Кіріспе
Норфолк қаласындағы ауылдық үй, Англия, король Карл III-нің жеке үйі. Сандрингем үйі – Англияның Норфолк қаласындағы Сандрингем приходындағы ауылдық үй. Бұл Карл III-нің резиденцияларының бірі, оның атасы Георг VI және арғы атасы Георг V осы жерде қайтыс болды. Үй Норфолк жағалауының көрнекті табиғи сұлулығы аймағында орналасқан. Үй II* дәрежелі тізімде, ал көрікті бақтар, саябақтар мен ормандық жерлер тарихи саябақтар мен бақтардың ұлттық тізіміне енген. Бұл жерде Елизавета дәуірінен бері адамдар тұрып, үлкен үй салынған. 1771 жылы ол иелері, Хосте Хенлилер үшін грузин стиліндегі сарайға айналдырылды. 1836 жылы Сандрингемді Лондон саудагері Джон Моттекс сатып алды, оның Норфолк және Суррейде мүлігі болған. Моттеустің тікелей мұрагері болмағандықтан, 1843 жылы қайтыс болғаннан кейін оның барлық мүлігі Чарльз Спенсер Кауперге, Моттеустің жақын досы Эмили Темплдің ұлы, Палмерстон виконтессасына қалдырылды. Каупер Норфолк пен Суррейдегі мүлікті сатып, Сандрингемді қайта жаңартуға кірісті. Ол жомарт өмір сүрді, ал 1860 жылдардың басында мүлігі ипотекаға берілді, ол әйелімен бірге көп уақытын континентте өткізді. 1862 жылы Сандрингем және 8000 акр жер 220 000 фунт стерлингке Альберт Эдуард, Уэльс ханзадасы, кейіннен Эдуард VII үшін, оған және оның болашақ әйелі, Дания ханшайымы Александраға арналған ел үйі ретінде сатып алынды. 1870 мен 1900 жылдар аралығында үй Певснердің «керемет Якобин» деп сипаттаған стильде толығымен қайта салынды. Альберт Эдуард сонымен қатар мүлікті дамытып, Англиядағы ең жақсы аң ауру орындарының бірін құрды. 1910 жылы қайтыс болғаннан кейін, мүлік Эдуардтың ұлы және мұрагері Георг V-ке өтті, ол үйді «сүйікті Сандрингем, мен әлемдегі кез келген жерден артық жақсы көретін жер» деп сипаттады. 1932 жылы осы жерде алғашқы Рождестволық хабарлама таратылды. Георг 1936 жылдың 20 қаңтарында осы үйde қайтыс болды. Мүлік оның ұлы Эдуард VIII-ге өтті, ал ол тақтан бас тарғаннан кейін монархтың жеке мүлігі ретінде Эдуардтың інісі Георг VI сатып алды. Георг үйге әкесі сияқты берілгендік танытты, анасы Мэриге: «Мен мұнда әрқашан өте бақытты болдым және бұл жерді жақсы көремін» деп жазды. Ол 1952 жылдың 6 ақпанында Сандрингемде қайтыс болды. Патша қайтыс болғаннан кейін Сандрингем оның қызы Елизавета II-ге өтті. Королева әр қыста Сандрингем мүлігінде шамамен екі ай өткізді, оның ішінде әкесінің қайтыс болған күні және ақпан айының басында өзінің таққа отырған күні кірді. 1957 жылы ол Сандрингемнен алғашқы теледидардағы Рождестволық хабарламасын жариялады. 1960 жылдары үйді бұзу және оны заманауи ғимаратпен ауыстыру жоспарлары жасалды, бірақ олар іске аспады. 1977 жылы күміс мерейтойын тойлау үшін королева үйді және оның аумағын алғаш рет жұртшылыққа ашты. Букингем сарайы, Холируд сарайы және Виндзор қамалы сияқты монархияға тиесілі сарайлардан айырмашылығы, Сандрингем (Шотландиядағы Балморал қамалымен бірге) монархтың жеке меншігінде. 2022 жылы королева қайтыс болғаннан кейін Сандрингем оның ұлы және мұрагері Карл III-ге өтті.
