Кіріспе
1999 жылы Атлантика мұхитында болған 4-санатты «Ленни» дауылы 1932 жылғы Куба дауылынан бері қараша айындағы ең күшті Атлантика дауылы болды. Бұл 1999 жылғы Атлантика дауыл маусымындағы 12-ші тропикалық дауыл, 8-ші дауыл және рекордтық 5-ші 4-санатты дауыл еді. «Ленни» 13 қарашада Кариб теңізінің батысында шамамен сағат 18:00 UTC-де пайда болды және өзінің барлық мерзімі бойына ерекше және бұрын-соңды болмаған шығыс бағытын сақтап, қалыптастырды, соның салдарынан оған «Wrong Way Lenny» деген кең таралған лақап ат берілді. 15 қарашада Ямайканың оңтүстігінде дауыл статусына ие болды және келесі бірнеше күнде Испаниола мен Пуэрто-Риконың оңтүстігінен өтті. «Ленни» 17 қарашада Кариб теңізінің солтүстік-шығысында қарқынды күшейіп, АҚШ-тың Виргин аралдарындағы Сент-Круадан оңтүстікке қарай шамамен 34 шақырым жерде ең жоғары жел жылдамдығына жетті. Ол Левард аралдары арқылы жылжу кезінде біртіндеп әлсіреп, ақырында 23 қарашада ашық Атлантика мұхитында тарады. Кіші Антиль аралдары арқылы өтуге дейін «Ленни» Колумбияның солтүстігінде екі адамның қаза болуына себеп болған қатты толқындарды тудырды. Пуэрто-Риконың оңтүстік-шығысындағы қатты жел мен жаңбыр егінге ауыр зиян келтірді. Дауыл Сент-Круа маңынан ең жоғары қарқынмен өткеніне қарамастан, кішкентай аралдағы зиян «орташа» деп сипатталды, бірақ су тасқыны мен топырақ эрозиясы кеңінен тарады. АҚШ территорияларындағы зиян шамамен 330 миллион долларды құрады. Ең көп жауын-шашын мөлшері Сент-Мартеннің француз бөлігіндегі полиция бөлімшесінде тіркелді. Аралда дауыл үш адамның қаза болуына және 200-ден астам мүліктің қирауына әкелді. Жақын орналасқан Антигуа мен Барбудада дауылдан бір адам қаза тапты, ал шектен тыс жаңбыр жергілікті сумен жабдықтауды ластады. Гренадаға дейін, оңтүстікке қарай дауылдың салдарынан елеулі зиян келтірілді, онда биік толқындар қалаларды астанадан оқшаулады.
Hurricane Lenny was the strongest November Atlantic hurricane since the 1932 Cuba hurricane. It was the twelfth tropical storm, eighth hurricane, and record breaking fifth Category 4 hurricane in the 1999 Atlantic hurricane season. Lenny formed on November 13 in the western Caribbean Sea at around 18:00 UTC and went on to form and maintain an unusual and unprecedented easterly track for its entire duration, which gave it the common nickname, "Wrong Way Lenny". It attained hurricane status south of Jamaica on November 15 and passed south of Hispaniola and Puerto Rico over the next few days. Lenny rapidly intensified over the northeastern Caribbean on November 17, attaining peak winds of about 21 mile (34 km) south of Saint Croix in the United States Virgin Islands. It gradually weakened while moving through the Leeward Islands, eventually dissipating on November 23 over the open Atlantic Ocean. Before moving through the Lesser Antilles, Lenny produced rough surf that killed two people in northern Colombia. Strong winds and rainfall resulted in heavy crop damage in southeastern Puerto Rico. Despite the hurricane's passage near Saint Croix at peak intensity, damage on the small island was only described as "moderate", although there was widespread flooding and erosion. Damage in the United States territories totaled about $330 million. The highest precipitation total was at the police station on the French side of Saint Martin. On the island, the hurricane killed three people and destroyed more than 200 properties. In nearby Antigua and Barbuda, the hurricane killed one person; torrential rainfall there contaminated the local water supply. Significant storm damage occurred as far south as Grenada, where high surf isolated towns from the capital city.
