Кіріспе
Сагуенэй – Канаданың Квебек провинциясының Сагуенэй–Лак-Сен-Жан аймағындағы қала. Сагуенэй өзенінің жағасында, Квебек қаласының шамамен солтүстігінде орналасқан. Бұл Тадуссактан өзен жолымен жоғары қарай және солтүстік-батысқа қарай орналасқан, Сент-Лоуренс өзенімен қосылатын жерде. 2002 жылы Чикутими және Джонкиер қалалары мен Ла-Бей кентінің бірігуінен құрылды. Чикутими қаласы 1676 жылы француз отаршыларымен негіленді. 2021 жылдың шілдесіне қарай қаланың халқы 145 000 адамды, ал агломерациялық аймақтың халқы 165 000 адамды құрады. Сагуенэй қаласы аймақтық округтік муниципалитетке (TE) тең аумақты құрайды; оның географиялық коды – 941. Ле-Фьорд-дю-Сагуенэй аймақтық округтік муниципалитетімен бірге Сагуенэй және оның Фьордының санақ бөлімін (CD) құрайды (94). 2021 жылдан бері Сагуенэй қаласының мэрі – Джули Дюфур. Қала атауы ретінде қолданылғанға дейін «Сагуенэй» немесе (сирек жағдайда) «Сагуенэй аңғары» термині Сагуенэй өзенінің барлық аймағын білдірген (Сагуенэй–Лак-Сен-Жанды қараңыз). Сагуенэй Чикутими сот округінің орталығы болып табылады. Қала үш ауданға бөлінеді: Чикутими (бұрынғы Чикутими қаласы, сондай-ақ Латерриер және Тремблай елді мекендері), Джонкиер (бұрынғы Джонкиер қаласы, Лак-Кеногами және Шипшоу) және Ла-Бей (бұрынғы Ла-Бей қаласына сәйкес келеді). «Сагуенэй» атауы инну тіліндегі «саки нип» сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол «су ағып шығатын жер» дегенді білдіреді.
Saguenay ('/s//æ//ɡ//ə//n//eɪ//, /,/s//æ//ɡ//ə/'/n//eɪ/ SAGənay, NAY, saɡnɛ, ) is a city in the Saguenay–Lac Saint Jean region of Quebec, Canada, on the Saguenay River, about north of Quebec City by overland route. It is about upriver and northwest of Tadoussac, located at the confluence with the St. Lawrence River. It was formed in 2002 by merging the cities of Chicoutimi and Jonquière and the town of La Baie. Chicoutimi was founded by French colonists in 1676. As of July 2021, the city had a population of 145,000 and the metropolitan area had a population of 165,000. The city of Saguenay constitutes a territory equivalent to a regional county municipality (TE); its geographical code is 941. Together with the regional county municipality of Le Fjord du Saguenay, it forms the census division (CD) of Le Saguenay et son Fjord (94). The mayor of Saguenay since 2021 is Julie Dufour. Prior to its use as the name of the city, the term "the Saguenay" or (less commonly) "Saguenay Valley" had already been used for the whole Saguenay River region (see Saguenay–Lac Saint Jean). Saguenay is the seat of the judicial district of Chicoutimi. The city is divided into three boroughs: Chicoutimi (which includes the former city of Chicoutimi, as well as Laterrière and Tremblay township), Jonquière (which includes the former city of Jonquière, Lac Kénogami, and Shipshaw) and La Baie (which corresponds to the former city of La Baie). The name Saguenay is possibly derived from the Innu word "Saki nip", which means "where water flows out".
Тарих
Сагуенэй 2002 жылдың 18 ақпанында Чикутими, Джонкиер, Ла-Бей және Латерьер қалалары, Лак-Кеногами және Шипшоу муниципалитеттері, сондай-ақ Тремблай ауданының бір бөлігін біріктіру нәтижесінде құрылды.