Sandringham House is a country house in the parish of Sandringham, Norfolk, England. It is one of the royal residences of Charles III, whose grandfather, George VI, and great grandfather, George V, both died there. The house stands in a estate in the Norfolk Coast Area of Outstanding Natural Beauty. The house is listed as Grade II* and the landscaped gardens, park and woodlands are on the National Register of Historic Parks and Gardens. The site has been occupied since Elizabethan times, when a large manor house was constructed. This was replaced in 1771 by a Georgian mansion for the owners, the Hoste Henleys. In 1836 Sandringham was bought by John Motteux, a London merchant, who already owned property in Norfolk and Surrey. Motteux had no direct heir, and on his death in 1843, his entire estate was left to Charles Spencer Cowper, the son of Motteux's close friend Emily Temple, Viscountess Palmerston. Cowper sold the Norfolk and the Surrey estates and embarked on rebuilding at Sandringham. He led an extravagant life, and by the early 1860s, the estate was mortgaged and he and his wife spent most of their time on the Continent. In 1862 Sandringham and just under 8,000 acres of land were purchased for £220,000 for Albert Edward, Prince of Wales, later Edward VII, as a country home for him and his future wife, Princess Alexandra of Denmark. Between 1870 and 1900, the house was almost completely rebuilt in a style described by Pevsner as "frenetic Jacobean". Albert Edward also developed the estate, creating one of the finest shoots in England. Following his death in 1910, the estate passed to Edward's son and heir, George V, who described the house as "dear old Sandringham, the place I love better than anywhere else in the world". It was the setting for the first Christmas broadcast in 1932. George died at the house on 20 January 1936. The estate passed to his son Edward VIII and, at his abdication, as the private property of the monarch, it was purchased by Edward's brother, George VI. George was as devoted to the house as his father, writing to his mother Queen Mary, "I have always been so happy here and I love the place". He died at Sandringham on 6 February 1952. On the King's death, Sandringham passed to his daughter Elizabeth II. The Queen spent about two months each winter on the Sandringham Estate, including the anniversary of her father's death and of her own accession in early February. In 1957, she broadcast her first televised Christmas message from Sandringham. In the 1960s, plans were drawn up to demolish the house and replace it with a modern building, but these were not carried out. In 1977, to mark her Silver Jubilee, the Queen opened the house and grounds to the public for the first time. Unlike the royal palaces owned by the Crown, such as Buckingham Palace, Holyrood Palace and Windsor Castle, Sandringham (along with Balmoral Castle in Scotland) is owned personally by the monarch. In 2022, following the Queen's death, Sandringham passed to her son and heir Charles III.
Ерте тарих
Сандрингем 1086 жылғы «Домсдей кітабында» «Сант Дерсингхэм» (Дерсингхэмның құмды бөлігі) деп тіркелген және Норман жаулап алуынан кейін Норман рыцары Роберт Фитц Корбунға жер берілді. Жергілікті антиквари Клод Мессент өзінің «Сандрингем корольдік елтаудағы сәулет» атты зерттемесінде Апплтон шаруашылығының жанында римдік вилланың едендерінің іздері табылғанын жазды. 15 ғасырда бұл жерге Эдуард IV-нің қарындасының күйеуі, лорд Скейлз Энтони Вудвилл ие болды. Елизавета дәуірінде қазіргі үйдің орнында сарай салынды, ол 18 ғасырда голланд босқындарының ұрпақтары Хосте Хенли отбасының меншігіне көшті. 1771 жылы Корниш Хенли Сандрингем залы деп аталған георгиандық сарай салу үшін бұл жерді тазартты. 1834 жылы Генри Хосте Хенли баласыз қайтыс болды, ал иелігі аукционда Лондон саудагері Джон Моттекске сатылды. Моттекс те мұрагерсіз қалды және Сандрингемді, тағы бір Норфолк елтауын және Суррейдегі мүлікті жақын досы Эмили Лэмбтің үшінші ұлына қалдырды. 1843 жылы мұрагерлікке ие болған Чарльз Спенсер Каупер Парижде тұратын, отбасы жоқ дипломат болды. Моттекс елтауын алғаннан кейін ол басқа мүліктерін сатып, Сандрингемге көшті. Ол залды кеңейту жұмыстарын қолға алып, Самуэль Сандерс Тьюлонды шақырып, әсем кіреберіс және консерватория салдырды. Каупердің өмір салты әсемдікке толы болды – ол әйелімен көп уақытын континентте өткізді – және 10 жыл ішінде елтау 89 000 фунт стерлингке ипотекаға берілді. 1854 жылы жалғыз қызы Мэри Харриеттің холерадан қайтыс болуы олардың шетелде, әсіресе Парижде көбірек уақыт өткізуіне себеп болды. 1860 жылдардың басында Каупер елтауды сатуға ниеттенді.
