Кіріспе

Сербияның бұрынғы азаматтық қозғалысы және либералды саяси партиясы Otpor (, , стильде Otpor!) 1998-2004 жылдары Сербияда (содан кейін Югославия Федерациясының бір бөлігі) саяси ұйым болды. 1998 жылдан 2000 жылға дейінгі алғашқы кезеңде Otpor азаматтық наразылық тобы ретінде басталып, ақырында қозғалысқа айналды. Бұл қозғалыс Югославия президенті Слободан Милошевичтің ықпалындағы серб билігінің саясатына қарсы Narodni pokret (Халық қозғалысы) атауын қабылдады. 2000 жылдың қазан айында Милошевичтің құлатылуынан кейін Otpor DOS коалициясының Милошевичтен кейінгі кезеңдегі қызметін бақылайтын саяси бақылаушы ұйымға айналды. Соңында, 2003 жылдың күзінде Otpor қысқа мерзімге саяси партияға айналды. Бірақ Сербия парламентіне өту үшін қажетті 5% шегін өте алмағандықтан, ол көп ұзамай басқа партиямен бірікті. Милошевичтің бақылауындағы серб билігіне қарсы зорлықсыз күрес стратегиясын қолданған ұйым ретінде құрылған және кең танылған Otpor азаматтық жастар қозғалысына өсті. Оның қызметі 2000 жылдың 5 қазанында Милошевичтің құлатылуымен жемісті аяқталды. Милошевичке қарсы екі жылдық зорлықсыз күрес барысында Otpor Сербия бойынша тарады, өркендеген кезеңінде 70 000-нан астам жақтауларды тартты. Олар 5 қазандағы төңкерісте атқарған рөлі үшін мақтауға ие болды. Құлатылғаннан кейін Otpor жаңа үкіметті жауапкершілікке тарту мақсатында науқандар ұйымдастырды, демократиялық реформалар мен жемқорлыққа қарсы күрес үшін күш салды, сондай-ақ Гаагадағы Халықаралық қылмыстық трибуналымен (ICTY) ынтымақтастыққа талап қойды. 2003 жылғы сайлаудан кейін Otpor Демократиялық партияға (DS) қосылды.

Бастапқы қызмет

Otpor 1998 жылғы 10 қазанда Белградта Сербия премьер-министрі Мирко Марьянович басшылығымен сол жылдың басында қабылданған университет заңына жауап ретінде құрылды. Сонымен қатар, Otpor жарияланғанға дейін бірнеше күн бұрын үкімет НАТО бомбалау қаупіне байланысты арнайы шараларды белгілейтін жарлық (uredba) шығарды. 1998 жылғы 14 қазанда Александр Вучич басқарған үкіметтің Ақпарат министрлігі «Дневни телеграф», «Данас» және «Наша борба» газеттерінің жариялануын тоқтатты. Бұл газеттер үкіметке қатысты түрлі деңгейде сынға ұшыраған Белградтағы үш күнделікті басылым болды. Жаңа құрылған Otpor тобының құрамына көбінесе Демократиялық партияның жастар қанатының мүшелері, Сербияда жұмыс істейтін түрлі қоғамдық ұйымдардың белсенділері және Белградтағы екі мемлекеттік университеттің – Белград университеті мен Өнер университетінің студенттері кірді. Бұл топ тез арада саяси көзқарастары ұқсас жастар желісіне айналды, олардың көпшілігі 1996-1997 жылдардағы және 1991 жылғы 9 наурыздағы Милошевичке қарсы демонстрациялардың қатысушылары болған. Сербиядағы саяси оппозицияның дұрыс бағытталмауына байланысты Otpor дәстүрлі қоғамдық ұйым немесе саяси партия емес, кең саяси қозғалысты құруға шешім қабылдады. Оппозиция басшыларының жеке және партиялық мүдделерін қорғауына наразы болған топ «басшылары болмайтынына» шешім келді. Otpor өз мақсаттары мен әдістерін, соның ішінде елдің басты проблемалары деп санайтын мәселелерді «Сербияның болашағы туралы декларацияда» анықтады. Декларацияға Сербияның барлық көрнекті студенттік ұйымдары қол қойды және қолдады. Консультативтік орган құрылды, ал оның мүшелері декларацияны насихаттаушыларға айналды. Бастапқыда Otpor-дың қызметі Белград университетімен шектелді. Жаңа партиялық емес күш-қуатты жинақтауға тырысып, мемлекеттік БАҚ-тың оларды тағы бір оппозициялық саяси топ ретінде көрсетуіне және қаралауына жол бермеу үшін Otpor Демократиялық партиямен (DS) байланысын жария етуден аулақ болды, тіпті екі ұйымның да саяси мақсаттары ұқсас болса және көптеген мүшелері ортақ болса да. Бастапқыда ұйымның символы – жұмсақ қысылған жұдырық болуы керек деп келісті. Жас дизайнер Ненад «Дуда» Петрович логотипті жасады.

"Отпор" логотипіне сурет салу үшін төрт студент ұсталды

Билік өкілдері "Отпор" қозғалысының пайда болуына дереу өте қатаң жауап берді, тіпті қозғалыс кез келген қоғамдық жиын өткізбегенге дейін. 1998 жылдың 4 қарашасының таңында төрт студент – 22 жасар Теодора Табачки (Белград университетінің философия факультетінің студенті), Марина Глишич (22, философия факультеті), Драгана Милинкович (22, филология факультеті) және Никола Васильевич (19, Өнер университетінің ФДУ) – UofB математика факультеті ғимаратының қасбетіне біріккен жұдырық символын бояғандары үшін тұтқындалды. Кейін сол күні, қорқытып, бірлескен кінә тану мәлімдемесіне қол қоюға мәжбүр етілгеннен кейін, төрт студент 10 күндік түрме жазасын беру үшін сот алдына жеткізілді. Сотталушы Жeлько Мунижа үкімді түсіндіріп, "төрт студенттің өрескел және бейсақтық әрекеттері азаматтардың тыныштығына қауіп төндіріп, қоғамдық тәртіпті бұзды" деді. 5 қарашада студенттердің заңдық өкілдері – Никола Барович, Бранко Павлович және Душан Стойкович – "әкімшілік процестің және заңның бұрыс қолданылуы, сондай-ақ кейіннен тағайындалған жазаның ашкерелік тудыруы" туралы айта отырып, үкімге шағымданып, сотқа жүгінді. Бір күннен кейін, әкімшілік кеңесі шағымды негізсіз деп қарады. Бұл оқиға Белград университетінің электр техникасы факультетінің профессоры және "Отпор" мүшесі Србијанка Турайличтің наразылығын тудырды, ол үкімдерді "жеткіліксіз" деп атап, Белград университетінің ректоры Ягош Пуричті және Өнер университетінің ректоры Радмила Бакочевичті "өз студенттерінің көшеде тұтқындалып, түрмеге қамалуына ашық түрде реакция жасамағаны үшін" сынады.