Қос көру (диплопия) – бір затты екі рет көру. Көз бұлшықтарының әлсіреуінен, жүйке зақымдануынан немесе аурулардың белгісі болуы мүмкін. Дәлдік жоғалту, тепе-теңдік бұзылуына әкеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қос көру
Double vision
Диплопия – бір нысанның екі бейнесін бір уақытта көру, мұнда бейнелер бір-біріне қатысты көлденең немесе тік бағытта ығысуы мүмкін. Сондай-ақ қос көру деп аталады, бұл қалыпты жағдайда көру қабілетінің нашарлауы және көбінесе ерікті болады. Дегенмен, еріксіз пайдалған жағдайда, ол көздің сыртқы бұлшықтарының жұмысындағы бұзылыстардан туындайды, мұнда екі көз де жұмыс істейді, бірақ қажетті нысанға бағыттала алмайды. Бұл бұлшықтардағы мәселелер механикалық проблемаларға, нейромышелік байланыстың бұзылуына, бұлшықтарды иннервациялайтын бас миының нервтерінің (III, IV және VI) зақымдануына, кейде жоғары деңгейдегі көз қозғалысын бақылайтын жолдардың немесе уытты заттардың әсеріне байланысты болуы мүмкін. Диплопия – жүйелік аурудың бірінші белгілерінің бірі болуы мүмкін, әсіресе бұлшықет немесе неврологиялық процестерде, және ол адамның тепе-теңдігіне, қозғалысына немесе оқу қабілетіне әсер етуі мүмкін.
Diplopia is the simultaneous perception of two images of a single object that may be displaced horizontally or vertically in relation to each other. Also called double vision, it is a loss of visual focus under regular conditions, and is often voluntary. However, when occurring involuntarily, it results from impaired function of the extraocular muscles, where both eyes are still functional, but they cannot turn to target the desired object. Problems with these muscles may be due to mechanical problems, disorders of the neuromuscular junction, disorders of the cranial nerves (III, IV, and VI) that innervate the muscles, and occasionally disorders involving the supranuclear oculomotor pathways or ingestion of toxins. Diplopia can be one of the first signs of a systemic disease, particularly to a muscular or neurological process, and it may disrupt a person's balance, movement, or reading abilities.
Диагностика
Диплопия көбінесе науқастың берген мәліметтері арқылы диагностикаланады. Дәрігерлер себебін анықтау үшін қан талдаулары, физикалық тексеру, компьютерлік томография (КТ) немесе магниттік-резонанстық томография (МРТ) қолдануы мүмкін.
Diplopia is diagnosed mainly by information from the patient. Doctors may use blood tests, physical examinations, computed tomography (CT), or magnetic resonance imaging (MRI) to find the underlying cause.
Жіктеу
Диплопияны диагностикалаудың алғашқы қадамдарының бірі – екі негізгі жіктелімнің бірін болдырмау мүмкіндігін анықтау. Бұл үшін бір көзді жауып, әр көз жеке алғанда қандай белгілер байқалатынын қарастырады. Бір көз жабық күйде көрудің нашарлауы немесе екіге бөлініп көрінуі монокулярлық диплопия деп аталады.
One of the first steps in diagnosing diplopia is often to see whether one of two major classifications may be eliminated. That involves blocking one eye to see which symptoms are evident in each eye alone. Persisting blurry or double vision with one eye closed is classified as monocular diplopia.
