлардың сыйлықтарымен және сатып алынған фонарь слайдтарымен біріктірді, олардың барлығы оның фотосуреттік мұрағатының негізін құрады. Түнгі жұмыс істегендіктен, Риіс Нью-Йорк шұңқылы аудандарының ең жаман бөліктерін, қараңғы көшелерді, пәтерлерді және "ескі сыра" барларын суретке түсіре алды, сондай-ақ кедейлер мен қылмыскерлердің, әсіресе, атақты Мулбери көшесі маңындағы қиындықтарын көрсете білді. Оның Мулбери көшесіндегі фотожурналистикасы Нью-Йорк шенеуніктеріне 1897 жылы Мулбери-Бендтің "жаман өзегін" Мулбери паркіне айналдыруға себеп болды. Бүгінде Колумбус паркі деп аталатын бұл парк аудандағы жағдайды айтарлықтай жақсартты. Риіс сондай-ақ парктің құрылуын мақтап, жастардың енді "шамылып ойнауға" және "шамылып, терезелерді сындырып, тұтқындалуға" емес, ойнауға мүмкіндік алғанын айтты.

Қоғам алдында сөйлеу

Риис фотосуреттерді жинақтап, суреттелген очерктерін журналдарға жіберуге тырысты. Бірақ Харпердің жаңа ай сайынғы журналының редакторы суреттерді ұнағанын, бірақ жазуды ұнатпайтынын және басқа жазушы табатынын айтқанда, Риис журналға жариялануға көңілі түсіп, оның орнына тікелей жұртшылыққа сөйлеуді ойлады. Бұл оңай болған жоқ. Табиғи орын – шіркеу болатын, бірақ бірнеше шіркеулер, соның ішінде Ристің өзі де, шіркеуге келушілердің сезімталдығын немесе бай және қуатты жер иелерін ренжітетінінен қорқып, қабылдаудан бас тартты. Алайда Адольф Шауфлер (Қалалық миссионерлік қоғамның мүшесі) мен Джозиа Стронг Ристің Бродвейдегі Табунакель шіркеуінде лекция оқуын демеушілік етуге келісті. Ақшасы жетпеген Риис Денсаулық сақтау департаментінің кеңсе қызметкері В. Л. Крейгпен серіктестік құрды. Риис пен Крейгтің фонарь слайдтарымен суреттелген лекциялары екеуіне де көп ақша әкелмеді, бірақ олар Риістің айтқандарын тыңдаған адамдардың санын арттырды және оған өзгерістер жасауға күш-қуаты бар адамдармен, әсіресе Чарльз Генри Паркхерстпен және Скрибнер журналының редакторымен танысуға мүмкіндік берді, ол оны суреттелген мақала жіберуге шақырды. Риис бұрыннан кітап жазу туралы ойланып жүрген еді және оны түндері жазуға кірісті. (Күндері – «Нью-Йорк Сан» газетіне репортаж жазуға, кештер – көпшілік алдында сөйлеуге арналды.) 1890 жылы «Кейбір адамдардың өмірі» кітабы, «Нью-Йорктің пәтерлері арасындағы зерттеулер» деген қосымша аталымымен жарық көрді. Кітапта Скрибнер мақаласында пайда болған он сегіз сызықты суреттер және жартылай тону әдісімен жасалған он жеті репродукция қайта қолданылды, осылайша «бір кітапта жартылай тону фоторепродукцияларын алғашқы рет кеңінен пайдалану» орын алды. («Солнце и тень» журналы 1888 жылдан бастап шамамен бір жыл осылай жариялаған. Кітап «Қараңғылық пен күн сәулесі» немесе «Нью-Йорк өмірінің жарықтары мен көлеңкелері» (1892) сияқты Ристің өзінің фотосуреттерін қолданған туындыларға ықпал етті. «Кедейлердің балалары» (1892) – Риіс кездескен белгілі бір балалар туралы жазған жалғасы. (1901), автобиография, Ристің Даниядағы ерте өмірін және АҚШ-тағы иммигрант ретінде күресін баяндайды. Кітапта Риіс қалай репортер болғаны және оның иммигранттар шоғырланған аймандардағы жұмысы әлеуметтік реформаларға деген құштарлығын қалай оятқаны туралы да айтылады. Риіс өзінің өмірбаянын хронологиялық тәртіппен ұйымдастырды, бірақ әр тарау Америка – болашағына тәуекел етуге батыл болғандар үшін мүмкіндіктерге толы ел екенін көрсетеді. Автобиография көбінесе тікелей, бірақ Риіс өзінің өткенін «махаббат тарихы» ретінде баяндау керек пе, жоқ па, «егер шындықты айту үшін, мен оны қалай көмектесе алатынымды білмеймін». Оның көп бөлігі өмірбаянына байланысты болса да, Риіс өзі сияқты иммигранттардың АҚШ-та қалай табысқа жетуі мүмкін екені туралы пікірлерін білдіреді. 