Кіріспе

Коммерциялық емес қайырымдылық ұйымы.

Америка университет профессорларының қауымдастығы (ААУП) – АҚШ-тағы профессорлар мен өзге де ғалымдардың ұйымы. ААУП мүшелігіне 500-ден астам жергілікті кампус бөлімшелері және 39 штаттық ұйым кіреді. ААУП-тің жарияланған мақсаты – академиялық еркіндік пен бірлескен басқаруды дамыту, жоғары білім берудің негізгі кәсіби құндылықтары мен стандарттарын анықтау және жоғары білім берудің қоғамдық игілікке үлесін қамтамасыз ету болып табылады. 1915 жылы Артур О. Лавджой және Джон Дьюи құрған ААУП елдегі колледждер мен университеттерде білім сапасын және академиялық еркіндікті сақтау стандарттары мен процедураларын әзірлеу арқылы американдық жоғары білімін қалыптастыруға көмектесті.

Тарих

1890-шы жылдар мен 1900-ші жылдардың басында колледж оқытушыларын академиялық лауазымдарынан босатуға бірнеше әрекеттер жасалды, соның ішінде 1894 жылы Висконсин университетінде Ричард Эллиді босатуға жасалған сәтсіз тырыс. Бірақ, келесі жылы Эдвард Бемис Чикаго университетіндегі лауазымынан, ал Джордж Д. Херрон 1899 жылы Гриннелл колледжіндегі лауазымынан босатылды. Бұл оқиғалардың ең танымалдарының бірі – 1900 жылы евгеникалық, экономика профессоры және социолог Эдвард Алсворт Росс Стэнфорд университетінен жұмыстан босатылды. Росс Стэнфорд университетінің негізін қалаушы Лиланд Стэнфорд басқаратын Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолының қытай жұмысшыларын жұмысқа алуын сынағандықтан, Лиландтың жесірі Джейн Стэнфорд араласып, президент пен факультеттің қарсылығына қарамастан, Росс ақырында жұмыстан босатылды. Артур О. Лавджой сияқты бірқатар профессорлар наразылық білдіріп отставкаға кетті. Он бес жыл өткен соң, 1915 жылдың қаңтарында AAUP Нью-Йорктегі Химиктер клубында өткен бірқатар мәжілістерден кейін «ЖОО профессорларының қауымдастығы» деп құрылды. Джон Дьюи ұйымның президенті болып сайланды, ал сол кезде Джонс Хопкинс университетіне ауысқан Лавджой хатшы болып тағайындалды. 1915 жылдың ақпан айында Юта университетінің президенті Джозеф Т. Кингсбери екі профессор мен екі оқытушыны жұмыстан босатып, одан кейін 14 оқытушы наразылық білдіріп отставкаға кетті, бұл AAUP-тың алғашқы академиялық еркіндік сараптамасын бастады. Бұрын, 1911 жылы Юта штатының Прово қаласындағы Бригам Янг университетінде осы профессорлардың бір бөлігі қатысқан дау болған. AAUP 1915 жылдың желтоқсанында «Американдық университет профессорлары қауымдастығының бюллетені» журналының алғашқы томын жариялады, онда қазіргі академиялық еркіндік және академиялық лауазым туралы 1915 жылғы Декларациясы бар құжат жарияланды – бұл AAUP-тың академиялық мамандық мүшелерінің құқықтары мен міндеттері туралы негізгі мәлімдемесі. 2010 жылдан бері AAUP «Академиялық еркіндік журналын» жариялап келеді, ол онлайн-да қолжетімді жылдық мерзімді басылым.

Академиялық еркіндік пен профессорлық-оқытушылық қызмет туралы қағидалар туралы мәлімдеме

