Кіріспе

Канададағы өзен

Канададағы өзен. Екі Тау көліне жақын орналасқан Кариллон бөгетінде өлшенген орташа жылдық су ағыны – , 1964 жылдан бері тіркелген рекордтық деңгейлердің орташа жылдық шегі 2010 жылы ең төменгі ( ) және 2017 жылы ең жоғары ( ) мән көрсеткен. Өзен мыңдаған жылдар бойы мұз дәуірінен кейін Оттава алқабына ағаштардың қайта қоныстануынан пайда болған жапырақты және қылқан жапырақты ормандардың кең аумақтарынан өтеді. Қайың, кеспеағаш, шұнақ, емен және күл ағаштары басым жапырақты ормандар көбінесе Ла Варендрье паркімен шектесетін, жақсы топырағы бар мезикалық аймақтарда кездеседі. Бұл ежелгі ормандарға табиғи өрттердің әсері тиген, көбінесе найзағайдан басталып, қарағай мен еменнің көбеюіне, сондай-ақ өрт салдарынан туындаған жалаңаш жерлерге және олармен байланысты түрлерге әкелді. Алғашқы ағаш кесушілер қарағайдың кең аумақтарын пайдаланды. Кейінгі ұрпақтар тері шыраю үшін шыршаны кесіп, көптеген ормандарда шыршаның жетіспеушілігіне себеп болды. Ағаш кесу және ерте қоныстанумен байланысты кең ауқымды өрттер ормандарды жойытып қана қоймай, топырақ эрозиясына да әкелді. Нәтижесінде, барлық ормандарда адамның әсерінің әртүрлі деңгейлері байқалады. Ескі ормандардың кең аумақтары сирек кездеседі, сондықтан оларды сақтау үшін маңызды деп есептейді. Оттава өзенінің үлкен сулы-батпақты жерлері бар. Биологиялық маңызды сулы-батпақты жерлерге (Пемброктан төмен қарай) Вестмит құмды төбелер/батпақты жерлер кешені, Миссисипи Снай, Брекенридж табиғат қорығы, Ширли шығанағы, Оттава жағажайы/Эндрю Хейдон паркі, Петри аралы, Қазан аралдары және Гринс Крик жатады. Вестмит құмды төбелер/батпақты жерлер кешені салыстырмалы түрде таза құмды төбелерімен және Оттава өзені бойында сирек кездесетін көптеген сирек өсімдіктермен маңызды. Ширли шығанағында биологиялық түрлі-түрлі жағалау алвары және өзен бойындағы ең үлкен күміс кеспек батпақтарының бірі бар. Барлық сулы-батпақты жерлер сияқты, бұл жерлер де су деңгейінің маусымдық өзгеруіне байланысты. Судың жоғары деңгейі күміс кеспек батпақтарын құруға және сақтауға көмектеседі, ал судың төмендеу кезеңдері көптеген сирек сулы-батпақты өсімдіктерге құмды және сазды жазықтарда өсуге мүмкіндік береді. Сулы-батпақты жерлердегі өсімдіктердің бес негізгі түрі бар. Бірі – батпақ, көбінесе күміс кеспек. Үстірт өсімдіктердің төрт түрі бар, олар оларда басым өсімдік түрлеріне байланысты аталған: Сцирпус, Элеохарис, Спарганиум және Тифа. Белгілі бір жерде қандай тип кездеседі, субстрат түріне, су тереңдігіне, мұздың әсеріне және құнарлылығына байланысты. Ішкі және көбінесе өзеннің оңтүстігінде, мұз дәуірінің соңына дейін созылған және қазір ағынды суы жоқ ескі өзен арналары кейде басқа сулы-батпақты жерлермен, торф батпақтарымен толтырылады. Мысалдарға Мер Блю және Альфред батпақтары жатады.

