Кіріспе

Британдық ерте электронды сериялық сақталған бағдарламалық компьютер

Автоматты есептеу машинасы (ACE) – Алан Тьюринг жобалаған британдық ерте электронды сериялық сақталған бағдарламалық компьютер. Тьюринг бұл амбициялық жобаны 1945 жылдың соңында аяқтады, оған дейін Блетчли Парктегі құпия Colossus компьютерімен тәжірибе алған болатын. ACE құрылмады, бірақ оның кіші нұсқасы, Pilot ACE, Ұлттық физикалық зертханада салынды және 1950 жылы пайдалануға берілді. ACE жобасының кеңейтілген нұсқасы – 1955 жылы пайдалануға берілген MOSAIC компьютері. ACE сондай-ақ Bendix G 15 және басқа да компьютерлердің жасалуына ықпал етті.

Өмірбаян

Жобаны Ұлттық физикалық зертхананың (ҰФЗ) математика бөлімінің бастығы Джон Р. Уоммерсли басқарды. «Қозғалтқыш» деген сөзді қолдану Чарльз Бэббидж және оның айырмашылық қозғалтқышы мен аналитикалық қозғалтқышына деген құрметтің белгісі болды. Тьюрингтің техникалық жобасы «Қосымша электрондық есептегіш» 1936 жылғы «Есептеуге болатын сандар туралы» теориялық еңбегінің және Блетчли паркіндегі соғыс жылдарындағы тәжірибесінің нәтижесі болды, онда «Colossus» компьютерлері неміс әскери кодтарын бұзуға сәтті қол жеткізді. 1936 жылғы мақаласында Тьюринг өз идеясын «әмбебап есептеу машинасы» деп сипаттады, бірақ қазір ол «әмбебап Тьюринг машинасы» деп белгілі. Уоммерсли Тьюрингті ҰФЗ-да ACE жобасында жұмыс істеуге шақырды; ол келісімін берді және 1945 жылдың 1 қазанында жұмысты бастады. Жыл соңына дейін ол өзінің «Қосымша электрондық есептегіштің» жобасын аяқтады, ол сақталатын бағдарламалық компьютердің алғашқы толыққанды дизайны болды және соңғы жұмыс істейтін машинадан әлдеқайда үлкен көлемде болғанынан басқа, соңғы іске асырылуын көптеген маңызды жағынан болжады. Алайда, Блетчли паркіндегі жұмыстың қатаң және ұзаққа созылған құпиялылығына байланысты, ол (Ресми құпиялар туралы заңға сәйкес) өзінің идеяларын электрондық құрылғыда іске асыруға болатынын білетінін түсіндіруге тыйым салынды. ACE-де қосалқы бағдарламаларды шақыру мүмкіндігі болды, ал EDVAC-де мұндай мүмкіндік болған жоқ. Сонымен қатар, ACE-ді EDVAC-тен ерекшелендірген нәрсе – қысқартылған компьютерлік нұсқауларды пайдалану болды. Pilot ACE-де ENIAC-тегі 18 000-нан аспайтын 1000-нан кем термиондық клапан (вакуумдық түтікшелер) болды. Ол негізгі жады ретінде сынаптық кешіктіру желілерін пайдаланды. Әрбір 12 кешіктіру желісінің ұзындығы 1,5 метрге жетеді және әрқайсысы 32 биттен тұратын 32 нұсқау немесе дерек сөзін таратуға қабілетті болды. Бұл алғашқы бағдарламасын 1950 жылдың 10 мамырында іске қосты, сол кезде ол әлемдегі ең жылдам компьютер болды; оның әрбір кешіктіру желісінің өткізу қабілеті 1 Мбит/с-қа жетеді. Pilot ACE-нің алғашқы өндірістік үлгілері, «English Electric DEUCE», оның 31 данасы сатылды, 1955 жылы жеткізілді.

МОЗАЙК

ACE жобасының екінші іске асырылуы MOSAIC (Министрлікпен жабдықталған автоматты интегратор және компьютер) болды. Оны Долис Хиллдегі Ален Кумбс және Уильям Чандлер құрастырды, олар Томми Флауэрспен бірге он Colossus компьютерін құрастыруға қатысқан. Ол Малверндегі Радар зерттеу және әзірлеу орталығына (RRDE) орнатылды, кейін ол Телекоммуникация зерттеу орталығымен (TRE) бірігіп, Корольдік Радар орталығына (RRE) айналды. Ол алғашқы сынақ бағдарламасын 1952 жылдың соңында немесе 1953 жылдың басында іске қосты және 1955 жылдың басында толыққанды жұмыс істеуге кірісті. MOSAIC 6480 электронды лампадан тұрды және олардың шамамен 75% жұмысқа қолдануға болатын. Ол төрт бөлмені алып жатты және алғашқы британдық компьютерлердің арасында ең ірісі болды. Ол радар деректерінен ұшақтардың траекториясын есептеу үшін қолданылды. Ол 1960 жылдардың басына дейін пайдаланылды.

Деривативтер

ACE жобалау принциптері Bendix корпорациясының G 15 компьютерінде пайдаланылды. Инженерлік жобаны 1947 жылы NPL-дегі ACE бөлімінде жұмыс істеген Гарри Хаски жасады. Кейіннен ол EDVAC аппараттық жобаларына үлес қосты. Алғашқы G 15 компьютері 1954 жылы іске қосылды және салыстырмалы түрде шағын, бір пайдаланушыға арналған машина ретінде, оны алғашқы жеке компьютер деп есептейді. ACE-нің басқа да туындылары: EMI Electronic Business Machine және Packard Bell Corporation PB 250.