Неограмшизм – халықаралық қатынастар мен жаһандық саясат экономикасын зерттейтін сындық теория. Роберт Кокс еңбектері, гегемония, мемлекет құрылысы талданды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықаралық қатынастар теориясы
International relations theory
Неограмсиандық – халықаралық қатынастар (ХҚ) және жаһандық саяси экономиканы (ЖСЭ) зерттеуге бағытталған сын тұрғысынан қарау теориясы. Ол идеялар, институттар және материалдық мүмкіндіктердің өзара байланысын, мемлекет құрылымының ерекше пішіндерін қалыптастырудағы рөлін зерттейді. Теория Антонио Грамшидің еңбектерінен күшті ықпал алған.
Neo Gramscianism is a critical theory approach to the study of international relations (IR) and the global political economy (GPE) that explores the interface of ideas, institutions and material capabilities as they shape the specific contours of the state formation. The theory is heavily influenced by the writings of Antonio Gramsci.
Неограмс көзқарасының шығу тегі
Нео-Грамссиандық көзқарас Йорк университетінің профессоры Роберт В. Кокстың "Әлеуметтік күштер, мемлекеттер және әлемдік тәртіптер: Халықаралық қатынастар теориясынан тыс" атты мақаласында, Millennium журналының 10-шы санында (1981) 2-бетте және "Грамси, гегемония және халықаралық қатынастар: Әдістемелік очерк" деген мақаласында, Millennium журналының 12-ші санында (1983) 2-бетте жарияланды. 1981 жылғы мақаласында Кокс, дәстүрлі "мәселені шешуге" бағытталған теорияларға қарсы, Халықаралық қатынастарды (ХҚ) сын тұрғысынан зерттеуді қажет етеді. Ол, тарихи құрылымдардың пайда болуын, мәнін және дамуын зерттемей, мысалы, мемлекеттерді және олар арасындағы (демек) "анархиялық" қатынастарды Канттың "өздігінен бар нәрсе" (Dinge an sich) ретінде қабылдауды сынға алады. Алайда, Кокс өзінің келесі мақаласында Грамшидің ойларын ЖӘД (жаһандық саяси экономика) ішіндегі билік құрылымдарын талдау үшін қолдануға болатынын көрсеткеніне қарамастан, "нео-Грамссиан" деген атаудан бас тартады. Әсіресе, Грамшидің мәдени гегемония тұжырымы, реалистердің гегемония тұжырымынан мүлдем өзгеше болып көрінеді және пайдалы болып табылады. Грамшидің мемлекет теориясы, оның "тарихи блоктар" тұжырымы – материалдық мүмкіндіктердің, идеологиялар мен институттардың үстемдік құрамы, жеке және ұжымдық әрекеттердің негізгі факторларын анықтайды, сондай-ақ элиталардың "органикалық зиялылар" ретінде тарихи блоктарды құрудағы рөлі де маңызды деп есептеледі. Нео-Грамссиандық тәсілді Кокстің әріптесі, Йорк университетінің саяси ғылымдар профессоры-зерттеушісі Стивен Гилл де дамытты. Гилл элиталық Үшжақты комиссияның неолиберализмнің (қазіргі гегемониялық) идеологиясы мен Вашингтон консенсусын құруда "органикалық зиялы" ретінде қалай әрекет еткенін көрсетуге үлес қосты, сондай-ақ "Жаңа әлемдегі билік пен қарсылық" (Палгрейв, 2003) кітабында билік пен қарсылықтың жаһандануына қатысты мәселелерді зерттеді. Гилл канадалық ғалым Клэр Катлермен бірлесіп "Жаңа конституционализм және әлемдік тәртіп" (Кембридж, 2014) атты нео-Грамссиандық кітап жариялады. Бұл кітапта жаһандық саяси экономикадағы құқықтық және конституциялық инновациялардың тәртіптік күші туралы талдаулар жинақталған, онда сыншыл теоретиктер мен нео-Грамссиандардың еңбектері ұсынылған. А. Клэр Катлер халықаралық құқық теориясының нео-Грамссиандық тұжырымдамасын егжей-тегжейлі зерттеген алғашқы ғалымдардың бірі. Солтүстік Америкадан тыс жерлерде, Кис ван дер Пилль мен Хенк Овербектің (Амстердамдағы VU университетінде) басқаруымен құрылған "Амстердам мектебі", сондай-ақ Германиядағы (Дюссельдорф, Кассель және Марбург қалаларында) және Ұлыбританиядағы Суссекс университетінің жаһандық саяси экономика орталығындағы зерттеушілер нео-Грамссиандық сын әдісін қабылдады. Кассель университетіндегі Кристоф Шеррер Германиядағы жетекші нео-Грамссиан теоретиктерінің бірі және ол "қос гегемония" тұжырымын енгізді. Ол Германиядағы жаһандық саяси экономиканы сын тұрғысынан қарастырады.
