Кіріспе

1995 жылы Атлантика мұхитында болған 4 категориялы «Луис» дауылы ұзаққа созылған, күшті 4 категориялы дауыл болды. Бұл 1995 жылғы Атлантика дауыл маусымында тіркелген ең күшті дауыл және екінші ең күшті дауыл еді. «Луис» дауылы, «Хамберто», «Айрис» және «Карен» дауылдарымен бірге Атлантика бассейнінде бір уақытта пайда болған төрт тропикалық жүйенің бірі болды. Бұл жүйе 27 тамызда Африканың батысындағы Кабо-Верде аралдарының оңтүстігінде пайда болған тропикалық толқыннан құралды және 29 тамызда тропикалық дауыл статусына жетті. 31 тамызда дауыл «4» категориялы дауылға айналды. Солтүстік-батысқа қарай жылжу барысында «Луис» дауылы күшейе берді және 2 қыркүйекте Саффир-Симпсон шкаласы бойынша «4» категориялы дауылға жетті. Батысқа бұрылғаннан кейін циклон түзу сызықты, жай қозғалысын сақтап, күші 3 қыркүйектегі барлау рейсімен расталды. Рейс кезінде «Луис» Кіші Антиль аралдарынан шамамен 869 км (540 миль) шығысқа орналасқан. «Карен» тропикалық дауылының күшті «Ирис» дауылымен сіңірілуіне байланысты, дауыл субтропикалық жота бойымен жылжу кезінде сәл жылдамдады. 9 қыркүйекте дауылдың орталығы Бермуда аралдарының батысынан 322 км (200 миль) жерден өтіп, аз ғана зақым келтірді. 10 қыркүйек күні түстен кейін «Луис» дауылы Канада жағалауына жақындағанда экстратропикалық өзгеріске ұшырады. Дауылдың жылдам жылжуына байланысты, «Луис» дауылының күші ерекше биіктікте ғана әлсіреген жоқ. NHC дауылдың орталық қысымы төмендеп, желдің күші белгілі бір деңгейден аспағанын хабарлады. «Луис» дауылы осы қарқындылығын 11 қыркүйекке дейін сақтап, Ньюфаундлендтің шығысындағы Авалон түбегіне жетті, онда суық, құрғақ ауа оның айналымына еніп, жүйе жақындап келе жатқан атмосфералық фронтпен біріге бастады. NHC 1995 жылдың 11 қыркүйегінде 0900 UTC бойынша «Луис» дауылына қатысты соңғы хабарламасын жариялады. Дауыл солтүстік-шығысқа қарай жылдамдықпен қозғалғаннан кейін экстратропикалық циклонға айналды. Экстратропикалық қалдықтар Солтүстік Атлант мұхитында тағы 30 сағатқа жуық сақталып, 12 қыркүйекте Гренландияның оңтүстік жағалауына жақын атмосфералық фронтқа сіңірілді.

Гваделупа

Луис Гваделупадан солтүстікке қарай 65 миль (105 км) жерден өтіп бара жатқанда, негізінен Гранде-Терреге зиян келтірді. Дауылдық желдің салдарынан үйлер мен шатырларға орташа зиян келді, ағаштар жұлынып түсті, жағажайлар күшті эрозияға ұшырады. Басс-Терре аймағында банан егістерінің 90%-на жуығы зақымданса, қант қамысының солтүстіктегі 20%-ға жуығы зақымданды, басқа да зақымдар аз болды. Аралдарда 48 сағат ішінде жаңбыр жауды, ал таулы аймақтарда одан да көп жауын-шашын тіркелді. 48 сағаттың ішіндегі ең көп жауын-шашын Ла Гранде-Суфриерде болды, мұндағы жаңбыр батыс жағалаудағы жолдарды бұзып, үйлерді ағызып кетті. Раизеттегі метеорологиялық қызмет 5 қыркүйек күні таңғы 3-тен 4-ке дейін қысымның ең төменгі деңгейге түскенін, сондай-ақ бүкіл кезеңде жауған жаңбырдың жалпы сомасын тіркеді. Тек шығыстағы ең шеткі арал – Дезиреде ғана дауылдық жел және 5 қыркүйек күні таңғы 3-тен 4-ке дейін тұрақты жел тіркелді.