Бинокль
Бинокулярлық диплопия – пациент екі көзімен бір уақытта қарағанда ғана көрудің нашарлауы. Бұл жиі кездеседі және жақын қабырға сүйектерінің (зигоматикалық кешен) жарақаттарының шамамен 10,0%-40,0%-ында кездеседі. Сонымен қатар, диплопия уақытша немесе тұрақты болуы мүмкін. Дұрыс емес диагноз қою және тиісті емес уақытта емдеу, сондай-ақ бұлшық еттердің тартылуы немесе фиброзы тұрақты диплопияға алып келуі мүмкін. Бинокулярлық диплопия – екі көздің бір-біріне қатысты дұрыс емес орналасуынан туындайтын қос көру, яғни эзотропия (ішке қарай) немесе экзотропия (сыртқа қарай). Мұндай жағдайда, егер бір көздің фовеясы қарап тұрған нысанға бағытталған болса, екінші көздің фовеясы басқа жаққа бағытталған болады, ал қарап тұрған нысанның бейнесі торшақтың фовеядан тыс аймағына түседі. Диплопияны диагностикалау қиындық тудырады. Жедел диплопияның ең көп кездесетін себебі – көз қозғалтатын нервтердің (көз моторлық нервтері) сал болуы (ОМН). Ми нысанның визуальді бағытын оның бейнесінің фовеяға қатысты орналасуына сүйене отырып есептейді. Бейне фовеяға түссе, ол тікелей алдында көрінеді, ал фовеядан тыс торшаға түссе, стимуляцияланған торша аймағына байланысты жоғарыда, төменде, оң немесе сол жақта көрінеді. Сондықтан, көздер дұрыс орналаспағанда, ми бір нысанның екі бейнесін қабылдайды, себебі нысан бір мезгілде екі көздің әртүрлі, сәйкес келмейтін торша аймақтарын ынталандырады, осылайша қос көру пайда болады. Бір көздің торшасының белгілі бір аймақтарының екінші көздің сол аймақтарымен байланысы торшалық сәйкестік деп аталады. Бұл қатынас бинокулярлық диплопияның дамуына себеп болады, бірақ диплопияны сезінетін адамдар оны сирек байқайды. Бір көздің фовеясы екіншісінің фовеясына сәйкес келетіндіктен, екі фовеяға түскен бейнелер кеңістіктегі бір нүктеге проекцияланады. Осылайша, көздер дұрыс орналаспағанда, екі түрлі нысан бір кеңістікте біріккендей көрінеді. Бұл құбылыс «визуальді шатасу» деп аталады. Ми табиғи түрде қос көруге қарсы тұрады. Қос көруден аулақ болу үшін ми кейде бір көзден келетін бейнені елемеуге тырысады, бұл процеске «басу» (suppression) деп айтылады. Бұл қабілет әсіресе балалық шақта, ми даму кезеңінде байқалады. Сондықтан, балалық шақта соробизмге (көздің қисайуы) шалдыққандар қос көруден шағымдана бермейді, ал ересектерде соробизм пайда болғанда, көбінесе шағымданады. Бұл басу қабілеті соробизмге бейімделудің пайдалы жағы сияқты көрінсе де, даму кезеңіндегі балада бұл зардап шеккен көздің дұрыс дамуына кедергі келтіріп, амблиопияға (көздің жабығуын) алып келуі мүмкін. Кейбір ересектер де диплопияны басуға қабілетті, бірақ олардың басуы сирек терең немесе тиімді болады және орнату үшін көп уақыт қажет, сондықтан олардың көру қабілеттеріне қатысты тұрақты зақымдану қаупі төмендеу. Кейбір жағдайларда диплопия медициналық араласусыз жоғалады, бірақ басқа жағдайларда қос көрудің себебі әлі де сақталуы мүмкін. Диплопиясы бар кейбір адамдар, бірігуге қол жеткізе алмай, бірақ баспай, бекіту нүктесінің маңында көздің ретсіз қозғалыстарын көрсетуі мүмкін (қараңыз: Horror fusionis).
