Кіріспе

Сербиядағы саяси партия Сербияның Социалистік партиясы (қысқ. СПС) – Сербиядағы саяси партия. Ивица Дачич 2006 жылдан бері СПС-ті президент ретінде басқарып келеді. СПС 1990 жылы Сербия Коммунистер лигасы мен Югославияның Еңбекші халықтарының Социалистік одағының бірігуі нәтижесінде құрылды, ал алғашқы президенті Слободан Милошевич болды. 1990 жылғы жалпы сайлауда СПС Сербияның үкіметтік партиясы болды, ал Милошевич Сербия президенті болып сайланды. Милошевич билігінің кезеңінде СПС 1992-1993 жылдары Сербия радикалдық партиясына (СРП) сүйенді, ал кейін СРП, Жаңа Демократия және Югослав солшылдарымен бірнеше коалициялық үкіметтер құрды. 1991 жылы СПС-қа қарсы жаппай наразылықтар өтті, ал 1996-1997 жылдары Белград және Ниш сияқты ірі қалаларда сайлау нәтижелерін бұрмалау айыптамаларынан кейін тағы да наразылықтар ұйымдастырылды. Сербияның Демократиялық оппозициясы коалициясы 2000 жылғы жалпы сайлауда СПС-ті жеңді, бірақ Милошевич нәтижелерді қабылдаудан бас тартты, бұл оның құлауына әкелді. СПС 2003 жылға дейін оппозицияда болды, содан кейін 2007 жылға дейін Воислав Коштуница басқарған үкіметке қолдау көрсетті. Дачич 2008 жылғы парламенттік сайлаудан кейін СПС-ті Демократиялық партиямен коалициялық үкіметке бастап, төрт жылдан кейін Сербияның Прогрессивтік партиясымен (СНС) коалициялық үкімет құрылғаннан кейін Сербияның премьер-министрі болды. Ол 2014 жылға дейін премьер-министр қызметін атқарды, ал СПС содан бері СНС басқарған үкіметтердің кіші мүшесі болып қалып келді. Өзін демократиялық социалистік партия деп сипаттағанымен, СПС Милошевич басшылығымен аралас экономиканы және популистік ұлтшылдықты қолдады, сондай-ақ авторитарлық режимге ұқсас болды деген айыптамаларға ұшырады. Дачич басшылығымен СПС популистік сипатын сақтап қалды, бірақ әлеуметтік демократияға және Еуропалық бағытталған, прагматикалық имиджге қарай бет бұрды. СПС Біріккен Сербия және Сербияның Жасыл партиясымен байланыста және ынтымақтасады.

Құрылу

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Югославияда коммунистік партия билікті нығайта түсті. Әр құрамына кіретін республиканың партияның өз бөлімшесі болды, Сербияда Сербияның Коммунистік партиясы болды, ол 1952 жылы Сербияның Коммунистер Лигасы (СКС) болып қайта аталды. СКС 1986 жылы Слободан Милошевичті өзінің президенті етіп сайлады, бұл сол кездегі СКС президенті Иван Стамболичтің қолдауымен болды. Милошевич Косово және Воеводина провинцияларының автономиясын азайтуға уәде беріп билікке келді. 1990 жылдың қаңтар айында өткен съезде СКС пен Словения Коммунистер Лигасы арасында жіктер пайда болды, бұл федералды коммунистік партияның тарауына әкелді. Бұл сондай-ақ құрамына кіретін республикаларда көппартиялық жүйелердің құрылуына себеп болды. Милошевич 1990 жылдың 17 шілдесінде съез ұйымдастырды, онда делегаттар СКС пен Югославияның Еңбекші халықтарының социалистік одағын (ССРНЖ) біріктіруге дауыс берді, нәтижесінде Сербияның Социалистік партиясы (СПС) құрылды. Милошевич партияның президенті болып сайланды. Саяси ғалым Джерзи Виатрдың сөзіне сәйкес, бірігу "партияның ұйымдық құрылымын немесе басқаруын едәуір өзгерте қоймады", бірақ СПС материалдық және қаржылық активтерді қоса алғанда, үлкен инфрақұрылымды бақылауға алды. СПС президенті ретінде Милошевич үкіметте және мемлекеттік және жеке секторларда айтарлықтай билік пен ықпалға ие болды, ал Милошевичке адалдық танытпаған СПС мүшелері партиядан қуылды.