Эдуард VII
1861 жылы Виктория патшайымының үлкен ұлы және мұрагері Альберт Эдуардтың жиырма жасына толуына айналды. Эдуардтың бейберек тіршілік салты ата-анасын көңілсіздікке түсірді, ал әкесі, Альберт ханзада, ханзаданың елдік өмірге бейімделуі үшін үйленуі және лайықты мүлік сатып алуы қажет деп ойлады, сондай-ақ ол араласқан «Марлборо үйінің» ықпалын азайтуды көздеді. Альберт өз қызметкерлеріне Нотингемширдегі Ньюстед аббаттығы және Норфолк графтығындағы Хоутон Холл сияқты 18 мүмкін болатын елдік мүлікті зерттеуді тапсырды. Жедел әрекет ету қажеттілігі Нелли Клифден оқиғасымен күшейді, онда Эдуардтың әріптес офицерлері актрисаны оның жатақханасына тымызын кіргізді. Ата-анасы осы жағдайға қатты алаңдады. Сандрингем Холл қарастырылып жатқан мүліктердің тізіміне енді, және премьер-министр лорд Палмерстонның принц-консортқа жасаған жеке ұсынысы, мүліктің иесінің әкесі, принц Альбертті ықпалдады. Альберттің қайтыс болуымен келіссөздер сәл кешіктірілді, бірақ оның жесірі: «Оның барлық тілектері мен жоспарлары – менің заңым болады» деп мәлімдеді. Эдуард 1862 жылдың ақпан айында Сандрингемге келді, үй мен 8000 акрға жуық жерді сату туралы келісімге келді, ол қазан айында аяқталды. Виктория патшайымы өзі төлеген үйге тек екі рет барды. Келесі қырық жыл ішінде Эдуард едәуір қаржы жұмсап, достасы Чарльз Карингтон «Англиядағы ең ыңғайлы үй» деп атаған үй мен егістік жерін құрды. Сандрингем үшін төленген 220 000 фунт стерлинг сомасы «шамадан тыс» деп сипатталды. Алайда, мүліктің жақында (2012) жарияланған тарихының авторы Хелен Уолч бұл тұжырымға күмән келтіреді, принц-консорттың кеңесшілері жүргізген егжей-тегжейлі талдауды көрсетеді және шығынның орынды екенін ұсынады. Бірақ үй 1863 жылдың наурыз айында үйленген Уэльс принці мен оның көптеген қонақтарына орын беру үшін тым кішкентай екені көп ұзамай анықталды. 1865 жылы, көшіп келгеннен екі жыл өткен соң, ханзада А. Дж. Хэмбертке бастапқы ғимаратты бұзып, әлдеқайда ірі ғимарат салуды тапсырды. Сәулет тарихшысы Марк Жируардтың айтуынша, Хэмберт патша отбасының сүйікті сәулетшісі болды, «ешқандай себепсіз». Ол бұрын Осборн үйінде және Фрогмор үйінде королева Викторияның тапсырысымен жұмыс істеген. Жаңа қызыл кірпіштен салынған үй 1870 жылдың соңында аяқталды. Хенли Хостес және Кауперлердің бастапқы үйінен сақталған жалғыз элемент – 1830 жылдары Тюлон жобалаған әсем консерватория болды. Эдуард бұл бөлмені бильярд залына айналдырды. Кіреберіс залындағы жазуда: «Бұл үйді Уэльс ханзадасы Альберт Эдуард және оның әйелі Александра Иеміз 1870 жылы салған» деп жазылған. Ғимаратқа үлкен порт-кошер арқылы тікелей негізгі қонақ бөлмесіне (салонға) кіргізілді, бұл кейін ыңғайсыз болып шықты. Үш қабаттан тұратын үйде тұруға және ұйықтауға арналған бөлмелер, мансарда және жертөле бар. Ол үйдің айналасындағы Норфолк ауылының табиғаты Александраға туған жері Данияны еске түсірді. Он жыл өткен соң үйдің тағы да тым кішкентай екені анықталды, ал 1883 жылы Норфолк архитектор полковник Р. В. Эдис жобасына сәйкес жаңа кеңейтім, Бакалаврлар қанаты салынды. Эдис сонымен қатар жаңа бильярд залын салып, ескі консерваторияны боулинг алаңына айналдырды. Уэльс принці Стаффордширдегі Трентэм Холлдан көрген бір көріністен әсер алды, ал Сандрингемдегі алаң Германиядағы Румпенхайм қамалынан алынған үлгіге негізделген. 1891 жылы Эдуардтың елу жылдығына дайындық кезінде, ханзада келгенге дейін қыздар екінші қабаттағы барлық бөлмелерді жылыту үшін отты жағып, өрт шықты. Эдис қайта құру және одан әрі құрылыс жүргізу үшін қайта шақырылды. Бакалаврлар қанаты сияқты, Эдис бұл қосымшаларды Хумберт үйімен үйлестіруге тырысты, түпнұсқа Якобетан стиліне сәйкес келді және кірпіш пен Кеттон тасын сәйкес қолданды. Үйдің барлық жабдықтары заманауи болды, соның ішінде заманауи асханалар мен жарықтандыру зауыттың өз газ қондырғысынан, ал су Апплтон су мұнарасынан жеткізілді, ол мүліктің ең биік нүктесінде