Американдық университет профессорларының қауымдастығы (AAUP) академиялық еркіндік және лауазымдық мерзімге қатысты саясатының тарихын егжей-тегжейлі баяндағанда, қауымдастық "префессорлардың не үйрететінін және не жазатынын бақылауға тырысатын адамдар әлі де бар" деп мәлімдейді. AAUP-тің "Академиялық бостандық және лауазымдық қызмет туралы қағидалар туралы мәлімдемесі" қағидалар мен практиканың толыққанды тұжырымдамасы болып табылады және академиялық қауымдастықпен кеңінен қабылданады. Академиялық процестерді қамтамасыз ететін қауымдастықтың процедуралары бүкіл елдегі университеттердегі кәсіби жұмыспен қамту практикасының үлгісі болып қала береді. Ол академиялық еркіндікті қорғауда маңызды сот істеріне қатысу арқылы өзекті рөл атқарды. Соның ішіндегі ерекше жағдай – Суизи Нью-Гэмпширге қарсы (1957) ісі, онда АҚШ Жоғарғы Соты академиялық еркіндіктің Бірінші түзету бойынша қорғалатын құқық ретіндегі маңызды рөлін мойындады. Бұл іс АҚШ-тағы университет саясатына елеулі әсер еткен прецедент болды, академиялық пікірталас пен зерттеудің мемлекеттік араласусыз маңыздылығын растады. AAUP-тің мұндай істердегі қорғау қызметі академиялық қауымдастықты зияткерлік бостандыққа қол сұғудан қорғауға деген міндеттемесін көрсетеді. Қауымдастық "Академиялық бостандық пен лауазымдық құқықтың қағидалары" 1925 жылғы конференцияға қатысты екенін ұсынады. Р.М. О'Нилдің тарихы АҚШ-тағы академиялық еркіндік туралы мәлімдеменің ресми бастауы 1915 жылғы "қағидалар туралы мәлімдемеден" басталатынын көрсетеді, осы кезде "жаңа ғана құрылған" AAUP алғашқы жиынын өткізді. Академиялық еркіндік демократиялық құқықтар мен сөз бостандығының құндылықтарымен үйлесетіні анық болғанымен, О'Нил сол кезде академиялық еркіндік туралы идеялар толығымен қабылдалмағанын, тіпті New York Times та декларацияны сынағанын, бірақ бүгінде мәлімдеме "АҚШ Конституциясы сияқты дерлік бұзылмайтын" болып қалатынын атап өтеді. Бес қағидаға негізделген академиялық лауазым туралы мәлімдеме де қарапайым және нақты. Бірінші қағида тағайындалу шарттары жазбаша түрде көрсетілуі керек екенін айтады. Екіншісі профессорлардың лауазымға орналасу шарттары мен мерзімі туралы мәлімет береді. Үшіншісі, мұғалімнің сынақ мерзімінде "барлық оқытушылар сияқты академиялық еркіндікке ие болуы керек" екенін көрсетеді. Лауазымды бермейтін шешімге шағымдану шарттарын егжей-тегжейлі түсіндіріп, төртінші тармақ факультет пен мекеменің басқарушы кеңесі лауазымды беруге немесе бермеуге шешім қабылдауы керек екенін айтады. Соңғы тармақ егер профессорлық-оқытушылық қызметке университет қаржылық шектеулерге байланысты тағайындалмаса, "қаржылық қиындықтардың нақты және шындыққа сәйкес болуы керек" екенін көрсетеді. Жоғарғы Соттың Кейшианға қарсы Регенттер кеңесі (1967) ісіне назар аударатын болсақ, ол AAUP-тің академиялық бостандық қағидаларының конституциялық және құқықтық негізін құрды, ал 1970 жылғы түсіндірме мәлімдемені "статикалық кодекс емес, өзгеріп жатқан уақыт пен жағдайларға бейімделуді басқару үшін нормалардың шеңберін белгілейтін негізгі құжат" деп есептейді. Түсіндірме 1940 жылғы түсіндірмелердегі негізгі тұстарды қайталайды. Мәлімдеме дау-дамайға жол бермейді, бірақ профессорлар "олардың пәндеріне қатысы жоқ даулы мәселелерді оқытуларына енгізбеу үшін" сақ болуы керек деп сеніп, кәсібиліктің маңыздылығын баса назар аударады. Түсіндірме сонымен қатар профессорлардың азаматтардың құқықтары бар екенін, бірақ ғалымдар мен білім беру қызметкерлері "халық олардың мамандығы мен мекемелерін олардың айтқандары бойынша бағалай алатынын" есте ұстауы керек екенін атап өтеді, сондай-ақ барлық күш-жігер "мекеме атынан сөйлеп отырғанын көрсету үшін" жұмсалуы керек екенін көрсетеді. Түсініктемелерде профессорлық-оқытушылық қызметке тағайындауды бағалау туралы қосымша түсініктер қарастырылады және "1968 жылғы академиялық бостандық пен лауазымдық мерзімге қатысты ұсынылатын институционалдық ережелерге" сілтеме жасалады, онда 1940 жылғы мәлімдемеге және профессорлық-оқытушылық құрамды жұмыстан босату стандарттары туралы кейінгі құжаттарға негізделген саясат ұсынылады.

Колледждер мен университеттерді басқару туралы мәлімдеме

Америка университет профессорларының қауымдастығы 1920 жылы өзінің алғашқы "Колледждер мен университеттерді басқару туралы мәлімдемесін" жариялады, онда "кадрлық шешімдерге, әкімшілерді таңдауға, бюджетті дайындауға және білім беру саясатын анықтауға оқытушылардың қатысу маңыздылығы баса көрсетілді. Кейінгі жылдары мәлімдемеге түзетулер енгізілді, бұл 1966 жылғы "Колледждер мен университеттерді басқару туралы мәлімдемемен" аяқталды. Мәлімдеме Америка университет профессорларының қауымдастығы, Америка білім беру кеңесі (ACE) және Университеттер мен колледждер басқармаларының қауымдастығы (AGB) тарапынан бірлесіп жасалды. Мәлімдеме басқарушы кеңестердің, оқытушылардың және әкімшіліктердің рөлдерін нақтылайды. Бұл құжат жоғары білім беруді басқарудың "үлгі жоспарын" ұсынбайды. Сондай-ақ, мәлімдеменің мақсаты өнеркәсіп және үкіметпен қарым-қатынас принциптерін ұсыну емес, бірақ "бар кемшіліктерді түзету" бағытын белгілейді. Керісінше, мәлімдеме институттардың ішкі басқаруы үшін ортақ көзқарас құруға бағытталған. Студенттердің қатысуына толыққанды назар аударылмаған. Мәлімдеме жоғары білім беруді ұйымдастыру және басқарудағы басқару құрылымдарының ресми рөлдеріне шолу жасап, жалпы білім беру саясаты және ішкі операцияларға қатысты.