1990-1992 жылдар

SPS 1990 жылдың желтоқсанында ұйымдастырылған жалпы сайлауға қатысты. Парламент сайлауы көпшілік дауыс алған бірінші кандидат жеңіске жеткен жүйе бойынша өтті, онда депутаттар 250 бірмандатты округтен сайланды; бұл жүйе SPS-тің беделін арттырды. Нәтижесінде, SPS халықтың 48% дауысын ғана алып, Ұлттық Ассамблеядағы 250 орынның 194-ін жеңіп алды. Демократиялық партия (ДС) және Сербия жаңарту қозғалысы (СПО) сияқты оппозициялық партиялар сайлаудың заңдылығына күдік тудырып, пошта арқылы дауыс берудегі теріс пайдалану және дауыс санау кезіндегі манипуляциялар туралы айтты. 1991 жылдың қаңтарында социолог Ласло Секель SPS-тің 500 000 мүшесі бар екенін хабарлады. SPS 1991 жылдың наурыз айында наразылықтарға ұшырады, ал 1991 жылдың 24 мамырында Милошевичтің орнын Борисав Йович басты; ол 1992 жылдың 24 қазанына дейін осы лауазымды атқарды, содан кейін екінші партия съезінен кейін Милошевич қайтадан SPS президенті болды. Оппозиция 1992 жылдың мамырындағы парламент сайлауын бойкоттап, сайлаудың еркін және әділ өте алмайтынын мәлімдеді, сайлаудан кейін наразылық акциялары өтті, одан кейін 1992 жылдың желтоқсанында мерзімінен бұрын сайлау жарияланды, онда SPS халықтың 33% дауысын жеңіп алды. Бірақ президент сайлауында Милошевич бірінші турда халықтың 57% дауысын алды, ал оның қарсыласы Милан Панич 35% дауысқа ие болды.

1993-2000 жылдар

1993 жылдың шілдесінде Босния соғысы мен Хорватия Тәуелсіздік соғысы бойынша SPS-тің қатал ұстанымынан бас тартып, келісімге келу туралы хабарланғаннан кейін, сондай-ақ федералды бюджетті қайта бөлу мәселесі бойынша дау туындағаннан кейін SPS пен SRS арасындағы коалиция таратылды. Парламент сайлауында СПС 123 орын жеңіп алды, бірақ көпшілікке жету үшін 3 орын жетіспеді. Содан кейін Милошевич, Сербия демократиялық қозғалысының бір бөлігі ретінде 5 орын жеңіп алған Жаңа демократияны (ND) СПС-пен коалициялық үкімет құруға көндірді. ND бұған келісті және 1994 жылдың наурызында Мирко Марьянович басқаратын жаңа үкімет қызметке кірісті. СПС 1996 жылғы жергілікті сайлауда Белград және Ниш сияқты қалаларда дауыстарды бұрмалағандығына айыпталды. Сайлау комиссиясы да сайлау қорытындысын мойынға алмады. Сербия президенті ретінде конституциялық түрде екі мерзімге ғана шектелген Милошевич 1997 жылдың шілдесінде Сербиядағы жалпы сайлауға дейін аз уақыт өткен соң Югославия Федеративтік Республикасының президенті болып сайланды. СПС, НД және ЮЛ «Сол коалициясы» атымен Ұлттық Ассамблеяда 110 орын жеңіп алды. ND үкіметке қосылудан бас тартты, ал коалиция кейіннен СПС және ЮЛ SRS-пен үкімет құрғаннан кейін таратылды. Президенттік сайлауда СПС Зоран Лиличті кандидат ретінде ұсынды, бірақ сайлауға қатысқандардың саны 50%-дан аз болғандықтан сайлау күшін жойды. СПО төрағасы Вук Драшкович Рамбуйе келісімін қолдады, бірақ Милошевич оған қол қоюдан бас тартты, нәтижесінде НАТО Югославияны бомбалады. Бұған қоса, журналист Славко Чурувияның қазасынан кейін СПС және СПО арасында қақтығыс туды, бұл СПО-ны федералды үкіметтен шеттетуге әкелді. Милошевич 5 қазан күні жеңіліске ұшырағанын мойындады, ал Федералдық сайлау комиссиясы 7 қазанда нақты нәтижелерді жариялады. Сайлаудан кейін көп ұзамай СПС, СПО және ДОС Сербияда 2000 жылдың желтоқсанында мерзімінен бұрын парламент сайлауын ұйымдастыруға келісті. 2000 жылғы сайлаудан кейін Милорад Вучелич Демократиялық социалистік партияны құрды, ал Зоран Лилич те кетіп, Сербия Социал-демократиялық партиясын құрды.