Binocular diplopia is the other one in which the blurring of vision occurs only when the patient looks through both eyes simultaneously. It is common and occurs in approximately 10.0% to 40.0% of zygomatic complex injuries. Furthermore, diplopia may be transient or persistent. Inadequate diagnosis and treatment at improper times and tethering or fibrosis of muscles may lead to persistent diplopia. Binocular diplopia is double vision arising as a result of strabismus(in layman's terms "cross eyed"), the misalignment of the two eyes relative to each other, either esotropia (inward) or exotropia (outward). In such a case while the fovea of one eye is directed at the object of regard, the fovea of the other is directed elsewhere, and the image of the object of regard falls on an extrafoveal area of the retina. Acute diplopia is a diagnostic challenge. The most common cause of acute diplopia are ocular motor nerve palsies (OMP). The brain calculates the visual direction of an object based upon the position of its image relative to the fovea. Images falling on the fovea are seen as being directly ahead, while those falling on retina outside the fovea may be seen as above, below, right, or left of straight ahead depending upon the area of retina stimulated. Thus, when the eyes are misaligned, the brain perceives two images of one target object, as the target object simultaneously stimulates different, noncorresponding, retinal areas in either eye, thus producing double vision. This correlation of particular areas of the retina in one eye with the same areas in the other is known as retinal correspondence. This relationship also gives rise to an associated phenomenon of binocular diplopia, although one that is rarely noted by those experiencing diplopia. Because the fovea of one eye corresponds to the fovea of the other, images falling on the two foveae are projected to the same point in space. Thus, when the eyes are misaligned, two different objects will be perceived as superimposed in the same space. This phenomenon is known as 'visual confusion'. The brain naturally guards against double vision. In an attempt to avoid double vision, the brain can sometimes ignore the image from one eye, a process known as suppression. The ability to suppress is to be found particularly in childhood when the brain is still developing. Thus, those with childhood strabismus almost never complain of diplopia, while adults who develop strabismus almost always do. While this ability to suppress might seem an entirely positive adaptation to strabismus, in the developing child, this can prevent the proper development of vision in the affected eye, resulting in amblyopia. Some adults are also able to suppress their diplopia, but their suppression is rarely as deep or as effective and takes much longer to establish, thus they are not at risk of permanently compromising their vision. In some cases, diplopia disappears without medical intervention, but in other cases, the cause of the double vision may still be present. Certain people with diplopia who cannot achieve fusion and yet do not suppress may display a certain type of spasm like irregular movement of the eyes in the vicinity of the fixation point (see: Horror fusionis).
Монокулярлы
Диплопия бір көзбен қарағанда да пайда болуы мүмкін; мұндай жағдай монокулярлық диплопия деп аталады, ал егер науқас екінен астам бейне көредін болса, онда монокулярлық полиопия деп аталады. Монокулярлық диплопия симптомдарының артында сирек кездесетін ауыр себептер болуы мүмкін болғанымен, бұл бинокулярлық диплопияға қарағанда әлдеқайда аз кездеседі.
Diplopia can also occur when viewing with only one eye; this is called monocular diplopia, or where the patient perceives more than two images, monocular polyopia. While serious causes rarely may be behind monocular diplopia symptoms, this is much less often the case than with binocular diplopia.
Уақытша
Уақытша бинокулярлық диплопия алкогольдік мас болу немесе мидың шатырлауы сияқты бас жарақаттарынан туындауы мүмкін (егер уақытша екі көру тез арада жоғалмаса, дереу оптометристке немесе офтальмологқа қаралу қажет). Бұл бензодиазепиндер немесе опиоидтардың, әсіресе демалыс үшін үлкен дозада қолданған жағдайда, фенитоин және зонизамид сияқты құрысуға қарсы препараттардың, ламотригин сияқты антиконвульсанттың, сондай-ақ зольпидем гипнотигінің және кетамин мен декстрометорфан сияқты диссоциативтік препараттардың қосымша әсері болуы мүмкін. Көз бұлшықеттерінің шаршауы немесе күшін жоғалтуы да уақытша диплопияға себеп болуы мүмкін. Егер диплопияға қатар шаршау, жедел немесе созылмалы ауырсыну сияқты басқа да белгілер қосылса, науқас дереу офтальмологқа қаралуы керек.