The beginning of the neo Gramscian perspective can be traced to York University professor emeritus Robert W. Cox's article "Social Forces, States and World Orders: Beyond International Relations Theory" in Millennium 10 (1981) 2 and "Gramsci, Hegemony and International Relations: An Essay in Method", published in Millennium 12 (1983) 2. In his 1981 article, Cox demands a critical study of IR as opposed to the usual "problem solving" theories, which do not interrogate the origin, nature and development of historical structures, but accept for example that states and the (supposedly) "anarchic" relationships between them as Kantian Dinge an sich. However, Cox disavows the label neo Gramscian despite the fact that in a follow up article he showed how Gramsci's thought can be used to analyze power structures within the GPE. Particularly Gramsci's concept of cultural hegemony, vastly different from the realists' conception of hegemony, appears fruitful. Gramsci's state theory, his conception of "historic blocs"—dominant configurations of material capabilities, ideologies and institutions as determining frames for individual and collective action—and of élites acting as "organic intellectuals" forging historic blocs, is also deemed useful. The neo Gramscian approach has also been developed along somewhat different lines by Cox's colleague, Stephen Gill, distinguished research professor of political science at York University. Gill contributed to showing how the elite Trilateral Commission acted as an "organic intellectual", forging the (currently hegemonic) ideology of neoliberalism and the so called Washington Consensus and later in relation to the globalization of power and resistance in his book Power and Resistance in the New World Order (Palgrave, 2003). Gill also partnered with fellow Canadian academic A. Claire Cutler to release a neo Gramscian inspired volume entitled New Constitutionalism and World Order (Cambridge, 2014). The book brings together a selection of critical theorists and neo Gramscians to analyze the disciplinary power of legal and constitutional innovations in the global political economy. Co editor A. Claire Cutler has been a pioneer scholar detailing a neo Gramscian theory of international law. Outside of North America, the so called Amsterdam School around Kees van der Pijl and Henk Overbeek (at VU University Amsterdam) and individual researchers in Germany, notably in Düsseldorf, Kassel and Marburg as well as at the Centre for Global Political Economy at the University of Sussex in the United Kingdom and other parts of the world, have adopted the neo Gramscian critical method. Christoph Scherrer at the University of Kassel is one of the leading neo Gramscian theorists in Germany who introduced the concept of "double hegemony". He represents the critical global political economy approach in Germany.