7-тарау ерекше, өйткені Риістің әйелі Элизабет Риіске үйленер алдында Даниядағы өмірін баяндайды. «Кейбір адамдардың өмірі» және Риістің басқа да кітаптары сыншылардан мақтау алды, ал автобиографиясы аралас пікірлерге ие болды. «New York Times» газетінің бір рецензенты оны «жақын және жақын достары үшін» жазылған бос әрекет деп есептеді. Ол Риістің «қатыгез батылдығына» және «баяуламаған оптимизміне» таң қалды, бірақ автордың басты ерекшелігі ретінде «мақтаныш пен жалғандықтан тұратын» «өте үлкен эгоизмді» жоққа шығарды. Рецензент кітапты «Риістің өміріндегі жеке және эмоционалдық оқиғаларға деген құштарлық пен мәңгілік қызығушылықты білдіретін көпшілік құштарлықпен оқиды» деп күтті. Риіс мұндай сынды күткен: «Мен ешқашан «How The Other Half Lives» секілді үлкен сұранысты қанағаттандыра алмадым, ол Topsy сияқты өсті». Басқа газеттер, мысалы, «Нью-Йорк Трибьюн», жақсы пікірлер жариялады. Екі жылдан кейін тағы бір рецензент Риістің әңгімесі кеңінен басылып, оны «АҚШ-тағы ең танымал авторлардың бірі және ең танымал лекторылардың бірі» деп атады. Риістің автобиографиясының құндылығы оның әлеуметтік реформатор ретінде қалыптасуын сипаттауда жатыр. Рибедегі алғашқы тәжірибелері Риіске пәтерде тұратын адамдардың өмір сапасын өлшеуге мүмкіндік берді. Оның байқау қабілетін дамыту туралы баяндамасы оның кедей иммигрант ретінде алған тәжірибесі арқылы оның жаңалықтар мақалаларына және үлкен шығармаларына шынайылық сыйлады. Оның өзін-өзі қамтамасыз ету, табандылық және материалдық табысқа жету тақырыптары Риіс сияқты табысты еуропалықтардың тек Америка Құрама Штаттарында ғана бар сияқты ерекше мүмкіндіктерді көрсету үшін қолданған архетиптің басты мысалдары болып табылады. Оның жеңіске толы көзқарасына қарамастан, «Америкалықтың жасалуы» иммиграция тарихы мен социологияны зерттеуге қызығушылық танытқан студенттер үшін «Кейбір адамдардың өмірі» авторы және ол анықтаған әлеуметтік реформа қозғалысы туралы көбірек білуге ниеттенгендер үшін пайдалы мәліметтер көзі болып қалады.

Теодор Рузвельт

Якоб Риис пен саяси қайраткер Теодор Рузвельт тығыз достық және кәсіби қарым-қатынаста болды. Олардың қарым-қатынасы 1895 жылы Рузвельт Нью-Йорк қалалық полиция департаменті комиссарлар кеңесінің президенті болып тағайындалғанда басталды. Рузвельт Риистен түнгі полиция жұмысын көрсетуін сұрады. Бірінші рет тексергенде, патрульдегі он полицейдің тоғызы жоқ екенін анықтады. Риис бұл туралы ертеңгі газетке жазды, және Рузвельт өкілеттігінің соңына дейін полиция күші көбірек жауапкершілікпен қарады. Содан кейін Риис Рузвельтке жергілікті, ал ақырында федералдық деңгейде кеңесші ретінде қызмет етуін жалғастырды. Рузвельт Риістің еңбегінен үлкен шабыт алды. Ол Риіс Нью-Йоркке келген алғашқы жылдары қиындықтарға тап болған полиция басқаратын жатақханалардың жабылуын жеке қамтамасыз етті. Бұл жариялымдарды оқығаннан кейін Рузвельт Риістің әділеттілік сезіміне қатты әсер етті, осымен Риіспен өмір бойы дос болып, кейін: «Жакоб Риис, оны мен ең жақсы американдық деп атауға құштармын, бірақ ол Даниядан келген кезде жас жігіт еді» деді. Рузвельт президент болғаннан кейін, 1901 жылғы наурыз айында «МакКлюр» журналында Риіске арналған құрметін жариялады. Ол былай деп жазды:

