Менон Родосский: грек-наемник на службе Персидской империи
Memnon of Rhodes
Мемнон Родосский (б.з.д. 380-333) – грек-наемник, командующий при Ахеменидах. Сражался против Александра Македонского, был сильным противником Персидской империи.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Б.з.д. 4 ғасырдағы грек жалдамалы әскербасшысы
4th century BCE Greek mercenary commander
Родос аралдық Мемнон (грекше: Μέμνων ὁ Ῥόδιος; 380 – б.з.д. 333 ж.) – Әхемен әулеті қызметінде болған белгілі грек қолбасшысы. Оның қарындасы Аршабаз II-ге үйленгендіктен парсы аристократиясымен туыс болды. Ағасы Ментормен бірге өмірінің көп бөлігін парсы патшасына қызмет етуге арнады, Ұлы Александрдың жорығы және оған дейінгі он жылдықтарда маңызды рөл атқарды. Карл Отис Шустердің сөзіне қарағанда, Мемнон көбінесе "жалданбалы" деп дұрыс емес сипатталғанымен, Александр кездескен Парсы империясының ең күшті қорғаушысы болды және оны тоқтатуға жақын болды.
Memnon of Rhodes (Greek: Μέμνων ὁ Ῥόδιος; 380 – 333 BC) was a prominent Rhodian Greek commander in the service of the Achaemenid Empire. Related to the Persian aristocracy by the marriage of his sister to the satrap Artabazus II, together with his brother Mentor he served the Persian king for most of his life, and played an important role during the invasion of Alexander the Great and the decades before that. Carl Otis Schuster notes that though often inaccurately described as "simply a mercenary", Memnon was arguably the toughest defender of the Persian Empire Alexander had to face, and was nearly successful in putting a halt to him.
Фригияның әміршісінің қол астында
Мемнонның ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. 380 ж.б.д. Родос қаласында дүниеге келген Мемнон өмірінің көп бөлігін Ахеменид империясына қызмет етумен өткізді. Ол 358 ж.б.д. ағасы Ментормен бірге парсы сатрапы (әкімі) Артабазос II-нің қызметінде мансабын бастады. Парсы сатрапының қызметінде жүрген кезінде Артабазос II Менторға өзінің қызы Барсинаға үйленуге рұқсат берді. 358 ж.б.д. шамасында Артабазос II сол кезде билікте болған парсы Ахеменид патшасы Артаксеркс II-ге (404–358 ж.б.д.) қарсы көтеріліс ұйымдастырды, ал Мемнон мен Ментор оның әскербасылары болды. Көтеріліс сәтсіз аяқталған соң Мемнон мен Артабазос II Македонияның астанасы Пеллаға қашып кетті, ал Мемнонның ағасы Ментор Египетке қашып кетті. Ақырында, Ментор 343 ж.б.д. шамасында парсы қызметіне қайта оралды.
Not much is known about Memnon's early life. Born 380 BC in Rhodes, Memnon would serve the Achaemenid Empire for most of his life. He started his career in 358 BC by serving together with his brother Mentor under the Persian satrap (governor) Artabazos II. During his service to the Persian satrap, Artabazos II allowed Mentor to marry his daughter Barsine. Around 358 BC, Artabazos II staged a rebellion against the then ruling Persian Achaemenid king Artaxerxes II (404–358), with Memnon and Mentor as his generals. When the revolt failed, Memnon and Artabazos II fled to Pella, the capital of Macedonia, whereas Memnon's brother Mentor fled to Egypt. Eventually, Mentor returned to Persian service around 343 BC.
Македонияда
Македонияға сапары барысында Мемнон Филипп II және жеті жасар ханзада Александр (кейіннен Ұлы Александр) екеуімен танысты. Плутархтың мәліметінше, Мемнон мен Александр ұзақ сөйлесті, Александр Персияның әскери күші мен тактикасына ерекше қызығушылық танытты. Шустер Мемнон мен Александр арасындағы әңгімелердің толық мәліметтерін тексеру қиын екенін айтса да, Мемнонның Пеллада болған уақытында Филипп II-ні билеуші, әскери қолбасшы және дипломат ретінде дұрыс бағалауға қол жеткізгенін қосты. Сонымен қатар, бұл оны Филипп II-нің Парсыны басып алу ниетіне көндірді, сондай-ақ гректердің Македонияның Грекия үстемдігіне қанағаттанбауына, оның ішінде македониялықтар үшін туындаған саяси мәселелерге толыққанды түсінік берді. Ағасының "әсерімен" Македонияда үш-төрт жыл болғаннан кейін Мемнон "Македонияның әскери қабілеттерін анық білген" парсылық қызметке қайта оралды.