салынған. Мұнараны итальян стилінде Роберт Роулинсон жобалаған, ал Александра 1877 жылы іргетасын қалады. Принстің елдік ер адам ретіндегі күш-жігері сол кездегі баспасөзбен мақұлданды, қазіргі газет «Сандрингемді Марлборо үйімен теңестіруді» тіледі. Жер иесі, ауыл шаруашылығы және елдік ер адам ретінде Принцтің үлгісін ұстанудың артықшылығы бар екенін айтты. Патшалық жұптың Сандрингемдегі дамуы үймен ғана шектелмеді, олардың тұруы барысында кең меншік те өзгерді. Бұл жерде декоративтік және ас үй бақтары құрылды, олардың ең жоғарғы сатысында 100-ден астам бағбан жұмыс істеді. Көптеген шаруашылық ғимараттары салынды, соның ішінде қызметкерлерге арналған коттедждер, иттер үйлері, мектеп, ректория және қызметкерлер клубы, Бабингли. Эдуард сонымен қатар Сандрингемді Англиядағы ең жақсы спорттық мүліктердің біріне айналдырды, бұл Сандрингемнің маңызды мақсатына айналған әсем демалыс күндеріне орын берді. Аң ауру маусымында, қазаннан ақпанға дейін, көбірек күн сәулесін алу үшін ханзада Сандрингем уақытын енгізді, онда мүліктің барлық сағаттары GMT-ден жарты сағатқа алға жылжытылды. Бұл дәстүр 1936 жылға дейін сақталды. Эдуардтың той-думаны аңызға айналды, және аңдардың, негізінен фазан мен кескілеңдердің қырғыны зор болды. 1870 жылдардағы жылдық өнімдер мұқият сақталған аң ауру кітаптарында 6000 мен 8000 құс арасында тіркелді, 1900 жылға қарай жылына 20000-нан астам құсқа дейін өсті. Денелерді сақтауға арналған аң қоймасы Холқам Холлдағыдай болды және Еуропадағы ең ірісі болды. Сандрингем үйіне келетін қонақтар әдетте Вольфертон теміржол стансасына келді, ол үйден 2,5 шақырым қашықтықта орналасқан, және Лондоннан Кингс-Линнге, содан кейін Вольфертонға бағытталған патшалық пойездерде саяхаттады. Станса 1862 жылдан 1969 жылы жабылуына дейін үйге қызмет етті. Содан кейін патшайым және үйге келген басқалар Кингс-Линннен көлікпен саяхаттайды. Эдуард VII 1897 жылы Сандрингем тұқымын құрды, шабысқыштар Персимон және Даймонд Жубилісімен үлкен жетістіктерге жетті. Оның ұлы мен немерелері аттарға осы деңгейде қызығушылық танытпады, бірақ тұқым сақталды, бірақ оның шөбересі, Елизавета II, Эдуардтың ат спортындағы жетістіктерін қайталауға тырысты және Сандрингем тұқымында бірнеше жеңімпаздарды өсірді. 14 қаңтар 1892 жылы Эдуардтың үлкен ұлы және мұрагері, Альберт Виктор ханзада, Кларенс және Авондейл герцогі үйінде пневмониядан қайтыс болды. Ол сағат мұнарасында латын тілінде жазылған жазумен еске алынды, ол «сағаттар өтеді және біздің есебімізге жазылады» деп аудалады.
Георг V
Едуард VII өсиетімен әйеліне 200 000 фунт стерлинг және Сандрингем иелігінде өмір бойына пайдалану құқығын қалдырды. Королева Александраның "үлкен үйді" жалғастыра беруі Джордж V, оның әйелі королева Мэри және олардың отбасының өсуіне байланысты Йорк коттеджінде "тығыз" жағдайда қалуға мәжбүр етті. Корольдің королева Александраны көшіру туралы ұсыныстары патшаның қатаң қарсылығына тап болды: "Бұл менің анамның үйі, менің әкем оны оған салған". Патша әкесі сияқты әлеуметтік жеңілдікке ие болған жоқ, ал Йорк коттеджіндегі орынның жетіспеушілігі оған той-думандарды шектеуге мүмкіндік берді, кішкентай бөлмелер оның теңіз қызметіндегі кабиналарын еске түсірді. Жаңа патшаның конституциялық міндеттерінен басқа, негізгі қызығушылықтары – ату және марка жинау болды. Ол Англиядағы ең шебер атушылардың бірі саналды, ал оның мылтықтары мен маркалары әлемдегі ең бағалы жинақтардың біріне жатты. Табиғатынан консервативті болғандықтан Джордж әкесі құрған Сандрингем иелігінің дәстүрлерін сақтауға тырысты, ал Йорк коттеджіндегі өмір Джорджтың билігінің алғашқы жылдарындағы конституциялық және саяси күрестерден демалыс беруге мүмкіндік берді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы одан да үлкен дүрбелең тудырды, бұл соғысқа оның көптеген туыстары, соның ішінде германиялық кайзер мен ресейлік император қатысты, олар бұрын Сандрингемге қонақ болып келген. Сандрингем