Метеорологиялық тарих
Ленни дауылы 8 қарашада Кариб теңізінің оңтүстік-батысында байқалған төмен қысым аймағы ретінде басталды. Ол конвекция аймағын қалыптастырды, бірақ келесі бірнеше күн бойы анықсыз қалды. Аймаққа нөсер жаңбырлармен бірге күрт дауылдар тарады, Мексика мен Орталық Американың бір бөлігінде ауыр жаңбыр жауды. 13 қарашада жүйе жақсы ұйымдастырылды; күні кешкі сағаттағы "Дауыл аулаушыларының" ұшуы жер бетіндегі айналымды және шамамен желді анықтады. 1800 UTC шамасында Кайман аралдарынан оңтүстікке қарай 175 миль (282 км) қашықтықта Тропикалық депрессия Он жетіншісі пайда болды. Депрессияның конвекциясы ретсіз болды, ал Ұлттық дауыл орталығы (NHC) үш күн бойы күшеюді күтпеді. Өмір сүруінің көп бөлігінде тропикалық циклон Кариб теңізінде батыстан шығысқа қарай қозғалды, бұл Атлантикалық дауылдар деректер базасында бұрын-соңды болмаған жағдай еді, соның салдарынан "Сол қол Ленни" және "Қате жол Ленни" деген есімдер пайда болды. Бұл бағыт Атлант мұхитының батысындағы тропопаузаның оңтүстік шетімен байланысты болды. NHC 14 қарашада оны Ленни тропикалық дауылына дейін көтерді. 15 қарашада 0000 UTC-де Ленни Ямайканың Кингстон қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 175 миль (282 км) қашықтықта дауыл мәртебесіне жетті. Бастапқы даму кезеңінде оңтүстік-шығысқа қарай жылжыған дауыл 15 қарашада шығысқа қарай бұрылды. "Дауыл аулаушылары" желдің күші шамаға жеткенін хабарлады, бұл Леннидің Саффер-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 2-ші санатқа жеткенін көрсетеді. Алайда, кейіннен көз жоғалып, бұлттардың құрылымы ретсіз болды, соның салдарынан Леннидің желдері әлсіреп, дауыл Испаниоланың оңтүстігінен өтті. "Дауыл аулаушылары" көздің қайта қалыптасқанын және дауылдың желдеріне жеткенін хабарлады. Осы уақытта, төмен қысым Леннидің шығысына қарай күшейіп, 24 сағат ішінде дауылды солтүстік-шығысқа қарай Пуэрто-Рикоға бұруы күтілді. 16 қарашадан бастап Ленни дауылы 24 сағат ішінде қарқынды күшейді, Мона бұғазынан оңтүстікке қарай 165 миль (266 км) қашықтықта үлкен дауыл мәртебесіне жетті. Дауыл одан әрі ұйымдастырылды, диаметрі 29 миль (47 км) болатын және жабық көз қабырғасымен қоршалған көзі пайда болды. 17 қарашада 1200 UTC шамасында Ленни солтүстік-шығыс Кариб теңізіндегі аралдарға жақындаған кезде 4-ші санаттағы дауылға айналды. Бұл осы жылдың мұндай күшті дауылының бесіншісі болды, соның салдарынан маусымдағы 4-ші санаттағы дауылдардың рекорды жаңаланды. Содан кейін Ленни АҚШ-тың Виргин аралдарындағы Сент-Крой аралының оңтүстігінен 34 шақырым жерде желдің ең жоғарғы шамасына жетті. "Дауыл аулаушылары" дауылдың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі желдің ең жоғарғы деңгейін хабарлады; сонымен қатар, 933 мбар ең төменгі қысымды және 24 сағат ішінде 34 мбар төмендеуді тіркеді. Бұған қоса, суға түсетін зонд желдің жылдамдығын тіркеді, сол кездегі дауылдағы ең жоғары көрсеткіш. 