Чикутими
Чикутими ауданының орталығы болып табылатын бұл жер алғаш рет 1676 жылы тері саудасы бойынша француз сауда бекеті ретінде мекенделген. Ол кезде Сагуэнай және Чикутими өзендерін инну тайпасы ғасырлар бойы пайдаланған. Чикутими атауы Монтаней тілінде «терең судың аяғы» деген мағынаны білдіреді. Чикутими сауда бекеті 1782 жылға дейін қызмет етті. Чикутими қаласы 1845 жылы Питер Маклеод, метис ағаш өңдеушісі, 1842 жылы сол жерде ағаш кесетін завод салғаннан кейін, ресми түрде муниципалитет ретінде құрылды. 1855 жылы ол Чикутими округінің және 1878 жылы Чикутими Рим-католик діншілігінің орталығы болып белгіленді. 1893 жылы Канада Ұлттық темір жолының келуімен жергілікті қағаз және целлюлоза өнеркәсібі, әсіресе механикалық целлюлоза өндірісі кеңейді. Чикутими целлюлоза компаниясы 1896 жылы француз-канад инвесторларының қолдауымен құрылды. 1910 жылға қарай Чикутими целлюлоза зауыты Канададағы механикалық целлюлозаның ең ірі өндірушісіне айналды. Ұлы депрессияның экономикалық құлдырауы қала экономикасын басқару және коммерцияға бағытты. 1967 жылы Чикутимиде Сагуэнай музыка консерваториясы, ал 1969 жылы Чикутимиде Квебек университеті құрылды. 1972 жылы қала Квебек жазғы ойындарын қабылдады. 1976 жылғы муниципалитеттердің бірігуі кезінде Чикутими көршілес Чикутими Норд және Ривиер-дю-Мулен қалаларын қосып алды. 2002 жылғы кезекті бірігуде Чикутими, Жонкьер, Ла-Бей, Лак-Кеногами, Латерьер, Шипшоу және Тремблайдың бір бөлігі бірігіп, жаңа Сагуэнай қаласын құрды. 2002 жылдың 18 ақпанында Сагуэнай қаласы муниципалитеттердің бірігуі арқылы құрылғанда, Жонкьер ауданы бұрынғы Жонкьер қаласы, бұрынғы Шипшоу муниципалитеті және бұрынғы Лак-Кеногами муниципалитетінен құрылды. Бұрынғы Жонкьер қаласының халқы 2001 жылғы Канада халық санауы бойынша 54 842 адамды құрады, бұл Жонкьер жеке қала ретінде саналған соңғы санау болды. Ривьер-о-Сабль өзені Жонкьердің орталығынан өтеді. 1996 жылғы Сагуэнай су тасқыны қала ғимараттарына айтарлықтай зиян келтірді.
География
Сагуэнай Канада қалқанының Сагуэнай Грабен деп аталатын ойысында орналасқан, оның айналасындағы өңірге қарағанда біраз қоңыржай климаты бар. Бұл шаруашылық және адамдардың қоныстануына жағдай жасады. Қала орналасқан салыстырмалы түрде шағын және шоғырланған Лак-Сен-Жан аймағын Солтүстік Квебектің кең байтақ шөл даласының ортасындағы оқшауланған "оазис" деп сипаттауға болады. Аймақтан солтүстікке қарай асфальтталған жолдар жоқ; соңғы асфальтталған жолдар қаладан аз ғана қашықтықта, әлі де Лак-Сен-Жан аймағында аяқталады. Сагуэнайдың тікелей солтүстігінде, кри және инуиттердің шағын оқшауланған ауылдарын қоспағанда, Канаданың Арктика аралдарына дейін адам қоныстары жоқ. Оңтүстік және шығыстан аймаққа жалғасатын жолдар да аз. Дегенмен, 167/113 тас жолы солтүстік-батысқа қарай Чибугамау қаласына дейін созылады, бұл Батыс Квебекке және Гудзон шығанағына қатынас жолын ашады. Лак-Сен-Жан аймағынан Чибугамауға дейінгі 230 км (143 миль) қашықтықта ешқандай қызмет көрсету орталықтары жоқ. Сагуэнайдың қазіргі муниципалдық шекараларында екі ірі табиғи апат орын алды: 1971 жылдың 4 мамырындағы Сент-Жан-Вианнидегі жер көшкіні және 1996 жылғы Сагуэнайдағы су тасқыны. 1988 жылғы Сагуэнай жер сілкінісі, 25 қарашада болған, магнитудасы 5,9-ға жететін жер сілкінісінің эпицентрі Чикутимиден оңтүстікке қарай 35 км жерде болды және қала аумағында сезілді.