иелігі мен ауылы үлкен шығынға ұшырады, өйткені Галлиполи операциясы кезінде Сувла шығанағында Корольдік Норфолк полкінің бесінші батальонының аумақтық бөлімшесі – Корольдің Сандрингем ротасының барлық мүшелерінен екі адамды қоспағанда, қаза тапты. Батальонның тарихы BBC-нің "Патшаның барлық адамы" атты драмасында көрсетілді. Қаза тапқандарға ескерткіш орнатылды, ал Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқандардың есімдері кейіннен қосылды. Королева Александраның 1925 жылғы 20 қарашада Сандрингемде қайтыс болуынан кейін король және оның отбасы бас үйге көшіп келді. 1932 жылы Джордж V Сандрингемде салынған студиядан алғашқы Рождестволық құттықтауын жолдады. Рудиард Киплинг жазған сөздер былай басталды: "Мен қазір өз үйімнен және жүрегімнен сіздерге сөйлеймін". Георг V 1936 жылғы 20 қаңтарда сағат 23:55-те Сандрингемдегі өз жатын бөлмесінде қайтыс болды, оның өлімі морфин мен кокаин инъекцияларының нәтижесінде жеделдетілді, бұл корольдің қадір-қасиетін сақтау және оның өлімі туралы хабарды келесі күнгі "Таймс" газетінде жариялау үшін жасалды. Корольдің денесі Сент-Мария Магдалена шіркеуіне көшірілді, бұл көріністі марқұм корольдің жеке хатшысы "Томми" Ласселлс былай сипаттады: "Келесі күні кешке біз оны бақтың шетіндегі кішкентай шіркеуге алып бардық. Біз Лич қақпасының жарқырап жарыққанын көрдік, күзетшілер табытты иықтарына артып, алтарь алдына қойды. Ұзақ қызметтен кейін біз оны Сандрингем иелігінің қызметкерлерінің күзетімен қалдырып кеттік". Екі күннен кейін Джорджтың денесі пойызбен Вольферттоннан Лондонға, Вестминстер залында орналасқан жерге жеткізілді.
Эдуард VIII
Әкесінің қайтыс болған түні Эдуард VIII Сандрингхемдегі сағаттарды Гринвич уақытымен синхронды етуге бұйрық берді, осылайша оның атасы 50 жылдан астам бұрын бастаған Сандрингхем уақыты дәстүрін аяқтады. Эдуард әкесінің немесе атасының тұсында да Сандрингхемге баруды жиі қаламайтын. Ол 1919 жылғы 26 желтоқсандағы Фреда Дадли Уордқа жазған хатында үйдегі әдеттегі кешкі асты былай сипаттады: "Сөзбен жеткізе алмаймын. Құдай-ау, адам баласы осы мақтаншыл, уединен және монотонды жағдайға қалай түсіп кеткенін түсіне алмаймын". Тағы бір хатында "үлкен үй" - Эдуард әкесімен Йорк коттеджінде болған - кештер "жағымсыз, көңілсіз" деп жазылған. Оның үйге деген қарсылығы марқұм әкесінің өсиетімен күшейді, ол отбасыға үйдегі залдан оқылды. Оның ағаларына әрқайсысына 750 000 фунт стерлингтен қалдырылды, ал Эдуардқа Корнуолл герцогтығынан түскен табыстан басқа ешқандай ақшалай активтер қалдырылмады. Өсиеттің қосымшасы сондай-ақ марқұм корольдің жеке мүліктерін сатуға тыйым салды; Ласселл мұраны "ақшасыз патшалық" деп сипаттады. Эдуардтың кірісіне қатысты алаңдаушылығы оны бірден марқұм әкесінің жеке үйлерін ұстауға байланысты шығындарға назар аударуға мәжбүр етті. Сандрингхемді ол "құндылығы жоқ, ақ пил" деп сипаттады және ағасы Йорк герцогынан иемдікті басқаруды қайта қарауды сұрады, ол әкесінің қайтыс болған кезде жылына 50 000 фунт стерлингтік субсидияға түсетін. Тексеруде жұмысты қысқарту ұсынылды, ал оның ішінара жүзеге асырылуы жұмыстан босатылған қызметкерлердің арасында наразылық тудырды. Әкесінің Сандрингхемде қайтыс болғаннан кейін Эдуард өзінің билік етуінің тағы бір түнін үйде өткізді, 1936 жылғы қазан айында Уоллис Симпсонды аң аулауға алып келді. Аң аулау премьер-министр Стэнли Болдуинмен кездесу туралы өтінішпен тоқтатылды, ал жексенбі күні келген король келесі күні Белведер фортына оралды. Ол ешқашан Сандрингхемге қайтып келмеді, оның назары Симпсонға деген сезімінен туындаған жағдайға ауды, және король ретінде үйге жасаған жалғыз сапарынан кейін екі ай ішінде ол тақтан бас тартты. Ол таққа отырған кезде Сандрингхем мен Балморал сарайы монархтың жеке меншігі болғандықтан, король Георг VI-ға екі мүлікті де сатып алу қажет болды. Төленген 300 000 фунт стерлингтік баға жаңа король мен оның ағасы арасында шиеленіс тудырды.