20 қарашаның таңында дауыл Ангильяға соқты. Кейіннен сол күні циклон Кариб теңізінен шығып, оңтүстік-шығыс бағытын жалғастырды. 21 қарашада Ленни солтүстік-шығысқа бұрылып, тропикалық депрессияға айналды. Ленни 22 қарашаның таңында соңғы рет шығысқа қарай бұрылып, келесі күні Кіші Антиль аралдарынан шығысқа қарай 1110 шақырым жерде тарап кетті. Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігі (FEMA) алты медициналық көмек тобы, үш медициналық қолдау тобы және екі алдын ала медициналық бағалау бөлімін жұмылдырды. Агенттік АҚШ-тың Виргин аралдарындағы мектептерде бес күндік азық-түлік қорын сақтады. Дауылдың жақындасуына дейін АҚШ-тың Виргин аралдарының губернаторы Чарльз Уэсли Тернбулл төтенше жағдай жариялады. Сент-Круада 309 адам қорғанға орналасты. Шығыс Кариб теңізіндегі үкіметтер Монсерратқа дейін дауыл туралы ескертулер шығарды. Дауыл кезінде Антигуа мен Барбудадағы көптеген кәсіпорындар мен мектептер жабылды, ал Доминикада әуежай жабылды. Оңтүстікке қарай Гренадада дауыл туралы ескерту болмады, сондықтан көптеген адамдар қайықтарын суда қалдырды.
Орталық Кариб
Ленни пайда болғаннан бастап, Колумбиядағы Гуахира түбегінде үлкен толқындар мен биік су тасқыны болды, құрлықтағы Колумбияда осының салдарынан екі адам қаза тапты. Толқындар жағажайларды эрозияға ұшыратып, мүліктер мен қайықтарға ауыр зиян келтірді. Ямайкада дауыл көп жаңбыр жаудырды, бірақ көп зиян тигізбеді. Доминикан Республикасында жаңбыр елдің оңтүстік-батыс бөлігінде су тасқынына әкеп соқты. Гаитидің оңтүстік-батысындағы Лес-Кейс маңындағы су тасқыны күріш, жүгері және банан плантацияларының 60 пайызын жойды, ал Кавелон қаласындағы үлкен толқындар бірнеше үйді қиратты. Сан-Хуандағы су деңгейі қалыпты деңгейден 1,8 футқа (1 метрге) жоғары көтерілді. Сол жерде, күшті толқындар 166 метрлік жүк кемесін жағаға шығарды. Пуэрто-Риконың құрлықтағы желдің күші айтарлықтай болған жоқ, Сейбада күшті соқты. Дауыл салдарынан 22 мың адам электр қуатысыз, 103 мың адам сусыз қалды.
Виргин аралдары
Пуэрто-Риконың оңтүстік-шығысынан өткеннен кейін, "Ленни" дауылы АҚШ-тың Виргин аралдарындағы Сент-Круаға соқты, бірақ оның ең күшті желдері аралдың оңтүстік-шығысында болды. Желдің күшті соғуы сол жерде рекордтық деңгейге жетті, ал тұрақты желдің жылдамдығы шамамен 60 шақырым/сағатқа дейін жетті. Сент-Круаның шығысындағы көптеген үйлердің шатырлары зардап шекті. Ұлыбританияның Виргин аралдарындағы мүліктік зиян 5,6 миллион АҚШ долларына бағаланды (1999 жылғы доллармен); алайда, зиянның туризм мен өнімділік жоғалтумен бірге есептегенде аралдар экономикасына келген шығын 22 миллион долларды құрады, бұл жалғыз ішкі өнімнің 3,1 пайызына тең.
Ангилья
Леннидің көзі Британдық Виргин аралдарының шығысында жатқан Ангилья аралынан өтті. Бұл дауыл Жозе дауылынан кейін бір ай ішінде болды, ол Ангильяның жағалауында елеулі жағажай эрозиясына әкеп соқты. Ленниден келген зиян 65,8 миллион долларды құрады.