2001-2008 жылдар

Милошевич 2001 жылғы наурыз айында сыбайлас жемқорлық және билікті теріс пайдалану күдігімен тұтқындалды және жақын арада бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибуналға соғыс қылмыстары бойынша сотталу үшін өткізілді. 2002 жылғы қыркүйектегі президент сайлауында СПС актер Бата Живожиновичті кандидат ретінде ұсынды; ол алтыншы орын алды. Бұл сайлау екінші турдағы сайлауға қатысу 50%-дан кем болғандықтан күшін жойды. СПС СРС төрағасы Воислав Шешельді қолдады. 2003 жылғы қаңтардағы партия съезінде СПС-тің реформашысы Ивица Дачич партияның бас кеңесінің төрағасы болып сайланды. Кейін Милошевичтің партиядан шығаруды талап еткені хабарланды, бірақ Дачич бұл ақпаратты жоққа шығарды. 2003 жылғы қарашада тағы бір президент сайлауы өтті, оны СПС бойкоттады. Бір айдан кейін СПС 22 мандат алған кезектен тыс парламент сайлауына қатысты; олардың сайлаушылары СРС-ке өткендіктен олардың танымалдылығы төмендеді. СПС Коштуница үкіметіне Ұлттық Ассамблеяда сенім мен қолдау көрсетті. 2006 жылғы наурызда Милошевичтің қайтысынан кейін Дачич пен Вучелич арасында партияны кім басқаратыны туралы дау туды. 2006 жылғы желтоқсандағы партия съезінде Дачич 2003 жылдан бері партияның де-факто басшысы болғаннан кейін СПС төрағасы болып сайланды. 2007 жылғы қаңтардағы парламент сайлауында СПС Ұлттық Ассамблеяда 16 мандатқа дейін қысқарды, содан кейін СПС оппозицияға көшті. Бір жылдан кейін СПС партияның вице-президенті Милутин Мрконжичті президент сайлауында өзінің кандидат ретінде ұсынды. Мрконжич әлеуметтік және экономикалық мәселелерді көтерді, СПС-ті "шынайы солшыл партия" деп атады және Сербияның Еуропалық Одаққа қосылуы керек екенін мәлімдеді. Жылдам арада СПС 2008 жылғы мамырда өткен кезектен тыс парламент сайлауына қатысқан Біріккен Сербия (БС) және Сербияның Біріккен зейнеткерлері партиясымен (БЖПП) коалиция құрды. Коалиция 20 мандат жеңіп алды, оның 12-сі СПС-ке бұйырды. Бастапқыда СПС үкімет құру үшін СРС, Сербияның Демократиялық партиясы және Жаңа Сербиямен келіссөздер жүргізді, бірақ СПС бұл келіссөздерден бас тартып, ДС басқаратын Еуропалық Сербия коалициясын қолдады. Сонымен қатар, СПС үкіметтік әріптесі ДС-мен келісімге келді, бірақ келісімге қол қойылғаннан кейін де тараптар арасындағы қақтығыстар жалғасты. 2011 жылы ұйымдастырылған наразылықтар Сербия президенті Борис Тадичті 2012 жылға кезектен тыс сайлау тағайындауға мәжбүр етті. 2012 жылғы сайлау науқанында СПС БС және БЖПП-мен бірлесіп сайлау науқанын жүргізді, Дачич олардың бірлескен президенттік үміткері болды. Дачич президент сайлауында 15% дауыс жинап, үшінші орын алды. Бұл 2012 жылғы шілдеде Дачичтің Сербия премьер-министрі болуына әкелді. Премьер-министр ретінде Дачич Сербия мен Косово арасындағы қарым-қатынасты жақсарту бойынша жұмыс істеді, бұл 2013 жылғы сәуірде Брюссель келісімімен ресми тіркелді. 2013 жылғы қыркүйекте оның бұйрығымен үкімет қайта құрылды, содан кейін СПС және СНС Сербияның Біріккен аймақтарынсыз жеке басқаруды жалғастырды. Алайда президент Николич 2014 жылғы наурызда кезектен тыс парламент сайлауын өткізуді талап етті. СПС БС және БЖПП-мен бірлесіп сайлауға қатысты және жұмысшылар, шаруалар мен зейнеткерлерді қорғау науқанын жүргізді. Олар Ұлттық Ассамблеяда 44 мандат жеңіп алды, ал олардың коалициялық әріптесі СНС барлығы 158 мандат жеңіп алды.