Жқында сотқа қабілетті бір адам Джейкоб А. Риіс мырзаны «Нью-Йорк қаласының ең пайдалы азаматы» деп атады. Риіс мырзаның еңбегін жақсы білетін азаматтар осы пікірмен келісуі мүмкін. Біздің азаматтық институттарымыздың қараңғы бұрыштарында жасырынып, шұңқырларда қыбырлап, көпшілік тұратын үйлерде тұрақты мекен тапқан сансыз жамандықтар Нью-Йоркте кездескен ең қаһарлы қарсыласы Риіс мырза болды. Рузвельт үш беттік құрметінде Джейкоб Риістің сөздік шеберлігі мен өзгелерге өзі көріп, сезінгенін сезіндіру қабілеті үшін құрмет көрсетті. Рузвельт Риісті реформадан бас тартпайтын, өте күшті реформатор деп санады. Риіс пайдалы жұмысын жалғастырғанша, Рузвельт оған жеткілікті қолдау таба алатынына сенді. Рузвельт қоғамның Риіс сияқты белсенді реформаторлардан пайда көретініне сенді.

Қоғамдық жұмыстар

Ристің ең маңызды еңбегі Нью-Йорк қаласының сумен жабдықталу жағдайының жария етуі болды. Оның "Біз ішетін кейбір нәрселер" атты бес бағандық мақаласы, 1891 жылғы 21 тамыздағы "Нью-Йорк кешкі күні" басылымында, алты фотосуретті (кейін жоғалып кеткен) қамтыды. Риис былай деп жазды:

Мен камерамды алып, су жиналатын алапқа шығып, дәлелдерімді қайда тапсам да фотоға түсірдім. Көп халқы бар қалалар өздерінің ішетін суына тікелей кәріз суларын құйып жіберді. Мен дәрігерлерге барып, ағын судың ішінде күшті холера таяқшасы қанша күн өмір сүріп, көбейе алады деп сұрадым. Олар шамамен жеті күн деді. Менің мәселем шешілді. Бұл мақала Нью-Йорк қаласының Нью-Кротон суқоймасының маңындағы жерлерді сатып алуына әкелді және, мүмкін, Нью-Йорк тұрғындарын холера эпидемиясынан сақтап қалды. Риис бес бұрыштың маңындағы шалаптарды бұзып, орнына саябақ салуға талпынды. Оның жазбалары қауіпсіз емес үйлерді зерттеу үшін Дрексел комитетінің құрылуына әкелді, нәтижесінде 1887 жылғы Кішкентай саябақ заңы қабылданды. Риис 1897 жылғы 15 маусымдағы саябақтың ашылуына шақырылмады, бірақ Линкльн Стеффенспен бірге барды. Соңғы сөйлеуінде көше тазалау комиссары Риисті саябақ үшін мақтады және халықты оған үш рет "Шаттыққа шақырып, Джейкоб Риис!" деп айғайлауға шақырды. Басқа да саябақтар ашылды, және Риис олардың да құрылуына үлкен үлес қосып, халық арасында осылай танылды.