Қасиетті Бартеми мен Қасиетті Мартин
Сент-Бартемидегі дауыл рекордтық жауын-шашын тудырды, ол шамамен 5 метрге дейін жеткен толқындармен бірге болды. Аралдың батыс жағында толқындардың биіктігі 5 метрге (16 фут) жетті. Арал бойынша үйлердің шатырлары кең ауқымда қирады, зиян 69 миллион долларға бағаланды, ал Сент-Мартиннің голланд бөлігінде үш адам қаза тапты. Антигуа және Барбудадағы зиян 51,3 миллион долларды құрады.
Сент-Китс, Невис және Монтсеррат
Жұмырлаған дауылдың толқындары Сент-Китс және Невис жағалауларында 20 футқа (6 метрге) дейін жетіп, құрлыққа 600 футқа (183 метрге) дейін кірді. Бірнеше кәсіпорын суға батты, сондай-ақ жағажайларда тозыну оқиғалары тіркелді. Күшті жаңбыр Сент-Китсте батпақ көшкіндерін тудырды. Елдегі жалпы шығын 41,4 миллион долларды құрады.
Гваделупа
Гваделупа кейбір аймақтарда рекордтық жауын-шашын мөлшерін алды, әдетте Гваделупаның батыс аралы Он-Бассе-Террде дауыл 9,8 фут (3 метр) биіктіктегі маңызды толқын тудырды, ал болжамдар 13 футқа (4 метр) дейін жетеді. Гваделупада суға батып және электр тогынан соққаннан бес адам қаза тапты, ал аралдағы жалпы шығын кем дегенде 100 миллион долларды құрады.
Салдары
Кюрасао маңындағы коралл рифінің ауыр зақымдануынан кейін жұмысшылар зақымдалған құрылымды қайта жаңартуға көмектесу үшін риф шарларын орналастырды. Пуэрто-Рикода электр қуаты мен судың үзілуіне жұмысшылар жылдам жауап берді. Сол сияқты Сент-Круада электр жүйелері тез қайта жаңартылды. 23 қарашада АҚШ Президенті Билл Клинтон АҚШ Виргин аралдарын апат аймағы деп жариялады. Бұл мемлекеттік және жеке сектордағы ұйымдарға несие беру үшін федералдық қаржыны бөліп, қоқысты тазалау шығындарының 75 пайызын қамтамасыз етті. 10 желтоқсанға дейін шамамен 3000 тұрғын көмек сұрады, олардың көп бөлігі Сент-Кройда болды. Жауап ретінде федералдық үкімет зардап шеккендерге шамамен 480 000 доллар көмек көрсетті. АҚШ Сыртқы апаттарға көмектесу кеңсесі 185 000 доллар, оның көп бөлігі БҰҰ Даму бағдарламасына, Кариб теңізінің шығысындағы басқа аралдарға көмек көрсету үшін жөнелтті. Кариб даму банкі, Ұлыбританияның Халықаралық даму департаменті және Еуропалық Одақ сияқты басқа да ұйымдар 1,1 миллион доллар көмек көрсетті. Доминика үкіметі 42 отбасыға уақытша баспана берді. Кариб даму банкінен алынған қарызбен үкімет өзінің астанасы Розоның оңтүстігіндегі тас жол бойындағы теңіздік қабырғаны аяқтау жұмыстарын жүргізді. Сент-Люсия үкіметі 70 отбасыға баспана берді. Гренадада жұмысшылар жанармай тасымалдауын қамтамасыз ету үшін жол жүйесін жөндеді және эрозияны азайту үшін әуежай маңындағы жерді қайта жаңартуға кірісті. Шығыс Кариб бассейніндегі Қызыл Крест кеңселері зардап шеккен азаматтарға азық-түлік пен баспана ұсынды. Туристік аймақтардағы ауыр зақым круиздік кемелердің келуін қысқа мерзімге тоқтатуға әкеп соқты. Невистегі зақымдалған қонақ үйдің жабылуы салдарынан 800 адам жұмыссыз қалды.
Зейнеткерлік
Оның салдарынан 2000 жылдың көктемінде Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым "Ленни" есімін қолданудан алып тастады, және ол ешқашан Атлантика мұхитындағы дауылға берілмейді. 2005 жылы "Ли" есімімен алмастырылды.