2015 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2015 жылы кезектен тыс парламент сайлауы өткізілуі талқыланды. Бұл 2016 жылдың қаңтар айында, 2016 жылдың сәуір айында парламент сайлауы өтеді деп жарияланғанда расталды. Бұл жарияланғаннан кейін PUPS SPS–JS коалициясынан шығып, SNS басқаратын коалицияға қосылды, ал SPS және JS Сербияның Жасыл партиясымен (ZS) коалиция құрды. СПС басқаратын сайлау тізімінде Коммунистік партияның төрағасы және Иосип Броз Титоның немересі Йошка Броз та болды. Бұл коалиция Ұлттық Ассамблеяда 29 орын жеңіп алды, оның 21-ін СПС иеленді. Сайлаудан кейін СПС 2016 жылдың тамызында құрылған СНС басқаратын коалициялық үкіметте кіші серік ретінде қалуға келісті. СПС 2017 жылғы президенттік сайлауға қатыспады, керісінше, сайлаудың бірінші турында 56% дауыс жинаған Вучичті қолдады. Оның президент болып сайлануына жаппай наразылықтар ерді. 2018 жылдың соңында үкіметке қарсы наразылықтар басталды және 2020 жылдың наурызына дейін жалғасты. Осы кезеңде Сербия үшін оппозициялық Альянс 2020 жылғы парламент сайлауын бойкоттау туралы шешім қабылдады. Бұл СПС басқаратын коалицияның 2016 жылғы сайлаудағыдан аз дауыс алғанына қарамастан, 32 орын жеңіп алуына әкелді. СПС Ұлттық Ассамблеядағы 250 орынның 188-ін иеленген СНС басқаратын коалициямен ынтымақтастығын жалғастыруды ұсынды. Сайлаудан кейін СПС СНС-пен үкіметте қалды, ал 2014 жылдан бері Сербияның бірінші вице-премьері болған Дачич 2020 жылдың қазан айында Ұлттық Ассамблеяның төрағасы болды. Дачич 2021 жылдың мамырынан қазан айына дейін сайлау жағдайын жақсарту бойынша диалогтарды жүргізді. СПС осы диалогтардан кейін СНС-ті қолдауын жалғастыратынын мәлімдеді, ал 2022 жылдың қаңтарында СПС 2022 жылғы президенттік сайлауда Вучичті қолдайтынын жариялады. Парламент сайлауында СПС ЖС және ЗС-пен коалиция құрды және Қытай мен Ресеймен ынтымақтастықты күшейтуді насихаттады. Коалиция барлығы 31 орын жеңіп алды, оның 22-сі СПС-ке бұйырды, ал Вучич президенттік сайлауда сайлаушылардың 60% дауысын алды. СПС сайлаудан кейін СНС-пен бірлесіп үкімет құруға келісті, нәтижесінде Дачич 2022 жылдың қазан айында бірінші вице-премьер болып қайта тағайындалды. 2023 жылдың наурызында Вучич Мемлекет үшін Халықтық қозғалысын құру туралы жариялағаннан кейін Дачич бұл "СНС және СПС арасындағы ынтымақтастықтың жаңа, тіпті жоғары деңгейіне" әкелуі мүмкін екенін айтты. Алайда, қозғалысқа қосылуға қарсы фракция құрылды, мысалы, вице-президент Предраг Я. Маркович "Егер СПС қозғалысқа қосылса, ол өзінің ерекшелігін жоғалтады" деді. Осыған қарамастан, СПС 2023 жылдың басында өтетін парламент сайлауында ЖС және ЗС-пен сайлауалды одақ құрды. СПС сайлауда жеңіліске ұшырады, СПС басқаратын коалицияның құрамында барлығы 12 орын жеңіп алды. Дачич СПС-тің жаңа төрағасын сайлауға дайын екенін мәлімдеді, бірақ СПС-тің бас кеңесі Дачичтің СПС төрағасы болып қалуын және СНС-пен ынтымақтастықты жалғастыруын қолдады.