Сент-Бартельми

Аралдар «Сен-Бартелеми» аралынан кемінде 20 миль (32 км) солтүстікке қарай өтіп кеткен дауылдың салдарынан ауыр зардап шекті. Басты метеостанция анемометр бұзылғанға дейін желдің күшін тіркеді, ал басқа станциялар желдің жылдамдығы мен шамаға дейін жететінін көрсетеді.

Сент-Мартин

Луис дауылының көзінің қабырғасы Сент-Мартин аралының солтүстік-шығысынан өтіп, аумақтың 60 пайызына, әсіресе голланд жағына кең ауқымды және апаттық зиян келтірді. Аралдың аумағында 48 сағат ішінде белгілі бір мөлшерде жаңбыр жауды, және дауыл бірнеше F3 күшіндегі торнадоларды тудырды.

Француздық ұжымдық

Гранд Кейс шығанағында қатыгез теңіз жағдайы мен күшті желдер үйлердің 90% -ының зақымдануына немесе толық құлауына себеп болды. Француз кварталы және Мариго сияқты басқа қалалар да үйлер мен өсімдіктерге ауқымды зақым келгенін хабарлады. Сент-Мартин аймағындағы үйлердің кем дегенде 50% -ы зақымдалып, 950-2000 тұрғын үйсіз қалды. Бір адамның қаза болғаны хабарланды, ал сақтандырудың болмауына байланысты, француздық аймақтағы "Луис" дауілінен алдын ала келген шығын 2 миллиард франкқа (300 миллион евро немесе 350 миллион АҚШ доллары) бағаланды.

Синт-Мартен

Аралдың оңтүстік бөлігі, голландиялық Синт-Мартен, солтүстік француз бөлігіне қарағанда ауыр зардап шекті. Ең күшті желдер Голландия жағында құрлыққа келді, ал Филипсбург қаласы дауылдан кем дегенде 70% қирады. Луис тасқыны Ұлы тұздық көлге әсер етіп, бірнеше көшені су басты. Дауылдан зақымданған 70% тұрғын үйдің шамамен 15%-ы, соның ішінде бизнес орындары, шіркеулер, басты әуежай терминалы, бірнеше мектеп және төрт қонақ үй тұруға жарамсыз болды. Голландиялық ауданда тұратын 5000-нан астам гаитилік үйсіз қалды, ал аралдағы кейбір қалалар үш айға жуық сусыз және электр қуатысыз қалды. Симпсон шығанағындағы лагунадағы 1500 қайықтың 1300-і, яғни 85%-ы батып немесе жағаға тірелді. Синт-Мартендегі ресми қаза болғандардың саны сегіз адамды құрады, лагунада суға батып қаза табу мүмкіндігі де бар. Принцесса Джулиана әуежайындағы тұрақты жел жылдамдығы тіркелді, ал ең жоғары жел соғулары дейін жетті. Барометрлік қысым ең төменгі деңгейге дейін түсті. Тропикалық дауыл күшіндегі желдер аралды шамамен 21 сағат бойы соқты, ал дауыл күшіндегі желдер 8 сағатқа дейін соқты, дауыл аралдан өте баяу жылдамдықпен өтті. Голландия жағындағы жалпы зиян шамамен 1,8 миллиард АҚШ долларын құрады, және Луис 1960 жылғы "Донна" дауылынан бері аралдарға келген ең қиратушы дауыл болды.

Ангилья

Дауылдың ортасы Ангильяның солтүстік-шығыс ұшынан өтті. Географиялық орналасуына байланысты арал Сент-Мартенге қарағанда ауыр зақымдарға ұшырауы мүмкін болғанымен, зақымның жалпы ауқымы әлі белгісіз. Луис аралға 1960 жылғы Донна дауылынан бері келген ең қатты дауыл болды.