Демография
Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Сагуэнайда 144 723 адам болды, олар 71 017 жеке тұрғын үйдің 67 522-інде өмір сүрді, бұл 2016 жылғы 145 949 тұрғынынан өзгеше. Жер аумағы – 154,5 км², 2021 жылы халық тығыздығы 78,5 адам/км² құрады. 2021 жылғы санақ бойынша, Сагуэнай агломерациясында (СМА) 79 976 жеке тұрғын үйдің 74 809-ында 161 567 адам тұрды, бұл 2016 жылғы 161 520 тұрғынынан 0,0% өзгеріс. Жер аумағы 3 133,53 км² (1 209,86 шаршы миль) болса, 2021 жылы халық тығыздығы 51,6 адам/км² (19,93 адам/шаршы миль) құрады. Сагуэнай қаласының 2021 жылғы халық саны 144 723 адамды құрады. Медианалық жас 46,0-қа тең, ал Канада бойынша – 41,6. Аймақта 420 жаңа иммигрант (2016 және 2021 жылдар аралығында келгендер) тұрады, олар жалпы халықтың шамамен 0,3% құрайды. Олардың 145-і Франциядан, ал 140-ы Африканың түрлі елдерінен, соның ішінде Камеруннан 40 жаңа иммигрант келген.
Тіл
2021 жылы тұрғындардың 97,4% француз тілін ана тілі деп атады. Ең көп таралған екінші ана тіл – ағылшын тілі, ол 0,8% құрады, одан кейін испан тілі 0,4% болды. 0,4% тұрғын ағылшын және француз тілдерін бірінші тілдері ретінде көрсеткен. Тағы да 0,2% француз тілімен қатар ресми емес тілді ана тілі ретінде атады.
Дін
2021 жылы халықтың 71,5% өзін католик деп санады, бұл 2011 жылғы көрсеткіштен 20,0% кемдеу, ал 21,1% діни көзқарасы жоқ екенін мәлімдеді. Мұсылмандар халықтың 0,5% құрайтын ең ірі діни азшылық тобы болды.
Экономика
Сагвенэ экономикасы өзгеру кезеңінде. Ол энергия, алюминий, боралдық орман, геномика және биомедициналық ғылымдар саласындағы қолданбалы технологияларды зерттеу мен оқытуды дамытуға барынша негізделген. Сагвенайда бес қалалық орталық және сауда орталығы, алты сауда орталығы, қуаттық орталықтар және бес ірі сауда артериясы бар, жалпы саудалық нысандарды қамтитын үш ірі өнеркәсіптік паркі бар. Сагуенэй, Ла-Бей ауданында, 2006 жылы, ал 2009 жылы Баготвилл кемежайдағы круиздік терминалын ашты, бұл MS Eurodam және Queen Mary 2 сияқты ірі круиздік кемелерді қабылдау үшін жасалды. 2017 жылы Ла-Бейге кем дегенде 200 круиздік кеме келді, оның ішінде 54 кеме және 50 000-нан астам жолаушы болды. Сонымен қатар, Rio Tinto Alcan 2010 жылдың желтоқсанында Жонкьер AP 60 пилоттық зауытын жаңартуға 750 миллион доллар инвестициялауды растады. Зауыттың өндірістік қуаты қазіргі алюминий зауытынан 40% артық болатыны күтілуде. Бірінші кезеңде жаңа технологиямен жабдықталған 38 резервуар кірді, олардың жылдық өндірісі 60 000 тонна алюминийді құрады. Бірінші құймалар 2013 жылдың бірінші тоқсанында құйылды. Квебек статистика институтының (ISQ) 2010 жылғы мәліметтеріне сәйкес, 2009 жылы жан басына шаққандағы жеке табыс 31 677 долларды құрады, ал 2008 жылы 31 344 долларды құрады, бұл 1,1% өсімді көрсетті. Басқа жағынан, Сагвенэй КМБ-ның ЖІӨ 2009 жылы 6 миллиард долларды құрады, ал Сагвенэй Лак Сент-Жанның ЖІӨ 9,1 миллиард долларды құрады. Cobalt Aircraft компаниясы қалада өндіріс орнын иеленеді. 2011 жылдың 17 қаңтарында компания Co50 ұшағының құрастыру зауытын орналастыру үшін Сагвенэйді таңдады, бұл заманауи, жоғары сапалы ұшақ.
