Кіріспе
Теннесси Уильямстың сахналық пьесасы – «Игуананың түні». Бұл американдық жазушы Теннесси Уильямстың жазған сахналық пьесасы. Ол 1948 жылғы әңгімесінің негізінде жазылған. 1959 жылы Уильямс оны бір актілік пьеса ретінде қойды, ал келесі екі жылда оны толық көлемді пьесаға дамытып, 1959 және 1960 жылдары екі түрлі нұсқасын жасады, содан кейін 1961 жылы Бродвейде тұңғыш рет көрсетілген үш актілік нұсқаға жетті. Оның екі фильмге бейімделуі жасалды: Джон Хьюстон режиссерлік еткен, Ричард Бертон, Ава Гарднер және Дебора Керр ойнаған 1964 жылғы «Оскар» жүлдесіне ие болған фильм және 2000 жылғы хорват туындысы.
the stage play by Tennessee Williams
The Night of the Iguana is a stage play written by American author Tennessee Williams. It is based on his 1948 short story. In 1959, Williams staged it as a one act play, and over the next two years he developed it into a full length play, producing two different versions in 1959 and 1960, and then arriving at the three act version that premiered on Broadway in 1961. Two film adaptations have been made: The Oscar winning 1964 film directed by John Huston and starring Richard Burton, Ava Gardner, and Deborah Kerr, and a 2000 Croatian production.
Сипаттама
Реверенд Т. Лоуренс Шеннон уағыз кезінде Құдай туралы батыс бейнесін "жасыраң қылмыскер" деп сипаттайды және оның шіркеуінен тыс қалады. Шеннонның қызметі тоқтатылмайды, бірақ ол "нервтік күйзеліске" байланысты емдеуге жатқызылады. 1940 жылдары Мексикада, босатылғаннан кейін біраз уақыт өткен соң, Rev. Шеннон екінші деңгейдегі туристік агенттікте экскурсиялық нұсқаушы болып жұмыс істейді. Пьесаның ашылуынан аз уақыт бұрын Шэннонды өзінің қазіргі туристер тобының ішінде жүрген 16 жасар Шарлотта Гудолл қызын заңмен күштеп зорлауда айыптайды. Перде көтерілген кезде, Шаннон мен әйелдер тобы Мексика жағалауындағы арзан қонақ үйге келеді, оны оның достары Фред және Максин Фолк басқарады. Фред жақында қайтыс болды, ал Максин бұл зауытты басқаруға толықтай жауапты болды. Шанон эмоциялық жағынан күресіп, өзінің экскурсиялық тобын басқаруға тырысады, олар кәмелетке толмағанмен жыныстық қатынаста болғандықтан оған қарсы болды, ал Максин оған тек тәндік себептермен қызығушылық танытады. Осы хаотикалық сценарийге қоса, Ханна Джелькес қарт бабасы Нонномен бірге пайда болады, ол денсаулығы нашарлағанына қарамастан, соңғы өлеңін жазады. Жолдасушы суретші және суретші ретінде жұмыс істейтін Джелькс көп ұзамай Максиннің мейіріміне ие болады. Максинге айтарлықтай ықпал ететін Шаннон Ханнаға түнде баспана ұсынады. Пьесаның басты осі Ханна мен Шеннонның арасындағы терең адамгершілік байланыстың дамуы болып табылады. Пьесадағы кішігірім кейіпкерлерге неміс туристер тобы кіреді, олардың нацистік маршы әндері екінші дүниежүзілік соғыстың қорқынышын білдіре отырып, пьесаның ауыр тақырыптарын жеңілдетеді; Максин қонақ үйді басқаруға көмектесетін, оның лаканикалық бұйрықтарын елемейтін мексикалық "балалар"; және Джудит Феллоуз, саяхат кезінде Шарлоттаны күтіп-бағумен айналысатын "бұтч" вокалды мұғалім. "Реверенд Т. Лоуренс Шеннон" Уильямстың туысы және жақын досы, Нью-Йорктегі Сент-Клемент епископ шіркеуінің иконашыл ректоры Реверенд Сидни Ланьеріне негізделген. Ланье 1950-1960 жылдары Нью-Йорк театрының көрнекті тұлғасы болды, театр өнерінің министрлігін бастады және 1962 жылы эксперименталды American Place Theatre-ның негізін қалаушы болды. 1965 жылы мамыр айында Ланье министрліктен кетеді.
Бродвейдің түпнұсқалық қойылымы
Бұл спектакль 1961 жылғы 28 желтоқсанда Бродвейдегі «Рояль» театрында тұңғыш рет көрсетілді және 316 қойылымға дейін сахналанды. Басты рөлдерде Патрик О’Нил – Рев Шэннон, екі мәрте «Оскар» жүлдесінің иегері Бетт Дэвис – Максин, ал Маргарет Лейтон – Ханна болды. Дэвис төрт айдан кейін спектакльден кетіп, оның орнына Шелли Винтерс келді. Дэвис сомдаған Максин – өмірге құштар, күшті әйел, әзіл-қалжыңға толы сөздері бар, пьесаның маңызды бөлігінде Ханна сахнада болғанда ол көбінесе сахнадан тыс қалады. Луи Гасс, Брюс Гловер, Джеймс Фарентино және Алан Уэбб Ханнаның өліп бара жатқан әкесінің рөлінде ойнады, ол әкесіне қатты берілген. Спектакльді Фрэнк Корсаро қойды. (Дэвис өзінің «Қараңғы жеңіс» атты естеліктерінде Корсароны премьераға дейін репетицияға жібермегенін жазды). Спектакль «Тони» сыйлығының «Үздік пьеса» номинациясына ие болды. Лейтон Ханна рөлі үшін «Тони» сыйлығын «Үздік актриса» номинациясында жеңіп алды.