Сент-Китс және Невис

Луис дауылы Сент-Китс және Невис аралынан солтүстік-шығысқа қарай 80 шақырымдай жерден өтіп, жағажайдың күшті эрозиясына, тұрғын үйлерге орташа деңгейде зақым келтірді және кем дегенде 2000 адамды үйсіз қалдырды. Сонымен қатар, дауыл жергілікті өсімдіктерге және жол инфрақұрылымының бір бөлігіне нұқсан келтірді, мұның басты себебі аралдардағы нашар су жүйесі болды. Барлық зиянның жалпы сомасы 197 миллион долларды құрады.

Доминика

5 қыркүйек күні таңертеңнен кешке дейін Доминикаға шамамен тропикалық дауыл күшті желдер соқты. Луис дауылының ортасы солтүстікке қарай 125 миль (201 км) қашықтықта өткен кезде, ең төменгі қысым тіркелді. Доминикадағы зиянның көп бөлігі бұрын Ирис дауылынан зардап шеккен банан егістеріне тиді. Жалпы зиян көп болмаса да, жағажайлар эрозияға ұшырады, Луис бірнеше жағажайдағы қонақүйлерге және жағалау жолдарына нұқсан келтірді. Луис дауылынан туған мүліктік зиян 47 миллион долларға бағаланды, ал Луис, Ирис және он күннен кейін соққан Мэрилин дауылының бірлескен әсерінен келген жалпы зиян 184 миллион долларды құрады.

Пуэрто-Рико

Луис Пуэрто-Риконың солтүстік-шығысында 193 шақырым (120 миль) жерден өтіп, шығысында шағын зақымдарға себеп болды. Дауылға дайындық үшін асығу салдарынан аралда екі адам қаза тапты. Биік толқындар, қалың су тасқынымен бірге, маңызды жағажай эрозиясына және жағалау су басуына әкелді. 7 қыркүйекте Луис тудырған күшті ағындар Солтүстік Каролина штатындағы Корнкейк шығанағының жанында бір адамның өліміне себеп болды. Солтүстік Каролина штатының Брансуик округінде сегіз үй толқындармен ағызылып кетті, ал 12 метр жағажай жоғалып кетті. Жақын орналасқан Хайд, Картерет және Онслоу округтерінде 5 метрге дейін жететін толқындар Атлантик-Бичтегі "Трипл С" пирсінің 10 метрін шайып кетіп, оны толығымен қиратты. Солтүстік Каролинадағы жалпы шығын 1,9 миллион долларды құрады. Нью-Йоркте, күшті толқындар бір үйдің құлауына және бір адамның батып кетуіне себеп болды.

Атлантикалық Канада

11 қыркүйекте Луис қоздырған алып толқын Ньюфаундлендтің шығысынан оңтүстікке қарай бағытталғанда, «Королева Елизавета 2» лайнерін шағылыстырды. Жақын орналасқан канадалық буй сол шамамен уақытта 30 метрлік (98 фут) толқынды тіркеді. Шығыс Ньюфаундленд аймағында жүйе 1-санатты дауыл ретінде құрлыққа түскен кезде жаңбырдың мол мөлшерін жаудырды. Аймақтағы батыс солтүстік желдің күші сағатына жетеді. Дауылға байланысты Канадада бір адамның қаза болғаны хабарланды. Багам аралдарының үкіметі зардап шеккен аймақтарға 50 000 доллар көмек көрсетті, ал Канада үкіметі Панамерикалық денсаулық ұйымына 149 253 доллар, ал зардап шеккен аймаққа 44 760 доллар бөлді. Жапония үкіметі 150 000 доллар, Испания үкіметі 15 873 доллар үстемеледі. Антигуа және Барбуда Австралия үкіметінен 37 593 доллар, Франция үкіметінен 200 000 доллар және Жаңа Зеландия үкіметінен 32 942 доллар алды. Германия үкіметі Сент-Китс және Невис аралдарына 52 817 доллар көмек берді, ал Нидерланды үкіметі Нидерланд Антиль аралдарына төтенше жағдайлар мен қалпына келтіру жұмыстарына 15,2 миллион доллар бөлді. Норвегия үкіметі Антигуа және Барбудаға, сондай-ақ Сент-Китс және Невиске 50 000 доллар ақшалай көмек көрсетті. Дауыл салдарынан 2000-ға жуық адам үйсіз қалды, ал аралдың көп бөлігі электр қуатысыз, сусыз және телефон байланысысыз қалды. Көлік қозғалысы жаңартқаннан кейін туристер Принцесса Джулиана халықаралық әуежайынан чартерлік рейс іздеді. Нидерланды мен Франция аралдың тиесілі бөліктеріне әскерилер мен полиция қызметкерлерін жіберді, бірақ куәгерлер мен тұрғындар биліктің дауылдан кейін болған кең ауқымды тонаушылыққа тиімді араласпағанын хабарлады. Жоғары желдің күші мен тұқымдардан басқа, Сент-Мартенде теңіз деңгейіндегі әуежайда өлшенген желдің жылдамдығы мен аралдың төбелеріндегі үйлерде өлшенген көрсеткіштер арасында айтарлықтай айырмашылық байқалды. Теңіз деңгейіндегі өлшемдер бойынша желдің күші сағатына дейін, ал күйреулер сағатына жетеді.