Өнер және мәдениет
Сагвенай аймағындағы мәдени шаралардың ішінде Сагвенай халықаралық қысқаметражды фильмдер фестивалі де бар.
Спорт
Қалада 1973 жылдан бері QMJHL-дің Chicoutimi Saguenéens командасы тұрады. Олар Чикутими ауданындағы Жорж Везина орталығында ойнайды. 2008 жылы LNAH кәсіби командасы Saint Jean sur Richelieu Summun Chiefs Сагвенайға көшіп, Сагвенай 98.3 аталды. Команда қазір Jonquière Marquis деп аталады.
Қалалық
Джули Дюфур 2021 жылдан бері Сагвенэй қаласының мэрі. Жозе Нерон 2017 жылдан 2021 жылға дейін қала әкімі қызметін атқарды. Жан Тремблей 2002 жылғы муниципалитеттердің бірігуінен бастап 2017 жылға дейін Сагвенэй қаласының мэрі болды. Бұрын ол 1997 жылдан 2001 жылға дейін Chicoutimi қаласының мэрі болған, қазір бұл қала жойылды. Сагвенэй қаласын басқару органы – Сагвенэй қалалық кеңесі, ол мэр мен 15 қалалық кеңесшіден тұрады. Кеңесшілер бір өкілдік округтен сайланады. Қаланың үш ауданы: Джонкиер, Чикутими және Ла-Бей. Әр аудан сайлау округтеріне бөлінген, және әр округты бір қалалық кеңесші өкілдік етеді. Әр ауданның қалалық кеңесшілерінен сайланатын аудан президенті болады.
Инфрақұрылым
Аптасына үш рет жолаушылар теміржол қызметін Via Rail компаниясы Монреаль–Жонкьер пойызы арқылы ұсынады, ол Монреаль орталық станциясынан Жонкьер станциясына қатынайды. Қала Квебек қаласына 175 номерлі Квебек тас жолы арқылы оңтүстікке қарай автомобиль жолымен байланысты, сондай-ақ 172 және 170 номерлі Квебек тас жолдарымен де байланысты, олар Сагвенай өзенінің солтүстігі мен оңтүстігінде шығыстан батысқа қарай өтеді. Қалаға Баготвилл әуежайы да қызмет көрсетеді, ол Канада Құралды Күштерінің Баготвилл әуежайын бөліседі. Ол Монреаль Трюдо халықаралық әуежайына, сондай-ақ Квебек қаласына және Сеп-Ильге күн сайын рейстер орындайды. Канкун, Мексика және Кубадағы демалыс орындарына маусымдық рейстер де бар. Қаланың солтүстігінде бұрынғы Чикутими/Сен-Оноре әуежайының әскери базасы орналасқан. Ла-Бейдегі теңіз порты 2008 жылдан бері круиздік кемелер мен туристерді қабылдау үшін жұмыс істеп келеді. Жобаға кеме айлағын, келушілер орталығын (5 миллион доллар) және порт ауылын салуға шамамен 33,75 миллион доллар инвестиция жұмсалды. Сагвенай өзінің су ресурстарынан қуат алады. Қаланың үш гидроэлектр станциясы бар, олардың біреуі Жонкьерде, ал қалған екеуі – Пон-Арно және Шют-Гарно 2011 жылдың көктемінен бері жұмыс істеп келеді. Сагвенай – бірігу алдындағы телефон тарифтік аймақтары біріктірілмеген бірнеше "мегаполистердің" бірі. Ол әлі де төрт тарифтік аймаққа бөлінген: Чикутими, Жонкьер, Ла-Бей және Латерьер. Осының салдарынан, Сагвенайға қоңырау шалатын Солтүстік Америка телефон абоненттері шоттарындағы төлемдерді тани алмайды.