Милошевич дәуірі

1990 жылы қазанда СПС өзінің алғашқы саяси бағдарламасын қабылдады, оның мақсаты – «заң мен әлеуметтік әділдікке негізделген социалистік республика ретінде Сербияны дамыту» болды. СПС кәсіподақтармен байланысын сақтап келді, бірақ тәуелсіз кәсіподақтарға қарсылық көрсетілді және олардың қызметі полиция тарапынан қатыгездікпен тоқтатылды. Сонымен қатар, СПС антилиберализммен байланысты болды. СПС өзін «демократиялық социалистік партия» және «Светозар Маркович, Димитрие Тукович және Сербияның социал-демократиялық партиясының идеяларын жалғастырушы» деп жариялады. Саяси ғалымдар Хайнц Тиммерманн мен Люк Марч, сондай-ақ Прагадағы Метрополитен университетінің оқытушысы Марко Стоич, Милошевич кезеңінде СПС-ті популизмнің ұлттық түрімен байланыстырды. Саяси ғалым Жан Пьер Кабестан СПС ұлтшылдықтың өсуімен дамығанын, бірақ өзі ұлтшыл емес екенін, керісінше СПС-ті коммунизммен байланыстырғанын атап өтті. Этнолог Миряна Прошич Дворник СПС «оппозициялық партиялардың ұлтшыл риторикасын қолға алды» деп мәлімдеді. Саяси ғалым Януш Бугайский СПС-ті ұлтшыл деп сипаттады, бірақ ол өзін ұлтшыл деп жариялаған емес екенін де айтты. АҚШ-тың Югославиядағы соңғы елшісі Уоррен Циммерманн Милошевичті «шынайы ұлтшыл емес, мүмкіндікті пайдаланушы» деп сақарды. СПС барлық югослав халықтары мен этникалық азшылықтардың толыққанды теңдігі принципін қолдады, сонымен қатар югославизмді де жақтады. 1995 жылғы Дейтон келісіміне дейін СПС, Радован Караджич басқарған Серб Республикасы үкіметіне қарсылық көрсетуді бастады. СПС басқарған кезеңде тәуелсіз БАҚ өкілдеріне қысым көрсетілді және оларға жоғары айыппұл салынды. Ал 2010 жылдары әлеуметтік демократия бағытына бет бұрды. СПС әлі де оның мүшесі болып, популистік риториканы қолдап келсе де, қазір саяси спектрде орта-сол жаққа орналасқан. 2000 жылдардың ортасына дейін СПС Еуроскептик болды және антиглобалистік және Батысқа қарсы көзқарасты қолдады. Содан бері СПС Сербияның Еуропалық Одаққа қосылуын қолдап келеді. Бұдан өзге, СПС Ресейге жақындығымен де сипатталды.

