Кіріспе

Нейроанатомияда бүйірлік сулькус (Франциск Сильвийдің құрметіне Сильвий жарығы немесе бүйірлік жарық деп те аталады) – адам миының ең айқын ерекшеліктерінің бірі. Бүйірлік сулькус – екі жарты шардың әрқайсысындағы терең жарық, ол алғы және төбелік жапырақшаларды уақытша жапырақшадан бөліп тұрады. Аралдық қабық бүйірлік сулькустың тереңдігінде орналасқан.

Анатомия

Жақсырақты ойыс (латеральды сулькус) маңдай және төбелік бөлімдерді төменгі жақтан, уақытша бөлімнен ажыратады. Ол мидың екі жарты шарында да кездеседі. Жақсырақты ойыс – адам миының ең ерте дамитын ойыстардың бірі. Ол жүктіліктің он төртінші аптасы шамасында пайда болады. Аралдық қабық (инсула) жақсырақты ойыстың тереңінде орналасқан. Жақсырақты ойыстың көптеген қосымша тармақтары бар. Ең айқын және тұрақты кездесетін екеуі – төменгі маңдайлық гирусты бөлетін көтерілетін (немесе тік) тармақ және жақсырақты жарықтың көлденең тармағы. Жақсырақты ойыс сонымен қатар негізгі және беткі есіту қабығының астында орналасқан көлденең уақытша гирустарды қамтиды. Яковлев бұрылысы (Яковлевиандық айналым) деп аталатын құбылысқа байланысты, жақсырақты ойыс көбінесе сол жарты шардың оң жарты шарға қарағанда ұзын және аз иілген болады. Ол сондай-ақ Сильвий нүктесіне жақын орналасқан. Сильвий жарығының айналасындағы аймақ көбінесе перисильвий қабығы деп аталады. Адамның екінші соматосенсорлық қабығы (S2, SII) – жақсырақты ойыстың төбесіндегі төбелік бөлімінің функционалдық тұрғыдан анықталған аймағы.

Ашылу

Ми қабығы 17 ғасырға дейін шынайы бейнеленбеді, ал Сильвия сызатын алғаш рет 1600 жылы Гироламо Фабрици д'Аквапенденте өзінің Tabulae Pictae еңбектері үшін суреттер жасау мақсатымен дәл суреттеді. Оның алғашқы сипаттамасы дәстүрлі түрде 1641 жылға, мүмкін Каспар Бартолинге жатқызылады, онда оның ашылуы Лейден университетінің медицина профессоры Франсискус Сильвиусқа (1614–1672) еске түсіріледі, бұл Casp. Bartolini Institutiones Anatomicae кітабында былай делінген: "Ф. С. [Ф. С. ықтималда Франсискус Сильвиусқа сілтеме жасап тұр] Егер сіз 5-суретте көрсетілген ойықтарды мұқият қарасаңыз, олардың өте терең екенін және мидың 'anfractuosa fissura' арқылы бір жағынан екінші жағына бөлінгенін байқайсыз, ол көз тамырларының жанындағы алдыңғы бөліктен басталады, содан кейін омыртқа миының табанынан жоғары қарай, уақыт сүйектерімен бірге қозғалады және мидың жоғарғы бөлігін төменгі бөлігінен ажыратады." Суретші Таня Старк Боуидің Юнгтың ояу галлюцинациялық көріністері (Қызыл кітап) мен Сильвия сызаты арасындағы сырлы байланысты жасағанын болжады, бұл аймақ сол кезде электрлік стимуляция кезінде галлюцинациялық көріністер мен «паранормальды» сезімдерді тудыратыны және 2006 жылы неврологтар «іллюзорлық көлеңкелі тұлға» немесе «двойник» құбылысы деп атаған нәрсені жасайтыны анықталды; бұл өте күшті және қайталамалы Боуи архетиптері (Penfield 1955; Arzy et al., 2006). Старк сол альбомдағы тағы бір ән, "Oh! You Pretty Things" әнінде "аспандағы жарық пен маған жететін қол" галлюцинациялық көрінісі туралы айтылатынын атап өтеді, бұл Микеланджелоның «Адамның жаратылуы» суретіндегі мәңгілік бейнені еске түсіреді. Старк атап көрсетеді, "Американдық медициналық журнал" Микеланджелоның «Адамның жаратылуы» суреті мидың нейроанатомиялық пішініне сәйкес келеді, оның Сильвия сызаты анық көрінеді, бұл Микеланджело теологияны неврологиямен әдейі біріктірген болуы мүмкін екенін көрсетеді (Meshberger 1990: 1837). Ал басқалар оны жатыр мен кіндік бауымен салыстырады.