Жазбалар мен зейнеткерлікке шығу

29 тамызда «Луис» тропикалық даулы маусымның он екінші атаулы дауылдың қалыптасуының ең ерте күнін белгіледі, бұл 1933 жылғы 31 тамыздағы «Он екінші тропикалық дауыл» орнатқан бұрынғы рекордты асып түсті. Бұл рекордты 2020 жылғы 20 тамызда тропикалық дауылға айналған «Лора» даулы бұзды. Тропикалықтан тыс айналуға дейін аз уақыт бұрын «Луис» даулының жылдамдығы жоғары болды, бұл тарихқа енген ең жылдам қозғалған Атлантика дауылдарының біріне айналдырды. Орталықтан 130 миль (209 км) радиусқа дейін урагандық желдердің таралу аймағына ие болған «Луис» 2019 жылғы «Лоренцоға» дейін Атлантика мұхитындағы урагандық желдің ең үлкен радиусын көрсетті. Бұл сонымен қатар желдің жылдамдығы бойынша ең күшті экстратропикалық циклондардың бірі болды. Экстратропикалық циклонның жел жылдамдығы әдетте төмен болса, «Луис» Ньюфаундлендтің оңтүстігінде үлкен дауылдық желдерге қол жеткізді. Мұндай жағдай 2022 жылғы «Фиона» даулына дейін қайталанбады. 11 қыркүйекте «Луис» даулының салдарынан 30 метрлік (98 фут) толқын мұхит лайнерін шағып өтті. Бұл ресми тіркелген ең үлкен толқын, бірақ 2004 жылы Мексика жағалауында «Иван» даулы 40 метрге (130 фут) дейін биіктікте толқын тудырған болуы мүмкін. 1950 жылдан бері Атлантика мұхитында жинақталған циклон энергиясы (ACE) индексі 50-ден жоғары болған өте аз дауыл болды. Шамамен он төрт күн бойы атаулы дауыл ретінде, оның ішінде жеті күн қатарынан ірі дауыл ретінде өткен «Луис» 53,73 ACE мәніне ие болды, бұл 1966 жылғы «Инес» даулынан бергі ең жоғары көрсеткіш. Бұл рекорд 2003 жылға дейін сақталды, содан кейін «Изабель» даулы 63,3 ACE көрсеткішін тіркеді. Льюард аралдарындағы дауылдың салдарынан келген ауыр зақым мен адам өмірінің жоғалуына байланысты, Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым 1996 жылдың көктемінде «Луис» атауын алып тастады және оны Атлантика мұхитындағы басқа тропикалық дауыл үшін ешқашан қолданбауға шешім қабылдады. 2001 жылғы Атлантика дауыл маусымында оны «Лоренцо» атауымен алмастырды.