Кіріспе

Әке іскерлік сапарда болғанда – серб режиссері Эмир Кустурицаның 1985 жылғы югослав фильмі. Сценарийді босниялық драматург Абдула Сидран жазған. Фильмнің субтитрі – "Тарихи махаббат фильмі", оны Сараеводағы Centar Film және Forum өндіріс компаниялары түсірген. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Югославияда, Информбиро кезеңіндегі оқиғаны фильмде әкесі Меша (Мики Манойлович) еңбек лагеріне жіберілген Малик деген баланың көзімен көрсетеді. "Әке іскерлік сапарда болғанда" 1985 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығын жеңіп алды және "Ең үздік шетелдік фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ие болды.

Сюжет

1950 жылдың маусым айында жергілікті маскүнем Чика Франьо далалық жұмысшыларға серенада орындайды. Ол өзін қорғау үшін мексикалық әндерді таңдайды, себебі қазіргі Суық соғыс кезеңінде АҚШ пен КСРО сияқты екі үлкен державаға қатысты әндерден аулақ болуды қауіпсіз деп санайды. Югославияда Тито-Сталиннің араздасуынан кейін мемлекет жауларын анықтап, жоюға тырысатын параноялық және қатал ішкі аппарат жұмыс істеп тұр. Жергілікті балалар, соның ішінде Малик та, ағаштарға шығып ойнайды. Маликтың анасы Сена оған әкесі іссапарда екенін, ал Малик ұйқыда жүруге бейім екенін айтады. Шындығында, оның әкесі, коммунистік қызметкер Меша, Сенаның інісі, тіпті жоғары лауазымды коммунистік қызметкер Зийоның қаулысымен еңбек лагеріне жіберілген. Меша «Политика» газетіндегі Тито-Сталиннің араздасуына қатысты саяси карикатура туралы пікір білдірген болатын. Біраз уақыттан соң Мешаның әйелі мен балалары Зворникке қайта оралады. Малик орыс дәрігерінің қызы Машамен танысады. Ол Машаға ғашық болады, бірақ оны соңғы рет жедел жәрдем машинасы алып кеткенде көреді. Анасының інісі Фахроның тойында Малик әкесінің әуе кемесін жүйгізетін әйелмен қарым-қатынаста екенін көреді. Кейін ол әйел дәретханадағы су құбыры арқылы өмірге қол салуға тырысады. Сена диабетпен ауырған ағасы Зиямен қайта табысады.

Қабылдау

Жазушы Данило Киш фильмді «көркем және рухани ізденіс» деп сипаттады. «The New York Times» газетінде Джанет Маслин фильмдегі кейіпкерлердің «күлкілі, толыққанды бейнесі» деп жазды. «Time» журналының сыншысы Ричард Корлис фильмді, әсем декорациялар мен тартымды кейіпкерлердің болмауына қарамастан, көруге тұрарлық деп бағалады. «Variety» журналының қызметкерлері оны «өте тапқыр пікір» деп атап, 1960-шы жылдардағы Чехословакия комедиялық фильмдерімен салыстырды. «National Review» журналының жазушысы Джон Саймон «When Father Was Away on Business» фильмін «күлкі, қайғы, сатира және мейірімділіктің теңдесі жоқ үйлесімімен биікке көтерілген, батыл шыншылдық пен тұрақты зиялылыққа толы фильм» деп сипаттады. 2015 жылғы «Киножолшыратында» Леонард Мальтин оған үш жарым жұлдыз беріп, «таң қалдыратын» деп мақтады. 2016 жылы «The Hollywood Reporter» оны «Алтын пальма» сыйлығын жеңіп алған 26-шы үздік фильм деп атады, «хумор мен отбасының құдіретті күшінің барлығын жеңіп шығуы» үшін мақтады. Жапондық режиссер Акира Куросава осы фильмін өзінің сүйікті 100 фильмінің бірі деп атады.