Temporary binocular diplopia can be caused by alcohol intoxication or head injuries, such as concussion (if temporary double vision does not resolve quickly, one should see an optometrist or ophthalmologist immediately). It can also be a side effect of benzodiazepines or opioids, particularly if used in larger doses for recreation, the antiepileptic drugs phenytoin and zonisamide, and the anticonvulsant drug lamotrigine, as well as the hypnotic drug zolpidem and the dissociative drugs ketamine and dextromethorphan. Temporary diplopia can also be caused by tired or strained eye muscles. If diplopia appears with other symptoms such as fatigue and acute or chronic pain, the patient should see an ophthalmologist immediately.
Ерікті
Кейбір адамдар көздерін саналы түрде ажыратуға шамасы жетеді, я тоқсан бағыштау арқылы (яғни, көзді қиып қарау) немесе назарларын лезде ауыстыру арқылы. Сондай-ақ, бір затты екінші заттың артынан қарағанда, алдыңғы заттың бейнесі екіге көрінеді (мысалы, компьютер мониторынан мәтін оқығанда саусақты бетіңізге жақын қою). Осы тұрғыдан алғанда, екі жақты көру қауіпті де емес, зиянды да емес, тіпті ұнатуы мүмкін. Ол стереограммаларды көруге мүмкіндік береді. Көптеген адамдарда, тіпті көру қабілеті нормальды адамдарда да, қарапайым дифокус тәжірибелері арқылы жұқа, жоғары контрастты сызықтарды пайдаланып монокулярлық диплопияны тудыруға болады. Ал ең қиын жағдайларда хирургиялық араласу немесе ботулинистік токсин қолданылуы мүмкін. Егер дәрігер сіздің жүйкенізде немесе оның айналасында ісіну немесе қабынуды анықтаса, кортикостероидтар деп аталатын дәрілер тағайындалуы мүмкін. Кейде бұл жағдай емсіз де жазылып кетеді. Егер сізде қант диабеті болса, қандағы қант деңгейін қатаң бақылауда ұстауыңыз қажет. Дәрігер екі жақты көруді жеңілдету үшін көзге таңғыш тағайындауы мүмкін. Жүйке жазылғаннан кейін таңғышты алып тастауға болады. Егер 6-12 ай ішінде жақсармаса, хирургиялық араласу немесе арнайы көзілдірік (призма) тағайындалуы мүмкін. Егер диплопияны емдеуге болмаса, пациенттің көру өрісінің бір бөлігін жасыру арқылы соңғы шара ретінде басқаруға болады. Бұл тәсіл "қорқыныш фюзионисі" деп аталатын жағдаймен байланысты диплопия туралы мақалада сипатталған.
Some people are able to consciously uncouple their eyes, either by overfocusing closely (i. e., going cross eyed) or unfocusing. Also, while looking at one object behind another object, the foremost object's image is doubled (for example, placing one's finger in front of one's face while reading text on a computer monitor). In this sense, double vision is neither dangerous nor harmful, and may even be enjoyable. It makes viewing stereograms possible. Monocular diplopia may be induced in many individuals, even those with normal eyesight, with simple defocusing experiments involving fine, high contrast lines. and in more extreme situations, surgery or botulinum toxin. If your provider diagnoses swelling or inflammation of, or around the nerve, medicines called corticosteroids may be used. Sometimes, the condition disappears without treatment. If you have diabetes, you'll be advised to keep tight control of your blood sugar level. The provider may prescribe an eye patch to relieve the double vision. The patch can be removed after the nerve heals. Surgery or special glasses (prisms) may be advised if there is no recovery in 6 to 12 months. If diplopia turns out to be intractable, it can be managed as last resort by obscuring part of the patient's field of view. This approach is outlined in the article on diplopia occurring in association with a condition called horror fusionis.