Кіріспе

Монреаль аралы – Канаданың Оңтүстік-Батыс Квебек провинциясындағы ірі арал. Бұл аралда Монреаль қаласының көп бөлігін қамтитын бірнеше муниципалитет орналасқан және Канададағы ең көп халқы бар арал болып табылады. Монреаль аралы Сен-Лоран және Оттава өзендерінің қосылған жеріндегі Хохелага архипелагының бас аралдарының бірі.

Атауы

Аралдың алғашқы французша аты – Лиль де Вильменон, оны 1616 жылғы картада Самуэль де Шамплен көрсеткен. Бұл атау Луи XIII сарайында Квебек негізін қалаушылардың демеушісі болған Вильменон мырзасының есімінен шыққан. Алайда, 1632 жылы Шамплен тағы бір картада Мон-Реал аралын атады. Арал өзінің атын Мон-Руаяль тауынан (французша Mont Royal, кейін мо̃ ʁwajal деп айтылған) алған, және аты бірте-бірте бастапқыда Виль-Мари деп аталған қалаға тарады. Каниен’кеха тілінде арал Tiohtià:ke tsi ionhwéntsare («екіге бөлінген», аралдың оңтүстік-батысындағы Лашин шатқалына сілтеме) немесе Otsirà:ke («отта») деп аталады. Анишнинаабемовин тілінде бұл жер Мунияанг деп аталады, ол Анишинаабелердің таңертеңгі жерлерден (теңіз жағалауынан) Ұлы көлдерге көшіп келуінің алғашқы тоқталысының құрметіне берілген атау.

Физикалық география

Аралдың ең кең жерінде ұзындығы мен ені шамамен тең, жағалау сызығының ұзындығы шамамен 2 км. Бұл Сан-Лоуренс шығанағындағы Антикости аралынан кейін Сан-Лоуренс өзеніндегі екінші үлкен арал. Монреаль аралы – Оттава және Сент-Лоуренс өзендерінің қосылған жерінде пайда болған Хохелага архипелагының ең үлкен аралы. Аралдың батыс жағында, Оттава өзенінің жағалауынан жақын жерде, Оттава өзені Лак-де-Дюс-Монтайн көліне дейін кеңейеді. Арал мен Перро аралы арасындағы табиғи су жолы, аралдағы Сент-Анн-де-Беллеву каналы арқылы жақсартылған. Бұл су жолдары Лак-де-Дюс-Монтайн көлін Сент-Луис көлімен байланыстырып, Оттава өзенінің Сент-Лоуренс өзеніне құятын жерлерінің бірін құрайды. Аралдың батыс жағының солтүстігінде Лак-де-Дюс-Монтайн көлінен ағыс шығып, Ривиер-де-Прейри өзеніне құяды, ол әлі де Оттава өзенінің бөлігі болып табылады. Прейри өзені аралды Хохелага архипелагының басқа ірі бөліктерінен – Бизард және Иса аралдарынан бөліп тұрады. Аралдың солтүстік-шығыс жағында Прейри өзені шамамен 15 км ағып, Сент-Лоуренс өзеніне қосылады. Аралдың Сент-Лоуренс өзеніне қараған жағалауында өзгеретін су жолы орналасқан. Оңтүстік-батыста Сент-Лоуренс өзені аралға жақындағанда Сент-Луис көліне қарай кеңейеді. Аралдың ортасына жақын оңтүстік бөлігінде Сент-Лоуренс өзені Лашин жылдамдықтарына дейін тарылады, содан кейін оңтүстік бөлігінен өтіп, Бассен-де-Ла-Прейриге дейін кеңейеді, ал Квебек қаласына және Атлант мұхитына қарай ағып кетуден бұрын Монреальдің Сит-ду-Хавр ауданында тағы да тарылады. Лашин каналы өзеннің осы күрделі бөлігін айналып өтеді. Сент-Лоуренс өзеніндегі көрші аралдарға Сент-Гелен аралы, Нотр-Дам аралы және Монахинялар аралы жатады. Аралдың топографиясы адамның шаруашылық қызметінен айтарлықтай өзгерген, бұл туралы аралдағы Сент-Пьер көлінің атын атаған тарихи карталар куәлік етеді. Бұл көл және басқа да бірнеше су жолдары қала дамыған сайын құрғатылып немесе жабылып қалды, ал аралдың жағалауларындағы жерлер қалпына келтіріліп, кеңейтілді. Аралдың оңтүстік-батысын Лашин каналы Лашин мен Монреальдің Ескі порты арасында бөліп тұрады; аралдың бұл бөлігі Лашин каналына шамамен параллель жүретін Canal de l'Aqueduc каналымен бөлінеді, ол ЛаСалл қалашығынан басталып, Ле-Суд-Уэст және Верден қалашықтары арасында жалғасады. Аралдың негізінен құрамында Шази әктастары және Утика тақтасы бар. Аралдың ортасында вулкандық шоғырланған (көптеген адамдар ойлағандай, сөнген жанартау емес) Маунт-Рояль тауының үш шыңы орналасқан. Бұл биіктігі шамамен тау Монтерегия тауларының құрамына кіреді және оның атын осы тауларға берген.