Кейінгі өмірі

Риис өзінің "Американдық қалыптасу" атты автобиографиясын 1901 жылы жазды. Оның қызы Клара С. Риис Уильям Кларенс Фискеге тұрмысқа шықты. Оның ұлы Джон Риис (1882–1946) 1907 жылдан 1913 жылға дейін Гиффорд Пиншоттың жаңа АҚШ Орман шаруашылығы қызметінде Юта, Калифорния және Орегон штаттарындағы ұлттық орманды бақылаушы және орманды қадағалаушы ретінде қызмет етті. Ол 1937 жылғы "Рейнджер жолдары" атты кітабында Орман шаруашылығы қызметінде өткен уақытын баяндады. Тағы бір ұлы, Эдвард В. Риис, Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Копенгагенде АҚШ-тың Халық ақпараты жөніндегі директоры болып тағайындалды; ол антисемитизмге қарсы сөйледі. Үшінші ұлы, Роджер Уильямс Риис (1894–1953) де журналист және белсенді болды. 1905 жылы Якоб Риістің әйелі Элизабет ауырып қайтыс болды. Риис 1907 жылы қайтадан үйленді және жаңа әйелі Мэри Филлипспен бірге Массачусетс штатының Барре қаласындағы фермаға көшіп барды. Риис фермада 1914 жылдың 26 мамырында қайтыс болды. Оның екінші әйелі 1967 жылға дейін өмір сүрді, фермада жұмыс істеуді жалғастырды, Уолл-стритте жұмыс істеді және Колумбия университетінде сабақ берді. Риістің қабірі Массачусетс штатының Барре қаласындағы Риверсайд зиратында белгісіз гранит таспен белгіленген.

Әлеуметтік көзқарастар

Риістің кедей және қаңғыбақтарға деген алаласы көбінесе адамдарды оның байларды ұнатпайтынына алып келді. Дегенмен, Риіс әулеттілердің арасында ешқандай ыңғайсыздық танытпады, көбінесе олардан қолдау сұрады.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Олланд, Александр. Джейкоб А. Риис: Фотограф және азамат. Миллертон, Нью-Йорк: Aperture, 1993. Бүк-Свиенти, Том. Екінші жартысы: Джейкоб Риис өмірі және иммигранттар Америкасының әлемі (2008) 331 б. Доулинг, Роберт М. Нью-Йорктегі кедейшілік: Вотерфронттан мифтік Гарлемге дейін. Иллинойс университетінің баспасы, 2008. Хаг, Билл. "Джейкоб Риис және екіұстамалық: «Екінші жартысының» қалай өмір сүретіні туралы деректі/этникалық «Мен»". Этностық зерттеулер журналы 33.1 (2010): 130–157. онлайн. Паскаль, Джанет Б. Джейкоб Риис: Репортер және реформатор. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 2005. Риис, Джейкоб (2018) [1892]. Кедейлердің балалары: Балалар әл-ауқаты классикасы. Питтсбург: TCB Classics. issuu.com & Ромеро Эскрива, Ребека. Джейкоб Риістің екі жартысы: Әдеби және фотосуреттік туындыларының салыстырмалы зерттеуі. Ла Лагуна (Тенерифе): Cuadernos de Bellas Artes, 28 және 29 томдар. Sociedad Latina de Comunicación Social, 2014. (1-том) / (2-том). Екі том ашық қолжетімді. Ромеро Эскрива, Ребека. "Әдебиет және фотосурет: Джейкоб Риістің екі жартысы". Archivos de la Filmoteca. Имидж тарихы бойынша зерттеулер журналы, № 67, 2011 жылғы сәуір, 170–93 бб. Онлайн қолжетімді мына жерде. Ромеро Эскрива, Ребека. "Рис, Капа, Розентал: Фотографияның кинематографиялық аудармалары". L'Atalante. Кинематографиялық зерттеулер журналы, № 8, 2009 жылғы шілде, 124–33 бб. Онлайн қолжетімді мына жерде. Станж, Марен. Идеалды өмірдің символдары: Америкадағы әлеуметтік деректі фотосурет, 1890–1915. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1989. Станж, Марен. "Джейкоб Риис және қалалық визуалдық мәдениет", Journal of Urban History, 1989 жылғы мамыр, 15 том, 3-шық, 274–303 бб. Штайн, Салли. Камерамен байланыс: Джейкоб Риістің мансабындағы фотография және әлеуметтік мобильділік. Afterimage, № 10, 1983 жылғы мамыр, 9–16 бб. Свиенти, Том. Екінші жартысы: Джейкоб Риис өмірі және иммигранттар Америкасының әлемі (2008) 157 б. Уэр, Луиза. Джейкоб А. Риис: Полиция тілшісі, реформатор, пайдалы азамат. Нью-Йорк: Appleton Century, 1938. Сондай-ақ archive.org сайтында қолжетімді. Йохелсон, Бонни және Читром, Дэниел. Джейкоб Риісті қайта ашу: ХХ ғасырдың басында Нью-Йорктегі ашық журналистика және фотография. Нью-Йорк: New Press, 2007. Үзінді.