During his visit in Macedon, Memnon became acquainted with Philip II and the young prince Alexander (later Alexander the Great), who was seven years old at the time. According to Plutarch, Memnon and Alexander had lengthy discussions, with Alexander reportedly having keen interest in Persia's military strength and tactics, amongst others. Though Schuster notes that the details of the conversations between Memnon and Alexander are difficult to verify, he does add that Memnon managed to get a proper impression of Philip II as a ruler, military leader and diplomat during his time in Pella. Moreover, it convinced him of Philip II's intentions to invade Persia, and he got a proper realization of the deep seated Greek dissatisfaction vis a vis the Macedonian hegemony over Greece, including the political issues that came along with it for the Macedonians. Through the "influence" of his brother, after a stay of about three to four years in Macedon, Memnon re entered the Persian service, "with a clear understanding of Macedonia's military capabilities".
Филипп ІІ-ге қарсы науқандар
340 жылы Ментор қайтыс болғаннан кейін Мемнон оның жесірі Барсинаға үйленді. 339 жылы Мемнон Византияны Филипп II шабуылынан қорғауға көмектесті. 336 жылы Филипп II Парменионды, Аминтас, Андромен және Атталмен бірге, 10 000 сарбаздық әскермен Анатолияға жіберді, мақсаты – Гректерді Ахеменидтер билігінен «азат ету» үшін шапқындауға дайындық жасау еді. Бастапқыда бәрі жақсы жүрді. Анатолияның батыс жағалауындағы грек қалалары көтеріліске шықты, бірақ Филипп II өлтірілді және оның жас ұлы Александр таққа отырды деген хабар келді. Филипп II-нің өлімі македониялықтардың рухын құлатты, содан кейін олар Родостың Мемноны басқаратын Ахеменидтерден Магнезия маңында жеңіліске ұшырады. Бастапқыда тартынған Дарий III Граник шайқасында жеңілгеннен кейін Мемнонды батыс сатрапиялардың (провинциялардың) қолбасшысы етіп тағайындады. Галикарнас қамалы кезінде Мемнон жетекші қолбасшы болды және Александрдың шабуылын тоқтатуға жақын болды. Содан кейін ол империяның теңіз үстемдігін Александрға қарсы пайдалана бастады және соғысты Грекияның материгіне көшіру үшін Спартамен келіссөздер жүргізді. Ол парсы флотын пайдаланып, Эгей теңізіндегі аралдарды жаулау науқанын бастады және Александр Фаселисте демалып жатқанда Македонияға тікелей шабуыл жасады. Мемнон Хиос аралын және Лесбостың көп бөлігін басып алды. Мемнонның табыстары туралы естіген Демосфен басқа грек қалаларымен бірге Афинаны Александрға қарсы көтеріліске дайындауға кірісті, ал Спарта соғысқа дайындала бастады. Александр үшін сәттілікке қарай, Мемнон Митиленді қоршау кезінде қайтыс болды және қолбасшылықты өзінің жүйесі Фарнабазға тапсырды. Плутарх пен Юстин айтуынша, Мемнонның жесірі Барсина кейін Александрдың сүйіктісі болды және одан Геракл есімді ұл туды. Александр қайтыс болғаннан кейін Геракл Неархтың бастапқы қолдауымен (өзі Барсинаның Ментордан туған қызына үйленген) таққа таласты. Олардың ниеттері жеткіліксіз қолдау тапты, ал Барсина мен Геракл 309 ж.б.д. Полиперхонмен өлтірілді.