Фильм нұсқалары
Джон Хьюстон 1964 жылғы фильмнің режиссері және Энтони Вейлермен бірге сценарийін жазды. Ричард Бертон Рев. Шэннон, Ава Гарднер Максин, ал Дебора Керр Ханна рөлінде ойнады. Су Лион, Сирил Делеванти, Грейсон Холл (Мисс Феллоуз рөлін сомдағаны үшін «Үздік екінші пландағы әйел рөлі» номинациясына ие болды) және Барбара Джойс (кейіннен танымал суретші атанды) актерлық құрамға кірді. Фильм «Ең жақсы костюм дизайны (Ақ-қара)» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ «Көркемдік безендіру» және Габриэль Фигероа түсірген «Операторлық жұмыс» номинацияларына ұсынылды, Холлдың ойнаған рөлі де назарға алынды. Фильмде нацисттік туристер мен Джейк Латта кейіпкері алынып тасталды, ал Шэннон әжуалы телефон арқылы жұмыстан босатылды. 2000 жылы Януш Кика режиссерлік еткен хорваттық бейімделуі шықты.
1975-1976 жылдардағы қайта жаңғыру (Ло-Айрес және Бродвей)
Джозеф Харди 1975 жылдың 19 желтоқсанынан 1976 жылдың 31 қаңтарына дейін Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында қайта қойлымды сахнаға қойды. Басты рөлдерді Ричард Чемберлен (Reverend Shannon), Элеонора Паркер (Maxine Faulk), Дороти МакГуайр (Hannah Jelkes), Реймонд Масси (Jonathan "Nonno" Coffin) және Аллин Энн МакЛери (Miss Judith Fellowes) сомдады: сонымен қатар, актерлік құрамда Сьюзан Ланьер (Charlotte Goodall), Дженифер Савидж (Hilda), Норма Коннолли (Frau Fahrenkopf), Майкл Росс Верона (Herr Fahrenkopf), Бенджамин Стюарт (Jake Latta), Бен Ван Вактер (Wolfgang), Мэтт Беннет (Hank), Хосе Мартин (Pedro) және Рикардо Ландерос (Pancho) ойнады. Бұл қойылым Бродвейдегі Circle in the Square театрында 1976 жылдың 16 желтоқсанынан 1977 жылдың 20 ақпанына дейін шектеулі уақытқа қайта қойылды, онда басты рөлдерде үш актер алмастырылды: Сильвия Майлс (Maxine), Уильям Роерик (Nonno) және Барбара Карузо (Miss Fellowes). Савидж, Стюарт, Ван Вактер және Беннетт Лос-Анджелестегі рөлдерін қайталап орындаса, қосалқы актерлік құрамда Эллисон Арго (Charlotte Goodall), Гэри Такон (Pedro), Уильям Полсон (Pancho), Джон Роуз (Herr Fahrenkopf) және Амелия Лоуренсон (Frau Fahrenkopf) болды. Бродвей қойылымының декорациялары мен жарығын Х. Р. Поиндекстер, костюмдерін Ноэль Тейлор жасады, ал Рэндалл Брукс қойылымның сахналық менеджері, ал Джеймс Бернади – сахналық менеджер болып жұмыс істеді.
Басқа сахналық қойылымдар
The Circle in the Square Theatre 1988 жылы қойылымды қайта жандандырды, онда Николас Сурови Шэннон пасторының рөлін, Джейн Александр Максин рөлін, ал Мария Туччи Ханна рөлін ойнады. 1996 жылы Роберт Фоллс режиссерлік еткен Бродвейдегі қайта қойылымда Уильям Петерсен Шэннон пасторы, Марша Мейсон Максин және Шери Джонс Ханна рөлінде болды. Бұл 1994 жылы Чикагодағы Гудман театрында қойылған нұсқаға негізделген. Лондонда 1992 жылы Корольдік ұлттық театрда Альфред Молина Шэннон пасторы, ал Айлин Аткинс Ханна рөлінде ойнады. Бұл қойылымды Ричард Эйр режиссерлік етті. 2005 жылы Лондондағы Лирик театрындағы сыншылар жоғары бағалаған қойылымда Вуди Харрелсон Шэннон пасторы, Клэр Хиггинс Максин және Дженни Сигров Ханна рөлінде ойнады. Бұл қойылымды Энтони Пейдж режиссерлік етті. 2017 жылы Американдық репертуарлық театры Нонно рөлінде Джеймс Эрл Джонс, Ханна рөлінде Аманда Пламмер, Максин рөлінде Дана Делани және Шэннон пасторы рөлінде Билл Хек қатысты. 2019 жылы Лондонның Вест-Эндегі Ноэль Ковард театры Джеймс Макдональдтың шектеулі уақытқа арналған қойылымын көрсетті, онда Клайв Оуэн Шэннон пасторы, Анна Ганн Максин, Лия Уильямс Ханна, Джулиан Гловер Нонно және Финти Уильямс Мисс Феллоуз рөлінде ойнады. 2023 жылы Першинг-сквердегі қолтаңба орталығы Эмили Манн режиссерлігімен Остин Пендлтон Нонно, Дафна Рубин Вега Максин, Жан Лихти Ханна және Тим Дейли Шэннон пасторы рөлінде ойнаған қойылымды көрсетті.
Танымал мәдениетте
"Night of the Iguana" – Джони Митчеллдің 2007 жылғы "Shine" альбомынан шыққан ән. Ол Теннеси Уильямс пьесасының тақырыптық және мәтіндік бейімделуі болып табылады.