Білім
Сагвенайдың франкофондық бастауыш және орта мемлекеттік мектептері екі басқармамен басқарылады: 11 015 оқушысы бар Джонкиер мектеп кеңесі және 11 048 оқушысы бар Рив-дю-Сагвенай мектеп кеңесі. Бұл көрсеткіштерге қала ішіндегі 38 бастауыш мектеп, жеті орта мектеп және бес кәсіптік-техникалық оқу орталығы, сондай-ақ көршілес Жоғарғы және Төменгі Сагвенай муниципалитеттерінің білім беру мекемелері кіреді. Чикутимидегі жеке апостоликалық бастауыш мектепте 160 оқушы оқиды. Чикутими семинариясында 1100 орта мектеп оқушысы бар. Сагвенайда 200 оқушымен ағылшын тіліндегі бастауыш және орта мектептер де бар; Риверсайд аймақтық мектебі Орталық Квебек мектеп кеңесінің жауапкершілігінде. Жоғары білім беру деңгейінде Сагвенайда екі колледж бар, олар Джонкиерде және Чикутимиде орналасқан, жалпы саны 5500 студентті құрайды. Университетке дейінгі білім беру бағдарламаларымен қатар, әр колледждің ерекше бағдарламалары бар. Мысалы, Jonquière Cégep өнер және медиа технологиялары саласында техникалық білім береді, ал Chicoutimi Cégep ұшқыш даярлау бойынша техникалық білім береді. Чикутимидегі Квебек университетінің (UQAC) Сагвенайдағы франкофондық кампусы 6500 студентке білім береді. Бұл университет деңгейіндегі білім беруді ұсынады. Сагвенай-Лак-Сен-Жан аймағындағы жалғыз университет ретінде бұл кампус Квебек пен франкофонияның түкпір-түкпірінен студенттерді тартады. Қала орталығына жақын орналасқан Чикутими кампусы спорт залы мен гуманитарлық ғимараттардан тұрады. Университетте Арктика мұзы және басқа да жағдайларды зерттейтін жетекші зерттеу орталығы, орман шаруашылығы, медицина және өнер кафедралары, алюминий технологиясы орталығы бар.
Зерттеу
Сагвенайда өңірлік алюминий секторының бірнеше негізгі құрамдас бөліктері бар: Квебектің алюминийді зерттеу және дамыту орталығы (CQRDA), UQAC алюминий технологиясы орталығы (CTA), алюминийді зерттеу университеті орталығы (CURAL), колледждер мен мемлекеттік оқу бағдарламалары. 2007 жылы Квебек үкіметі Genome Quebec, Монреаль университеті, Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер орталығы және UQAC Chicoutimi бірлесіп геномика зерттеулеріне мамандандырылған биобанк құру туралы хабарлады. Chicoutimi CSSS сондай-ақ алғашқы медициналық көмек, созылмалы аурулар және нейромыскулярлық ауруларды қалпына келтіру саласындағы зерттеулермен айналысады.