Адам географиясы

Монреаль аралы – Монреаль қаласы аумағының басты бөлігі, сондай-ақ Бизард аралы, Сент-Хелен аралы, Нотр-Дам аралы, Нандар аралы және 69 шағын аралды қамтиды. 2,014,221 тұрғынымен (Квебек халқының 22%) ол Канададағы ең көп халқы бар арал. Бұл сонымен қатар Америка құлығындағы ең көп халқы бар 6-шы арал және Жер шарындағы ең көп халқы бар 37-ші арал. Одан асып түсуінше, бұл тұщы сумен қоршалған әлемдегі ең көп халқы бар арал. Монреаль және аралдағы басқа муниципалитеттер Монреаль әкімшілік аймағын құрайды. Монреаль аралын және бірнеше кішігірім аралдарды қоса алған Монреаль қалалық агломерациясының ауданы .). Аралды және оның төңірегін байланыстыратын көпірлер елдегі және әлемдегі ең қызықты көпірлердің қатарына жатады. Шамплен және Жак Картье көпірлері бірге жылына 101 миллион көлікке қызмет көрсетеді.

Демография

+ Монреаль аралы: Жылдар бойынша халық саны 1876 1890 1931 1941 1951 1961 1971 1981 1991 1996 2001 2006 2011 шамамен. 120 000 шамамен. 200 000 1 116 800 1 959 180 1 812 723 1 854 442

Көлік

Монреаль аралы Квебек автожолдары жүйесінің торабы болып табылады және оған Квебек автожолдары А 10 (Монреаль аралында Бонавентур экспрес-жолы деп аталады), А 15 (А 40 оңтүстігінде Декари экспрес-жолы, ал солтүстігінде Лаврентия автожолы), А 13 (Хомдей автожолы), А 20, А 25, А 40 (Транс-Канада тас жолы жүйесінің бөлігі және оның көтерілген орталық қала бөлігінде "Метрополитен" немесе жай ғана "Мет" деп аталады), А 520 және R 136 (Виль-Мари автожолы) қызмет көрсетеді. Бұл автожолдардың көптегені сағат түскісі мен кешкі уақытта көлік көп болғанда тығырылады. Дегенмен, соңғы жылдары үкімет бұл мәселені мойындап, көлік тығынын жеңілдету үшін ұзақ мерзімді шешімдерді іздеп жатыр. Мұндай мысалдың бірі – Монреальдің оңтүстік жағалауындағы Квебек автожолының 30-ды кеңейту, ол айналма жол ретінде тағайындалған. Бүгінгі таңдағы автожолдар 1960 жылдары желілі көлік жүйесінің бір бөлігі ретінде жоспарланған. Ерекше айта кетерлік жайт, аралда қызыл шамда оңға бұрылуға тыйым салынған, және аралға кіретін жерлерде мұны көрсететін белгілер орнатылған.