Георг VI
Георг VI 1895 жылғы 14 желтоқсанда Сандрингемде дүниеге келген. Ауыл шаруашылығымен шұғылданудың жанкүйері болған ол, әкесі сияқты, осы иелікке адал болды және анасы, патшайым Мэриге: «Мен мұнда әрқашан бақытты болдым» деп жазған. Ағасы оған иелікті қарап шығуды тапсырғанда ол ұсынған үлкен үнемдеулер іске аспады, бірақ үнемділік шаралары жасалды. 1939 жылғы 3 қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс жарияланғанда анасы Сандрингемдегі шіркеуде болды. Соғыс кезінде үй жабылды, бірақ отбасы кейде иеліктің шетіндегі шағын үйлерде тұрып, сонда барып қайтатын. Соғыстан кейін король үйді қоршаған бақтарды жақсартты, бірақ әкесі сияқты консерватив болғандықтан, көп өзгеріс жасамады. 1945 жылғы желтоқсанда 1938 жылдан бері үйдің ішінде алғашқы рет Рождество тойланды. Леди Эйрли кешкі ас кезіндегі әсерлерін былай деп жазды: «Мен корольдің қасында отырдым. Оның жүзі шаршап, қысылып, көбінесе тамақтанбады. Оған қарап, тағы да қысқа ғана билік ету мүмкіндігінен қорқыныш сезімге бөлендім». Георг өмірі бойы көп темекі шекті және 1951 жылғы қыркүйекте өкпесінің бір бөлігін алып тастау операциясы жасалды. Ол толыққанды жазылған жоқ және 1952 жылғы 6 ақпанның таңында Сандрингемде қайтыс болды. 5 ақпанда ол «өте жақсы атып», қоян аулауға шықты және келесі күні сағат 22:30-да демалуға жоспарлады. Оның жеке кеңсесіндегі қызметшісі таңғы сағат 7:30-да оны тапты. Ол 56 жасында жүрек тамырларының қатаюынан қайтыс болды. Оның денесі Әулие Мария Магдалина шіркеуіне қойылды, содан кейін Вольфертон станциясына апалып, пойызбен Лондонға жеткізілді, Вестминстер залында сақтау үшін.
Елизавета II
Оның алдыңғылары сияқты, үй мемлекет басшысы ретінде емес, жеке тұлға ретінде Егемендіктің меншігіндегі екі үйдің бірі болды, екіншісі – Балморал сарайы. Георг VI патшасының қазасынан кейін, Елизавета II патшайым сол мерейтойды және өзінің таққа отыру күнін отбасымен Сандрингем үйінде өткізуді қалыптастырды, ал билігінің соңына қарай, Рождестводан ақпанға дейін оны ресми резиденция ретінде пайдаланды. Сандрингемде Рождествоны тойлауда патшайым өзінің соңғы үш ізашарының дәстүрін сақтады, ал оның ұлы-ұлы анасы, королева Виктория мерекелік шараларын Виндзор сарайында өткізді. Монархтың салық салу ережелері Сандрингем мен Балморал иеліктеріне мұрагерлік салығы төленбеуіне әкелді, олар патшайымға өткен кезде, бұл басқа елдік иеліктерге зиян келтірді. Таққа отырғаннан кейін, патшайым күйеуі Эдинбург герцогынан иелікті басқару жауапкершілігін алуын өтінді. Герцог өзін-өзі қамтамасыз етуге ұмтылып, қосымша кіріс көздерін жасады, жердің көп бөлігін өзіне алды және көптеген шағын жалға берілген шаруашылықтарды біріктірді. 1957 жылдың қаңтарында патшайым үйде премьер-министр Энтони Иденнің отставкасын қабылдады. Иденнің әйелі, Кларисса, оқиғаны күнделігіне жазды: «8 қаңтар – Энтони кабинет отырысына қатысып, Гарольдтың жарты сағат бойы сөйлегенін тыңдады. Содан кейін пойызбен Сандрингемге. Көптеген фотографтар. Біз залға келдік, онда барлығы теледидарға қарап отырған». Сол жылдың соңында патшайым Сандрингемнен алғашқы Рождестволық телехабарын жасады. 1960 жылдары үйді бұзу және оны Кембридж университетінде жұмыс істеген сәулетші Дэвид Робертс жобалаған заманауи резиденциямен ауыстыру жоспарлары жасалды. Жоспарлар іске аспады, бірақ үйдің ішкі бөлігін жаңғырту және бірқатар шаруашылық ғимараттарын бұзу жұмыстарын Хью Кассон жүзеге асырды, ол сонымен қатар Корольдік яхта «Британнияны» безендірді. 1977 жылы патшайымның күміс мерейтойына орай, ол үйді жұртшылыққа ашты. Сандрингемдегі қанағаттардың дәстүрін сақтай отырып, оның арғы атасы құрған, королева Александра 100-ден астам итті ұстаған кезде, патшайым әкесі ұнатқан сары түстің орнына қара лабрадор ретриверлерін және оның бұрынғы ізашарлары өсірген терьерлерді артық көріп, баптады. 2017 жылдың тамызында ресми міндеттерден зейнеткерлікке шыққаннан бастап, 2021 жылдың сәуірінде қайтыс болғанға дейін Эдинбург герцогы уақытының көп бөлігін Сандрингем иелігіндегі үлкен фермада өткізді, оны герцог пен патшайым қонақтарды қабылдамайтын кезде пайдаланды. 2022 жылдың ақпанында патшайым Сандрингемде таққа отыруының 70 жылдығын тойлады. Патшайым 2022 жылдың шілде айының басында Сандрингемге соңғы сапарын жасады, Платиналық мерейтойының тойларын аяқтағаннан кейін бес күн өткізді.
