Региомонтан: Математик, астроном және «Альмагест» жұмысының жаңаша түсіндірушісі

Кіріспе

Неміс математигі және астрономы (1436–1476)
Ай кратері

Иоганн Мюллер фон Кенигсберг (6 маусым 1436 – 6 шілде 1476) Оптика және ежелгі әдебиет бойынша лекция оқыды. 1460 жылы пап өкілі Базилиос Бессарион дипломатиялық миссиямен Венаға келді. Математикалық ғылымдарға қызығушылығы зор болған гуманист ғалым Бессарион Пейербахпен араласуға тырысты. Бессарионның философиялық қарсыласы Трапезундтық Георгий жақында Птолемейдің «Альмагестінің» грек тілінен латын тіліне жаңа аудармасын жасады, Бессарион оны дұрыс емес және нашар аударған деп тапты, сондықтан Пейербахтан жаңа аударма жасауын сұрады. Пейербахтың грек тілі аударма жасауға жеткіліксіз болды, бірақ ол «Альмагесті» жақсы білгендіктен, жұмыстың жаңартылған, жақсартылған қысқартылған нұсқасымен айналыса бастады. Бессарион Пейербахты өзінің үйіне шақырып, Венадағы жұмысын аяқтағаннан кейін Италияға бірге баруға шақырды. Пейербах Региомонтан да олармен бірге баруы керек деген шартпен шақыруды қабылдады. Алайда Пейербах 1461 жылы ауырып, «Альмагестің» қысқартылған нұсқасының алғашқы алты кітабын ғана аяқтап қайтыс болды. Өлім төсегінде Пейербах Региомонтанға кітапты аяқтап, жариялауға уәде беруін өтінді. Ол Венгрияда тұрғанда жасаған тригонометриялық кестелері, «Tabulae directionum profectionumque» (1490 жылы қайтыс болғаннан кейін басылған), астрология үшін, оның ішінде астрологиялық үйлерді табу үшін арналған. «Tabulae» кестелерінде бірнеше тангенс кестелері де бар. 1471 жылы Региомонтан Франкониядағы Нюрнберг еркін қаласына көшіп келді, ол империяның білім, баспа, сауда және өнер орталықтарының бірі болатын. Мұнда ол гуманист және саудагер Бернхард Вальтермен бірге жұмыс істеді. Кометалардың атмосфералық құбылыстар екендігі туралы басым Аристотельдік теорияға сәйкес, ол оның қашықтығын кем дегенде 13 120 км деп есептеді, содан орталық конденсациясы 26 км, ал бүкіл комасының диаметрі 81 км шамасында екенін анықтады. Бұл мәндер, әрине, нақтыдан өте алшақты, бірақ кометаның физикалық өлшемдерін анықтауға жасаған тырысы үшін мақтауға лайық. 1472 жылғы комета 1471 жылғы Рождестводан 1472 жылғы 1 наурызға дейін (Юлиан күнтізбесі бойынша) барлығы 59 күн көрінді. 1475 жылы Папа Сикст IV Региомонтанды жоспарланған күнтізбе реформасы үшін Римге шақырды. Сикст оған үлкен сыйлықтар, соның ішінде Регенсбург епископы атағын да уәделеді, бірақ ол бұл лауазымға тағайындалмады. Региомонтан Римге жетті, бірақ ол бірнеше айдан кейін, 6 шілдеде 1476 жылы 41 жасында қайтыс болды. Гассенди өзінің Региомонтанның өмірбаянында айтқандай, ол өзінің жазбаларында сынға алған Трапезундтық Георгийдің туыстарының қолынан уланған деген қауесет бар; алайда, ол обадан қайтыс болған деген пікір де бар. 1465 жылы ол Папа Павел II үшін портативті күн сағатын жасады. «Эпитома Альмагестінде» Птолемейдің «Альмагестінің» Трапезундтық Георгий жасаған аудармасын сынап, оның қателіктерін көрсетті. Кейін Николай Коперник бұл кітапты өзінің жұмысына әсер еткен деп атады. Көп еңбек еткен автор Региомонтан өмірінде халықаралық деңгейде танымал болды. Ол жазғысы жоспарланғанның тек төрттен бірін ғана аяқтағанына қарамастан, ол көптеген еңбектер қалдырды. Николай Коперниктің ұстазы Доменико Мария Новара да Феррара Региомонтанды өзінің ұстазы деп атады. Кейбір пікірлерге сәйкес, Региомонтан өлер алдында гелиоцентризм теориясына келген; қолжазбада Пифагорлық Аристорхтың гелиоцентристік теориясына ерекше назар аударылған, сондай-ақ досына жазған хатында Жердің қозғалысы туралы айтылған. Региомонтанның «On Triangles» еңбегіндегі сфералық тригонометрияға қатысты материалдың көп бөлігі XII ғасырдағы Джабир ибн Афлахтың, басқаша айтқанда Гебердің еңбегінен тікелей алынған, бұл туралы XVI ғасырда Джероламо Кардано атап өткен.