When Mentor died 340 BC, Memnon married his widow Barsine. In 339 BC, Memnon helped to defend Byzantium against an assault by Philip II. In 336 BC, Philip II sent Parmenion, with Amyntas, Andromenes and Attalus, and an army of 10,000 men into Anatolia to make preparations for an invasion to 'free' the Greeks living on the western coast and islands from Achaemenid rule. At first, all went well. The Greek cities on the western coast of Anatolia revolted until the news arrived that Philip II had been murdered and had been succeeded by his young son Alexander. The Macedonians were demoralized by Philip II's death and were subsequently defeated near Magnesia by the Achaemenids under the command of Memnon of Rhodes. Initially hesitant, Darius III made Memnon the commander of the western satrapies (provinces) after the defeat at the Battle of the Granicus. During the Siege of Halicarnassus, Memnon was the leading commander, and nearly defeated Alexander's attack. He then started using the empire's naval superiority against Alexander and started negotiations with Sparta in order to take the war to mainland Greece. He began a campaign to capture the Aegean islands using the Persian fleet and led a direct assault on Macedonia, while Alexander was resting at Phaselis. Memnon managed to capture the island of Chios and most of Lesbos. Demosthenes, after hearing of Memnon's successes, began to prepare Athens for a revolt against Alexander, along with other Greek cities, while Sparta began to prepare for war. By a stroke of fortune for Alexander, Memnon died during the siege of Mytilene, after transferring command to his nephew, Pharnabazus. Memnon's widow Barsine, according to Plutarch and Justin, later became Alexander's mistress and allegedly bore him a son, Heracles. After Alexander's death, Heracles contended for the throne with Nearchus' initial support (who himself had married Barsine's daughter by Mentor). Their bid met insufficient support, and Barsine and Heracles were murdered in 309 BC by Polyperchon.
Бағалау
Көптеген ғалымдар Мемнонның жорығы сәтті аяқталғанда, Александрдың Азиядағы жорығын жалғастыруы қиынға түсер еді және ол жақын арада жеңіліске ұшырауы мүмкін еді деп санайды. Мемнонның теңіздегі жорықтары және Спартадағы көтерілістің ұйымдастырылуы Александр патша болғаннан бері оған ең үлкен қауіп төндірді. Шустер егер Мемнон Митиленде өлмегенде, "Александр Кіші Азияны тастап, өз тағын қорғау үшін үйіне қайтуға мәжбүр болар еді" деп жазады. Осылайша, Александр өзінің жеңіліске жақын екенін түсінген соң, империяның ішкі аймақтарына өтуден бұрын Ахеменидтердің Финикиясына шабуыл жасауға шешім қабылдады. Мемнонның стратегиясы тек парсылардың Іссус шайқасындағы маңызды жеңілісінен кейін қайта жанданып, соңынан іске асырылды, бірақ ол кезде мүмкіндік жоғалған еді, және Александр қажет болған жағдайда Грекиядан бас тартуға дайын екенін көрсетті.
Many scholars maintain that had Memnon's campaign been successful, Alexander would have had difficulty in continuing his campaign in Asia, and might have soon been defeated. Memnon's naval campaigns and the uprising he orchestrated in Sparta posed the greatest danger to Alexander since he had become king. Schuster notes that if Memnon had not died at Mytilene, "Alexander might have been forced to abandon Asia Minor and return home to defend his throne". Thus, when Alexander realized he had nearly been defeated, he decided to invade Achaemenid Phoenicia before he moved into the empire's interior. It was not until after the major Persian defeat at the Battle of Issus that Memnon's strategy was revitalised and finally put into action, but by then, the advantage had been lost, and Alexander showed himself willing to forfeit Greece, if necessary, for his greater goals.
Көркем шығармаларда
1956 жылы шыққан тарихи фильмде Ұлы Александр Мемнон рөлін Питер Кушинг сомдады. Мемнон Хитоси Ивакидің "Historie" жапон мангасында қарсы кейіпкер ретінде бейнеленеді. Мемнонды Стивен Хартли 2024 жылы Netflix-тің "Александр: Құдайдың жаратылуы" атты драмалық деректік сериалында ойнады.
In the 1956 historical film Alexander the Great Memnon was portrayed by Peter Cushing. Memnon appears as an antagonist in the Japanese manga Historie, by Hitoshi Iwaaki. Memnon is portrayed by Steven Hartley in Netflix's 2024 drama docuseries Alexander: The Making of a God.