Карл III
2022 жылдың қыркүйегінде анасы қайтыс болғаннан кейін Сандрингем иелігі король Чарльзқа өтті. Ол содан бергі екі Рождествоны Сандрингемде өткізіп, Елизавета II 2020 жылға дейін сақтап келген дәстүрді жалғастыруда.
Сәулет және сипаттама
Үй негізінен қызыл кірпіштен салынған, әсіресе Эдистің қосалқы құрылыстарында әк таспен қапталған. Норфолк Каррстоуны да кеңінен қолданылған, әсіресе Эдистің салғандарында. Шатыры тоғызынша бөлек түтін шығаратын қызыл кірпіштен тұрады. Стилі Якобетан, негізінен жақын орналасқан Бликлинг Холлдан шабыттанған. Құрылысын Суафхэмдегі Гоггс бауырлары жүзеге асырды. 1875–1876 жылдары Шығысқа жасаған сапарында VII Эдуард жинаған заттардан тұрады. Үйді безендіру және жиһазбен жабдықтау жұмысын 1870 жылдардағы қайта құрылым кезінде Holland and Sons компаниясы атқарды. Джон Пайпердің көңіл күйін білдіретін сұрғылт түстері Елизавета патшайым мен оның күйеуі Джордж VI-ның көңілінен шықпады, сонда Джордж VI: "Мырза Пайпер, сіздің ауа райыңызға өте нашар сәттілік тиген сияқты". Онда VII Эдуард әйеліне сыйлық ретінде тапсырған Сандрингем иелігіндегі шаруашылық жануарларының суреттері бар. Бақшалар негізінен 1860 жылдардан бастап салынып, кейін өзгертіліп, жаңартылды. VII Эдуард өмір бойы корольге кеңесші болған Уильям Бродерик Томас пен Фердинанд де Ротшильдтен кеңес алды. Алғашқы көл толтырылып, орнына сол кездегі сәнді партерлер жасалды. Кейін бұл партерлер алынып тасталды. Үйден алыс екі жаңа көл қазылып, пуламит тасынан жасалған жартастармен шектелді. Жоғарғы көлдің үстінде "Ұя" деп аталатын сарай тұр, ол 1913 жылы патшайым Александраға оның үй шаруашылығының бақылаушысы генерал сэр Дайтон Пробиннен сыйлық ретінде берілді. Үйдің солтүстігіндегі бақшалар, Джордж VI қолданған бөлмелерге қарап тұрады, король мен оның әйелі үшін екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Джеффри Джеллико қайта жаңғыртып, қарапайым етті. 18 ғасырға жататын Уақыт әкесінің мүсіні Король Ана сатып алып, 1951 жылы орнатылды. Бақшалардың тағы бір бөлігін 1960 жылдары сэр Эрик Савилл Елизавета патшайым мен принц Филипп үшін қайта жаңартылды. VII Эдуард тұсында қонақтарға "әдемі безендірілген" құрылымдарды көруге мүмкіндік берген арба жолдары бар кең шаруашылық бақшалар бар. 1886 жылы Бельгия королі Леопольд II-нің Йорк герцогына сыйлаған құстар үшін жарыс көгершіндеріне арналған үй салынды және содан бері көгершіндерге арналған бір немесе бірнеше үйлер сақталды. Томас Джекилл жобалаған және жергілікті Барнард, Бишоп және Барнард фирмасы жасаған Норвич қақпалары Эдвард пен Александраға "Норфолк ақсүйектерінен" үйлену сыйлығы болды. 2007 жылы Сандрингем үйі мен оның аумағы 2005 жылғы Ауыр қылмыстар мен полиция туралы заңның 128-бабына сәйкес қорғалатын аймақ деп жарияланды. Бұл үйге немесе оның аумағына рұқсатсыз кіруді қылмыстық құлық деп есептейді. Сандрингем иелігінде бұрынғы ат қорасында корольдік өмір мен иеліктің тарихына арналған көрмелер бар мұражай орналасқан. Бұрын Кент герцогы тұрған бұл үй, Уэльс ханзадасы мен ханшайымының бас елдік үйі болды, олар Виндзордағы Аделаида коттеджіне көшіп келгенге дейін.
