Кіріспе

Босниялық кинорежиссер (1969 жылы туған)

Данис Танович (20 ақпан 1969 жылы туған) – босниялық кинорежиссер және сценарист. Ол көптеген наградаларға ие, оның ішінде «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтары, сондай-ақ «Алтын аю» мен «Алтын пальма» сыйлықтарына үміткер болған. Танович «Ешкімнің жері» (2001) фильмінің режиссері және сценарий авторы ретінде танымал, бұл фильм оған көптеген наградалар әкелді, соның ішінде «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарын «Үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша жеңіп алды. Ол сонымен қатар «Темір терушінің өмірінен бір эпизод» (2013) және «Сараеводегі өлім» (2016) фильмдерін жазып, режиссерлік еткен. Танович – қазіргі Босния және Герцеговина аумағында туған және «Оскар» сыйлығын жеңіп алған жалғыз адам.

Ерте өмір

Танович 1969 жылдың 20 ақпанында Югославия СФР-інің Босния және Герцеговина ССР-інің Зеница қаласында дүниеге келді. Ол Боснияның астанасы Сараевода өсті және бастауыш және орта білімін де сол жерде алды. Танович Сараево университетінің музыка консерваториясында фортепианода ойнады. Ересек болған соң, ол Сараево сахналық өнер академиясында оқуға шешім қабылдады.

Бастапқы бастамасы

Сараево қоршауы мен Босния соғысының салдарынан, Босния және Герцеговина Югославиядан тәуелсіздік жариялағаннан кейін Танович 1992 жылы оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Соғыс басталғаннан кейін ол Босния және Герцеговина Республикасы Армиясының қауіпті миссияларын тіркеп алатын кинотоп құрды. Ол және кинотоп жасаған материалдар Сараево қоршауы мен Босния соғысы туралы көптеген фильмдерде және жаңалықтар репортаждарында пайдаланылды. 1994 жылдың соңында Танович екі жылдан астам уақыт жұмыс істеген кинотоптан кетіп қалды. Бір жыл өткен соң, ол Бельгияның астанасы Брюссельде оқуын жалғастыруға шешім қабылдады. 1997 жылы Брюссельде оқуын аяқтап, курстың үздік түлегі атанды. Оқу барысында Танович бірнеше деректі фильмдер түсірді.

Халықаралық танылу

Көп ұзамай Танович өзінің алғашқы киножобасы – "No Man's Land" фильмін бастады. Ол фильмді өзі жазып, түсірді, ол 2001 жылы аяқталды және сол жылы Канн кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. "No Man's Land" Канн кинофестивалінде "Үздік сценарий" (Prix du scénario) сыйлығын жеңіп алды, содан кейін көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде 2001 жылы "Үздік шетел тіліндегі фильм" үшін "Оскар", "Үздік сценарий" үшін Еуропа кино академиясының сыйлығы, "Үздік дебюттік фильм" үшін "Сезар", 2001 жылы "Үздік фильм" үшін Андре Кавенс сыйлығы және 2002 жылы "Үздік шетел тіліндегі фильм" үшін "Алтын глобус" сыйлығы. Танович 2003 жылы Канн кинофестивалінің қазылар алқасының құрамына кірді. Оның екінші толық метражды жобасы – 2005 жылы аяқталған "L'Enfer" фильмі, сценарийін марқұм Кшиштоф Кисловский мен Кшиштоф Пьесевич жазған. Бұл фильм поляк дуэті жоспарлаған "Жұмақ" (2002 жылы Том Тиквер түсірген), "Тозақ" және "Тазару ордасы" трилогиясының екінші бөлігі болды. Эврипидтің "Медея" трагедиясынан шабыттанған "L'Enfer" үш қарындастың өмірін зерттейді, "әрқайсысы өз қайғысына құрылып, ащы күйініштің құпия гүлін күтеді, оның тұқымын олардың қайтыс болған әкесі бала кезіндегі қорқынышты оқиғамен сепкен" (Питер Брэдшоутің пікірінен). Фильмге қатысты әртүрлі бағалар берілді.

Кейінгі жобалар

Тановичтің 2010 жылғы "Цирк Колумбия" фильмі 83-ші "Оскар" сыйлығының "Ең үздік шетел тіліндегі фильм" номинациясына Босния және Герцеговинаның үміткері ретінде ұсынылды, бірақ соңғы тізімге іліге алмады. 2011 жылдың маусым айында Сараево университеті оған құрметті доктор ғылымының дәрежесін берді. Оның 2013 жылғы "Темір терушінің өмірінен бір эпизод" фильмі 63-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде көрсетіліп, екі жүлде жеңіп алды: "Ең үздік актер" үшін күміс аю және қазылар алқасының Гран-приі. Тановичтің 2016 жылғы "Сараеводағы өлім" фильмі 66-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасының Гран-приін жеңіп алды. Бұл фильм сонымен қатар жарыс бағдарламасындағы ең жақсы фильм үшін FIPRESCI сыйлығына ие болды. 2020 жылдың наурыз айында Тановичтің 2010 жылғы "Почталық қаскөйлер" криминалды романы негізінде түсірілген "Почталық қаскөйлер" фильмі шықты. Оның соңғы фильмі "Әлдеқандай дос көршілік оқиға" 2021 жылдың тамызында жарық көрді және жағымды пікірлер алды.

Жеке өмір

Танович босниялық және бельгиялық азаматтығына ие және әйелі Мейлис де Рудермен және бес баласымен Сараевода тұрады. Ол 2007 жылға дейін Парижде тұрған.

Саяси қатысу

Танович 2008 жылдың наурыз айында өзінің досы, режиссер Дино Мустафичпен бірге «Біздің партия» атты саяси партия құратынын хабарлады. Бұл партия 2008 жылдың қазан айында өтетін жергілікті сайлауға қатыса бастайды. Ол елде саяси өзгерістерге қол жеткізуді мақсат ететінін айтты, және оның бұл хабарламасы жақсы қарсы алынды.

Марапаттар мен ұсыныстар

Жыл Қауымдастық санаты Жұмыс нәтижесі Ref. (Reference(s))2001Канн кинофестиваліАлтын пальмаЕшкімнің еліЕң үздік сценарийЕуропалық кино сыйлығыЕң үздік сценарийшіБельгиялық кино сыншылары қауымдастығыАндре Кавенс сыйлығы2002ОскарШет тіліндегі ең үздік фильмАлтын глобус сыйлығыШет тіліндегі ең үздік фильмСезар сыйлығыЕң үздік жазуЕуропалық кино академиясыЕң үздік сценарий2003Кино және бейбітшілікЖылдың ең құнды фильмі үшін сыйлық2013Берлин халықаралық кинофестиваліАлтын аюТемір жинаушының өмірінен бір эпизодТөртінші төреші жүлдесі2016Берлин халықаралық кинофестиваліАлтын аюСараеводегі өлімТөртінші төреші жүлдесі