Кіріспе
Орбитаның көлбеу жазықтығымен қиылысатын нүктесі – орбиталық түйін деп аталады. Орбиталық түйін – орбитаның көлбеу жазықтығымен қиылысатын екі нүктенің бірі. Егер орбита көлбеу жазықтығында орналасқан болса, онда түйіндері болмайды.
An orbital node is either of the two points where an orbit intersects a plane of reference to which it is inclined. A non inclined orbit, which is contained in the reference plane, has no nodes.
Тораптарды ажырату
Егер эталондық жазықтықтың бір жағынан екінші жағына дейінгі анықталған бағыт болса, екі түйінді ажыратуға болады. Геоцентрлік және гелиоцентрлік орбиталар үшін көтерілетін түйін (немесе солтүстік түйін) – орбиталық дененің эталондық жазықтық арқылы солтүстікке қарай өтетін нүктесі, ал төмендеуші түйін (немесе оңтүстік түйін) – сол жазықтық арқылы оңтүстікке қарай өтетін нүктесі болып табылады. Күн жүйесінен тыс денeler үшін көтерілетін түйін – орбиталық дененің бақылаушыдан алыстатқан нүктесі, ал төмендеуші түйін – бақылаушыға жақындатқан нүктесі. Түйіннің орналасуы орбитаны сипаттау үшін қолданылатын орбиталық элементтер деп аталатын параметрлер жиынтығының бірі ретінде пайдаланылуы мүмкін. Бұл көтерілетін түйіннің бойлықтығын (немесе кейде түйіннің бойлықтығын) анықтау арқылы жасалады. Түйіндердің сызығы – дененің орбиталық жазықтығының эталондық жазықтықпен қиылысуынан пайда болатын түзу сызық; ол екі түйін арқылы өтеді. Бұл терминдер бастапқыда Айдың аспандағы Күннің көрінетін жолымен қиылысқан сәттерін білдірген (мысалы, күн тұтылуы кезінде). Сонымен қатар, ортағасырлық Батыста түйіндердің бірін көрсету үшін ганзар, гензахар, геузаар және зеузахар сияқты араб терминінің бұрмалаулары қолданылған. Көтерілу және төмендеу түйіндерін белгілеу үшін грек тіліндегі αναβιβάζων және καταβιβάζων терминдері де қолданылған, осыдан ағылшын тіліндегі анабибазон және катабибазон терминдері пайда болған.
Ай түйіндері
Айдың Жер төңірегіндегі орбитасы үшін жазықтық эклиптика ретінде қарастырылады, экваторлық жазықтық емес. Күннің Айға тартатылу күші оның түйіндерінің батысқа қарай бірте-бірте прецессиялауына себеп болады, бұл цикл шамамен 18,6 жылда аяқталады.
Астрологияда қолдану
Аспанда 180 градусқа қашықтықта орналасқан, айдаһардың басы мен құйрығындай бейнеленген жоғары және төмен түсетін орбиталық түйіндердің түсінігі халдейлерге дейін жетеді; оны зороастрийлер, содан кейін араб астрономдары мен жұлдыз жорамалдаушылары қолданды. Орта парсы тілінде оның басы мен құйрығы сәйкесінше гозир сар және гозир дум деп аталды; араб тілінде – әл-ра’с әл-жавзир және әл-дханаб әл-жавзир, ал Айға қатысты – әл-теннин. Ибн Қайым әл-Жаузия (1292–1350) өзінің «Мифтах дар әс-Са’ада» еңбегінде жұлдыз жорамалдаушыларына қарсы келтірген аргументтерінің бірі: «Неліктен сіздер әл-Ра’с [бас] және әл-Дханаб [құйрық] – екі көзге көрінбейтін нүктеге [көтерілетін және төмен түсетін түйіндер] ықпал бердіңіз?»