Апплтон үйі
Данияның принці Карл (кейін Норвегияның королі Хакон VII) мен Мод ханшайым 1896 жылы шілдеде үйленгенде, Апплтон үйі оларға қалыңдық ата-анасы Уэльс ханзадасы мен ханшайымы сыйға берген болатын. Королева Мод Апплтонды өте жақсы көріп, «біздің кішкентай үйіміз – нағыз жұмақ» дейтін. Олардың ұлы, Александр ханзада (болашақта Норвегия королі Олав V) 1903 жылы осы үйде дүниеге келді. 1938 жылы королева Мод қайтыс болғаннан кейін король Хакон мүлікті қайтарды. Уэльс ханшайымы Диананың туған жері – үй оның әкесіне жалға берілген кезде, кейіннен Леонард Чешир қайырымдылық қоры басқаратын қонақ үй болып жұмыс істеді. 2019 жылы қоры 2,3 миллион фунт стерлингтік жөндеу бағдарламасын жоспарлады, бірақ 2020 жылғы COVID-19 пандемиясы салдарынан ол кейінге шегерілді. Содан бері қайырымдылық қоры жаңарту жұмыстарын тоқтатып, Сандрингем иелігімен бірлесіп жалға алу шартын аяқтау туралы шешім қабылдады.
Ағаш фермасы
Wood Farm Эдуард VII тұсында Сандрингем егістігінің бір бөлігі болған. 20 ғасырдың басында бұл жерде Георгий V мен Мария патшайымның алты баласының ең кішісі, Джон ханзада тұрған. 1905 жылы дүниеге келген ханзада эпилепсиямен ауырған және өмірінің көп бөлігін Сандрингемдегі шалғайда өткізген. 1919 жылдың 18 қаңтарында өмірінің соңғы екі жылын өткізген Wood Farm-да қайтыс болды. Эдинбург герцогы Филипп ханзада патшалық міндеттерінен кейін зейнетке шыққан соң Wood Farm-да тұрды.
Йорк коттедж
Йорк коттеджі, бастапқыда Бакалаврлар коттеджі деп аталған, Уэльс принці Эдуард Sandringham-ты сатып алғаннан кейін қонақтарға қосымша жай салу үшін көп ұзамай салды. 1893 жылдан бастап Георг V осы коттежде тұрды, бірақ анасының қайтысынан кейін 1925 жылы негізгі үйге көшті. Кейін Виндзор герцогы болған Эдуард VIII әкесінің өмірбаяншысы Харольд Николсонға: "Егер Йорк коттеджін көрмесең, әкемді түсінбейсің" деді. Коттедж негізгі үйден архитектуралық тұрғыдан жоғары бағаланбады; королева Марияның ресми өмірбаяншысы Джеймс Поуп Хеннесси оны "өте әсем емес, тіпті наразылық тудыратын" деп сипаттады. Николсон оны "Сурбитон немесе Жоғарғы Норвудтағы үйлерден ешқандай айырмасы жоқ бөлмелері бар көңілсіз кішкентай вилла" деп атады. Ол әсіресе патша отбасының жуыну құрылғыларына қатысты сынға алды: "Ойбай! Қандай орын! Патша мен патшайымның ванналары жабылатын қақпақтармен жабдықталған, сондықтан пайдаланбай жатқанда оларды үстел ретінде қолдануға болады". "Осындай зор мұраның иесі осындай қорқынышты кішкентай үйде өмір сүргеніне сену қиын". Николсонның бұл сындық пікірлері корольдің ресми өмірбаянында жарияланбады. Йорк коттеджі қазір Sandringham иелігінің кеңсесі болып табылады.
Қоғамдық қолжетімділік
Ауылдық саябақ пен келушілер орталығы әдетте жыл бойы ашық болады. Үй, бақшалар және мұражай әдетте жыл сайын наурыздың соңынан қазанның соңына дейін ашылатын, бірақ COVID-19 салдарынан егістіктің көп бөлігі жабылды. 2022 жылдың ақпан айынан бастап кезең-кезеңмен қайта ашылу жүзеге асты. Елизавета II қаза болғаннан кейін Сандрингем ресми аза тұту үшін жабылды. Содан кейін ауылдық саябақ қайта ашылды, бірақ үй мен бақша 2023 жылдың сәуіріне дейін жұртшылыққа жабық қалды.