Кіріспе

Селеукиялық Селеук (Σέλευκος Seleukos; шамамен б.з.д. 190 ж. туған; шамамен б.з.д. 150 ж. белгілі болған) – эллиндік астроном және философ. Тигр өзеніндегі Селеукия қаласынан, Месопотамиядан, Селеукид империясының астанасынан немесе Эритрея теңізіндегі Селеукиядан шыққан ол гелиоцентризмді қолдаушы және толқындардың пайда болу себептері туралы теориясымен танымал.

Гелиоцентрикалық теория

Селевк Самос атындағы Арристархтың гелиоцентрлік теориясын қолдағаны мәлім, ол Жер өзінің осінің айналасында айналып, одан кейін Күнді айналатынын айтқан. Плутархтың сөзіне қарағанда, Селевк гелиоцентрлік жүйені алғаш рет логикалық тұрғыдан дәлелдеген, бірақ ол қандай аргументтер қолданғаны белгісіз. Бартель Леендерт ван дер Ваерденнің пікірінше, Селевк гелиоцентрлік теориясын геометриялық модельдің тұрақтыларын анықтап, сондай-ақ 16 ғасырда Николаус Коперник жасағандай, осы модельді пайдаланып планеталардың орналасуын есептеу әдістерін дамыту арқылы құрған болуы мүмкін. Ол өзінің замандасы Гиппархтың дәуірінде қол жетімді болған тригонометриялық әдістерді қолданған болуы мүмкін. Гераклид Понтик (б.з.д. 387–312 жж.) тұсындағы Меркурий және Венера сияқты кіші планеталар кейде Күн планеталары деп аталған, себебі олардың орналасуы Күннен аз ғана бұрышпен ауытқуда. Грек географы Страбонның мәліметінше, Селевк алғаш рет ғаламның шексіз екенін болжаған.

Жауын-шашын

Люсио Руссоның пікірінше, Селевктің күнцентрлік теорияны қолдау үшін келтірген аргументтері, ықтимал, құбылмалы су деңгейі (толқындар) құбылысымен байланысты болған. Селевк зерттеген жылдық толқын айналымын жерцентрлік жүйеде түсіндіру өте қиын. Селевк толқындардың Айдың әсерінен туындайтынын дұрыс болжады, бұл әрекеттесудің пневма арқылы жүзеге асырылатынын түсіндірді. Ол толқындардың уақыты мен күші әртүрлі жерлерде әртүрлі болатынын байқады. Руссоның сөзіне сәйкес, Селевк толқындарды Айға және Жердің айналма қозғалысына байланыстырған, оны Жер-Ай жүйесінің ортақ массалық центрінің айналасындағы Жердің қозғалысы деп түсіндіруге болады. Страбонның (3.5.9) мәлімдемесінше, Селевк алғашқылардың бірі болып толқындардың Айдың тартылысынан пайда болатынын және толқындардың биіктігі Айдың Күнге қатысты орналасуына байланысты екенін айтқан.