Демографиялық сипаттамалар

1992 жылдың желтоқсанындағы федералды парламент сайлауы алдында Әлеуметтік зерттеулер институты жүргізген сауалнама бойынша, SPS қолдаушыларының көпшілігі ұлттық мемлекетке қарағанда азаматтық мемлекетті артық деп санады. 1990 жылдардағы демографиялық құрамымен салыстырғанда, 2000 жылдары оның базасындағы жұмысшылар мен шаруалардың үлесі артты. CeSID-тің 2008 жылғы мәліметтеріне сәйкес, SPS–PUPS–JS коалициясының көпшілігі Еуропаға күдішпен қарады. Генрих Бёлл қоры 2020 жылдың қарашасында зерттеу жүргізді, онда SPS қолдаушыларының көпшілігі Сербияның Еуропалық Одаққа қосылуына қарсы болды, оның орнына Ресеймен жақынырақ қарым-қатынас орнатуды қалады және патриархалдық отбасылық құндылықтарды сақтауға бағытталған заңдарды қабылдауды қолдады.

Ұйым

Қазіргі SPS президенті - Дачич, ол соңғы рет 2022 жылдың желтоқсанында қайта сайланды, ал қазіргі вице-президенттер - Александр Антич, Бранко Ружич, Душан Баятович, Новица Тончев, Предраг Дж. Маркович, Славица Джукич Деянович, Джордже Миличевич және Жарко Обрадович. Оның парламенттік фракциясының төрағасы - Снежана Паунович. SPS штаб-пәтері Белградтағы Михайла Пупина бульвары, 6-да орналасқан. Оның «Социалистік жастар» атты жастар қанаты және «Әйелдер форумы» атты әйелдер қанаты бар. 1990 жылдан 1997 жылға дейін құрамына Сербияның әлеуметтік стратификациясының көптеген өкілдері кірді, оның ішінде мемлекеттік басқару қызметкерлері, мемлекеттік кәсіпорындардың бизнес басқару элитасы, мемлекеттік сектордағы жұмыскерлер, аз қамтылған шаруалар, жұмыссыздар мен зейнеткерлер. 2015 жылы SPS-тің 65 000 мүшесі бар екені хабарланды. 2016 жылы SPS-тің 195 000 мүшесі бар екені мәлімделді.

Халықаралық ынтымақтастық

СПС Черногорияда Момир Булатовичпен және оның басшылығындағы партиялармен ынтымақтастық жасады, ал Босния және Герцеговинада СПС Караджичтің Серб демократиялық партиясымен және Социалистік партиямен ынтымақтастық етті. СПС Грекиядағы «Сириза» саяси партиясымен ынтымақтасады. 2008 жылғы сайлаулардан кейін СПС Социалистік Интернационалға қосылу үшін өтініш жолдады, сондай-ақ Дачич сол кездегі президенті Георгий Папандреумен кездесті. Бірақ Босния және Герцеговинаның Социал-демократиялық партиясы бұл қадамға қарсылық білдіріп, оның өтініші қабылданбауын талап етті, ал Словенияның Либералды демократия партиясының саяхатшысы Елько Качин Тадичтің СПС-тің Социалистік Интернационалға қосылуына бөгет қойғанын мәлімдеді. Оның кандидатурасы әлі қабылданбады, алайда СПС Еуропалық социалистер партиясының серіктес мүшесі мәртебесін де іздеп отыр. Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясында СПС-ті Дунья Симонович Братич ұсынады, ол Социалистер, демократтар және жасылдар тобының құрамында отырады.