Діни институттармен қақтығыс

Ғалымдар ААУП-тың "діни колледждер мен университеттерге деген кері көзқарасын" сынға алды. ААУП көптеген діни мекемелерді, соның ішінде Бригам Янг Университеті мен Америка Католик Университетін айыптады. Басқалар ААУП-тың діни мекемелердегі академиялық еркіндікке қатысты қазіргі тұрымын сынға алды, себебі ол 1940 жылғы академиялық еркіндік туралы мәлімдемесіне қайшы келеді, онда діни мекемелерге академиялық еркіндікке шектеулер қоюға рұқсат беріледі, егер бұл шектеулер нақты айтылған болса. 1970 жылы ААУП 1940 жылғы мәлімдемесін сынға алып, көптеген діни мекемелер академиялық еркіндікке шектеу қоюды "қажет етпейтінін немесе қаламайтынын" мәлімдеді. 1988 жылы ААУП тағы бір түсіндірме ұсынды, "1970 жылғы қолдаусыз қалдыру шарты" діни мекемені "өзін "жоғары білімнің нағыз орталығы" ретінде көрсету құқығынан" айыратынын айтты. ААУП контингентті оқытушылар туралы бірнеше есеп жариялады: 2008 жылы жартылай штатты оқытушыларға қатысты аккредиттеу органдарының нұсқаулары туралы есеп және толық штатты контингентті оқытушының академиялық бостандығы мен заңды процестік құқықтарының бұзылуына қатысты тергеу есебі; сондай-ақ 2006 жылы әртүрлі колледждердегі контингентті оқытушылардың саны туралы мәліметтерді қамтитын анықтамалық. 2006 жылы ААУП жартылай штатты оқытушыларға жұмыс орнының қорғалуын қамтамасыз ететін жаңа саясатты қабылдады. 2003 жылы ол өзінің маңызды саясатын – Контингенттік тағайындамалар және академиялық мансап туралы жариялады. Бұл мәлімдеме екі бағытта жаңа ұсыныстар енгізеді: штаттық қызметке тағайындалатын оқытушылардың үлесін арттыру, сондай-ақ контингенттік тағайындамаларға ие болғандар үшін жұмыс орнының қауіпсіздігі мен заңды процестік қорғауды жақсарту.

Ұжымдық келіссөздер

2009 жылы AAUP өзінің қайта ұйымдастырылуын бастады, бұл бұрын шатасқан ой-санасы, ұйымдастырылмаған бөлімшелердегі лоббилік қызметі («Адвокаттық» деп аталады) және Ұжымдық келіссөздер жүргізетін бөлімшелерге қолдау көрсету арасындағы қарым-қатынасты ресми түрде бөлуді қамтыды. AAUP қазіргі уақытта АҚШ-та Коннектикут университеті, Портленд мемлекеттік университеті, Аляска университеті, Калифорния мемлекеттік университеті жүйесі, Ратгерс университеті, Орегон университеті, Шығыс Мичиган университеті, Иллинойс Чикаго университеті, Род-Айленд университеті, Нью-Йорк мемлекеттік университеті және көптеген басқа да оқу орындарындағы шамамен 70 ұйымды білдіреді. Бұл ұйымдар мемлекеттік және жеке сектордағы мекемелерді қамтиды, сондай-ақ басқа еңбек одақтарымен бірлескен көптеген серіктестік ұйымдар бар, ең көп таралғаны – Американдық мұғалімдер федерациясымен (AFT) бірлескен мүшелік. Американдық мұғалімдер федерациясы және басқа дәстүрлі кәсіподақтардан айырмашылығы, AAUP қызмет көрсететін бас ұйым емес. Оның барлық филиалдары (кем дегенде, басқа еңбек одақтарымен байланысы жоқтары) өздерінің барлық қызметтерін – қызметкерлер, адвокаттар, консультанттар және ұйымдастырушылар сияқты – толыққанды қамтамасыз ететін тәуелсіз ұйымдар болып табылады. Сондай-ақ, AAUP конституциясында банкроттыққа салуға қатысты өкілеттік жоқ, сондықтан ол өзінің кез келген филиалдарын басып ала алмайды, сайланған басшыларын алмастыра алмайды немесе оларға саясатты, келіссөздерді немесе күн тәртібін диктаттай алмайды. Бірнеше университет бөлімдері еңбек тақырыбына байланысты ереуілдерге қатысты, соның ішінде 1979 жылы Бостон университетінде, 2021 жылы Райт мемлекеттік университеті мен Орегон Технологиялық институтында және 2023 жылы Рутгерс университетінде.