Неограмс көзқарасының негіздері
Халықаралық немесе жаһандық саяси экономиканың қалыпты көзқарастарында мемлекеттің онтологиялық маңыздылығы күмәнді емес. Керісінше, Амстердамдағы ВУ университетінің Халықаралық қатынастар профессоры Хенк Овербектің трансұлттық тарихи материализм деп атаған көзқарасты қолданатын нео-Грамксиандық, “мемлекеттік құрылым мен мемлекетаралық саясатты капиталдың жинақталуы мен таптардың қалыптасуының трансұлттық динамикасының бір бөлігі ретінде қарастырады”. Нео-Грамксиандық мемлекеттік егемендікті трансұлттық қаржы жүйесінің және оған сәйкес трансұлттық өндіріс жүйесінің пайда болуымен сипатталатын жаһандық экономикалық жүйеге бағыныш деп есептейді. Бұл жүйелердегі басты ойыншылар – көпұлтты корпорациялар және Дүниежүзілік банк, Халықаралық валюта қоры сияқты халықаралық қаржы институттары жаһандық гегемонияны жүзеге асыратын “ұлтаралық тарихи блокқа” айналды (гегемонияны реалистік тұрғыдан мемлекеттің немесе мемлекеттер тобының басым күші деп қарастырудан өзгеше). Тарихи блок билігін үстемдік құрған халықтың келісімі арқылы иеленеді, бұл келісім интеллектуалдық және мәдени көздермен күштеп жүзеге асырылады, көбінесе зорлық-зомбылықсыз. Ол өзінің ықпалын кеңейту үшін саяси күреске қатысқан басқа әлеуметтік топтармен байланысады және ұлттық экономиканы стандарттау мен либерализациялау арқылы билігін нығайтуға тырысады, бірыңғай реттеу жүйесін құрады (мысалы, Дүниежүзілік сауда ұйымы). Бұл процеске тарифтер мен мемлекеттік субсидияларды қорғауға мүдделі нео-меркантилистер, дамытылмаған елдердің альянстары немесе индустриялық Батыстағы жекеленушілік және экологиялық қозғалыстар да қатысуы мүмкін. Егер контргегемония жеткілікті деңгейге жетсе, ол өзі туған тарихи блокты ығыстырып, оның орнын баса алады. Нео-Грамксиандықтар бұл қалай мүмкін екенін түсіндіру үшін Макиавеллилік терминдерін – “позициялық соғыс” және “қозғалыс соғыс” пайдаланады. Позициялық соғыста контргегемоникалық қозғалыс сендіру немесе насихаттау арқылы гегемоникалық тәртіпке қатысты өз көзқарастарын бөлісетін адамдардың санын арттыруға тырысады, ал қозғалыс соғысында контргегемоникалық тенденциялар қазіргі гегемонияны күшпен немесе демократиялық жолмен құлатуға және өзін жаңа тарихи блок ретінде орнатуға жеткілікті күшке ие болады.
In the mainstream approaches to international or global political economy, the ontological centrality of the state is not in question. In contrast, neo Gramscianism, using an approach which Henk Overbeek, Professor of International Relations at the VU University Amsterdam, calls transnational historical materialism, "identifies state formation and interstate politics as moments of the transnational dynamics of capital accumulation and class formation". Neo Gramscianism perceives state sovereignty as subjugated to a global economic system marked by the emergence of a transnational financial system and a corresponding transnational system of production. The major players in these systems, multinational corporations and international financial institutions such as the World Bank and International Monetary Fund, have evolved into a "transnational historic bloc" that exercises global hegemony (in contrast to the realist view of hegemony as the "predominant power of a state or a group of states"). The historic bloc acquires its authority through the tacit consent of the governed population gained through coercive techniques of intellectual and cultural persuasion, largely absent violence. It links itself to other social groups that have been involved in political struggles to expand its influence and seeks to solidify its power through the standardization and liberalization of national economies, creating a single regulatory regime (e. g. World Trade Organization). There are powerful forces opposing the progress of this historic bloc who may form counterhegemonies to challenge it as part of an open ended class struggle. These might include neo mercantilists who depend on the protection of tariffs and state subsidies, or alliances of lesser developed countries, or identitarian and environmentalist movements in the industrialized West. If a counterhegemony grows large enough, it is able to subsume and replace the historic bloc it was born in. Neo Gramscians use the Machiavellian terms "war of position" and "war of movement" to explain how this is possible. In a war of position, a counterhegemonic movement attempts through persuasion or propaganda to increase the number of people who share its view on the hegemonic order whereas in a war of movement the counterhegemonic tendencies which have grown large enough to overthrow, violently or democratically, the current hegemony and establish themselves as a new historic bloc.