Парламент сайлауы

+ Сербияның Ұлттық жиналысы Жыл Лидері Халықтық дауыс Халықтық дауыс % Орындықтар саны Орындықтар өзгеруі Коалиция мәртебесі Ref. 1990 Слободан Милошевич 2,320,587 48.15% 1-ші 194 – 1992 1,359,086 30.62% 1-ші 93 – 1993 1,576,287 38.21% 1-ші 22 – 1997 1,418,036 35.70% 1-ші 38 Сол жақ коалициясы 2000 516,326 14.10% 2-ші 48 – 2003 Ивица Дачич 291,341 7.72% 6-шы 15 – 2007 227,580 5.74% 5-ші 6 – 2008 313,896 7.75% 4-ші 4 SPS–PUPS–JS 2012 567,689 15.18% 3-ші 13 SPS–PUPS–JS 2014 484,607 13.94% 2-ші 0 SPS–PUPS–JS 2016 413,770 11.28% 2-ші 4 SPS–JS–KP–ZS 2020 334,333 10.78% 2-ші 1 SPS–JS–KP–ZS 2022 435,274 11.79% 3-ші 0 SPS–JS–ZS 2023 249,916 6.73% 3-ші 10 SPS–JS–ZS

Президент сайлауы

+ Сербия президенті Жыл Кандидат 1-турдағы халық дауысы % халық дауысы 2-турдағы халық дауысы % халық дауысы Ескермелер Сілтеме (Дереккөз) 1990 Слободан Милошевич 3,285,799 67.71% — — 1997 ж. қыркүйек Зоран Лилич 1,474,924 37.12% 1,691,354 49.38% Сайлау төмен қатысуға байланысты күштен тоқтатылды 1997 ж. желтоқсан Милан Милутинович 1,665,822 44.62% 2,181,808 61.19% 2002 ж. қазан Бата Живожинович 119,052 3.34% — — Сайлау төмен қатысуға байланысты күштен тоқтатылды 2002 ж. желтоқсан Воислав Шешель 1,063,296 37.10% — — Шешельді қолдады; сайлау төмен қатысуға байланысты күштен тоқтатылды 2003 ж. Сайлауға бойкот Сайлау төмен қатысуға байланысты күштен тоқтатылды 2004 ж. Ивица Дачич 125,952 4.09% — — 2008 ж. Милутин Мрконич 245,889 6.09% — — 2012 ж. Ивица Дачич 556,013 14.89% — — 2022 ж. 2,224,914 60.01% — —

Федералды парламент сайлауы

Жыл Лидер Халық дауысы Халық дауысының % Орын саны Орын өзгерісі Коалиция Статусы Ескертулер Сілтеме (Дереккөз) 1992 жылғы мамыр Слободан Милошевич 1,655,485 49,05% 1-орын 73 – 1992–1993 1,478,918 33,34% 1-орын 26 – 1996 1,848,669 45,34% 1-орын 5 Солшыл коалиция 2000 1,532,841 33,95% 2-орын 8 Азаматтар палатасы сайлауы 1,479,583 32,68% 2-орын 7 Республикалар палатасы сайлауы

Федералды президенттік сайлау

+ Югославия Федеративтік Республикасының Президенті Жыл Кандидат 1-ші турдағы халық дауысының саны % Халық дауысының жалпы саны 2-ші турдағы халық дауысының саны % Халық дауысының жалпы саны Сілтеме 2000 Слободан Милошевич 1,826,799 38,24% — —