Johannes Müller von Königsberg (6 June 1436 – 6 July 1476 He lectured in optics and ancient literature. In 1460 the papal legate Basilios Bessarion came to Vienna on a diplomatic mission. Being a humanist scholar with a great interest in the mathematical sciences, Bessarion sought out Peuerbach's company. George of Trebizond who was Bessarion's philosophical rival had recently produced a new Latin translation of Ptolemy's Almagest from the Greek, which Bessarion, correctly, regarded as inaccurate and badly translated, so he asked Peuerbach to produce a new one. Peuerbach's Greek was not good enough to do a translation but he knew the Almagest intimately so instead he started work on a modernised, improved abridgement of the work. Bessarion also invited Peuerbach to become part of his household and to accompany him back to Italy when his work in Vienna was finished. Peuerbach accepted the invitation on the condition that Regiomontanus could also accompany them. However Peuerbach fell ill in 1461 and died having completed only the first six books of his abridgement of the Almagest. On his death bed Peuerbach made Regiomontanus promise to finish the book and publish it. The trigonometric tables that he created while living in Hungary, his Tabulae directionum profectionumque (printed posthum., 1490), were designed for astrology, including finding astrological houses. The Tabulae also contained several tangent tables. In 1471 Regiomontanus moved to the Free City of Nuremberg, in Franconia, then one of the Empire's important seats of learning, publication, commerce and art, where he worked with the humanist and merchant Bernhard Walther. In agreement with the prevailing Aristotelian theory on comets as atmospheric phenomena, he estimated its distance to be at least 8,200 miles (13,120 km) and, from this, estimated the central condensation as 26, and the entire coma as 81 miles (41.6 and 129.6 km respectively) in diameter. These values, of course, fail by orders of magnitude, but he is to be commended for this attempt at determining the physical dimensions of the comet. The 1472 comet was visible from Christmas Day 1471 to 1 March 1472 (Julian Calendar), a total of 59 days. In 1475, Regiomontanus was called to Rome by Pope Sixtus IV on to work on the planned calendar reform. Sixtus promised substantial rewards, including the title of bishop of Regensburg, but it is unlikely that he was actually appointed to the role. Regiomontanus reached Rome, but he died there after only a few months, in his 41st year, on 6 July 1476. According to a rumor repeated by Gassendi in his Regiomontanus biography, he was poisoned by relatives of George of Trebizond whom he had criticized in his writing; it is however considered more likely that he died from the plague. In 1465, he built a portable sundial for Pope Paul II. In Epytoma in almagesti Ptolemei, he critiqued the translation of Almagest by George of Trebizond, pointing out inaccuracies. Later Nicolaus Copernicus would refer to this book as an influence on his own work. A prolific author, Regiomontanus was internationally famous in his lifetime. Despite having completed only a quarter of what he had intended to write, he left a substantial body of work. Nicolaus Copernicus' teacher, Domenico Maria Novara da Ferrara, referred to Regiomontanus as having been his own teacher. There is speculation that Regiomontanus had arrived at a theory of heliocentrism before he died; a manuscript shows particular attention to the heliocentric theory of the Pythagorean Aristarchus, mention was also given to the motion of the earth in a letter to a friend. Much of the material on spherical trigonometry in Regiomontanus' On Triangles was taken directly from the twelfth century work of Jabir ibn Aflah otherwise known as Geber, as noted in the sixteenth century by Gerolamo Cardano.

Мұра

Саймон Стевин өзінің кітабында бөлшектердің ондық өрнегін сипаттай отырып («Де Тиенде»), Региомонтанның тригонометриялық кестелерін орналасу белгісін ұсынатын нұсқа ретінде келтіреді. Региомонтан өзінің астрологиялық үй жүйесін жасады, ол Еуропадағы ең танымал жүйелердің біріне айналды. 1561 жылы Даниэль Сантбек Региомонтанның «De triangulis planis et sphaericis libri quinque» (алғаш рет 1533 жылы жарияланған) және «Compositio tabularum sinum recto» еңбектерінен, сондай-ақ Сантбектің «Problematum astronomicorum et geometricorum sectiones septem» еңбегінен жинақталған басылымды құрастырды. Ол Базель қаласында Генрих Петри және Петрус Перна баспасынан шығарылды. Оның суреті Хартманн Шеделдің 1493 жылғы Нюрнберг жылнамасында бар. Ол астролябия ұстап тұр. Дегенмен, жылнамада кометалардың он үш суреті болғанымен (471 жылдан 1472 жылға дейін), олар нақты нысандарды бейнелеудің орнына көркемделген. Айдың бетіндегі Региомонтан кратері оның құрметіне аталған.