Айлмер аралы
Базил аралы
Бейт аралы
Бикон аралы
Бекетт аралы
Белл аралы
Биг Айленд аралы
Биг Элбоу аралы
Кейп аралы
Брюйер аралы
Бернт аралы
Баттернат аралы
Карл аралы
Сидар аралы
Чапман аралы
Шартранд аралы
Шено аралы
Кристи аралы
Кларенс аралы
Клементс аралы
Корейл аралы
Коринн аралы
Корнелиус аралы
Котнам аралы
Краб аралдары
Каннингем аралы
Кушинг аралы
Дейзи аралы
Дэвис аралы
Дип Ривер шағын аралы
Демерс аралы
Дау аралы
Данлоп аралы
Дюпрас аралы
Датч аралы
Эллис аралы
Эвелин аралы
Фарр аралы
Фиш аралы
Фрейзер аралы
Фьюри аралы
Гибралтар аралы
Грин аралы
Гутцман аралы
Гамильтон аралы
Хейкок аралы
Хейзел аралы
Хазелтон аралы
Хен аралы
Хог аралы
Хьюстон аралы
Île Chénier
Île du Chenail
Île Ste Rosalie
Île Young
Ирвинг аралы
Джеймисон аралы
Джон Джо аралы
Кейт аралы
Кедей аралы
Кинг Эдвард аралы
Латур аралы
Лемиё аралы
Лилиан аралы
Лорн аралы
Луиз аралы
Лоуэр Дак аралы
Лампи Деномми аралы
Макки аралы
Мэн аралы
Медоу аралы
Меррилл аралы
Меткалф аралы
Миллер аралы
Моррис аралы
О’Мира аралы
Паркер аралы
Пик аралы
Перл аралы
Петри аралы
Пинк аралы
Покер аралы
Принцесс аралы
Рамси аралы
Рэндольф аралы
Ремпнуи аралы
Риопель аралы
Рошер Капитан аралы
Руби шағын аралы
Сак аралы
Сэндбар аралы
Санта аралы
Соулог аралы
Шоал аралы
Шорт Терн аралы
Стимер аралы
Снейк аралы
Салливан аралы
Аппер Дак аралы
Виктория аралы
Вабевава аралы
Уилсон аралы
Виндзор аралы

Геология

Оттава өзені 175 миллион жыл бұрын қалыптасқан мезозойлық жарақаты аңғары – Оттава-Боннечер Грабенінде орналасқан. Өзеннің көп бөлігі Канада қалқаны арқылы өтеді, бірақ төменгі жазықтар әктасты далалар мен мұздық шөгінділер арқылы ағады. Соңғы мұз дәуірінің соңында мұздықтар шегіне бастағанда, Оттава өзені аңғары, Сент-Лоуренс өзені аңғары және Шамплен көлімен бірге мұздың салмағынан теңіз деңгейінен төмен түсіп, теңіз суымен толды. Осыдан пайда болған теңіздің саласы Шамплен теңізі деп аталады. Аймақтың әртүрлі жерлерінен 12-10 мың жыл бұрынғы теңіз тіршілігінің қазба қалдықтары табылды. Осы кезеңдегі құм шөгінділерінен кең жазықтар, көбінесе қарағай ормандарымен, сондай-ақ Вестмит және Констанс шығанақтары сияқты құмды далалар пайда болды. Сонымен қатар, Леда балшығы деп белгілі материалдың ірі жиынтықтары қалыптасты. Бұл шөгінділер мол жаңбырдан кейін өте тұрақсыз болады. Осының салдарынан көптеген көшкін орын алды. 1993 жылы Онтарио провинциясының Лемье қаласының бұрынғы орны Оңтүстік Ұлт өзеніне құлап кетті. Қала тұрғындары бұл жердегі жердің тұрақсыздығы күдікті болғандықтан бұрыннан көшірілген болатын. Жер біртіндеп көтерілген сайын теңіз жағалауы шегініп, бүгінгі таза су арналары қалыптасты. Шамплен теңізі жойылғаннан кейін Оттава өзені аңғары Ниписсинг көлі және Маттава өзені арқылы пайда болған Жоғарғы Ұлы көлдер алабының суларын әрі қарай ағызуын жалғастырды. Жердің үздіксіз көтерілуіне байланысты, шамамен 4000 жыл бұрын шығысқа қарайғы ағыс тоқтады. Содан кейін Ниписсинг көлі батысқа қарай, кейіннен батысқа қарайғы тарихи каноэ жолының бір бөлігіне айналған Француз өзені арқылы ағып кетті.

Тарих

Өзен өзенінің су бассейнінің барлық жерінде өмір сүрген алгонкиндер үшін өмірлік маңызы зор болған. Алгонкиндер тілінде өзен Кичисипи деп аталады, яғни "Ұлы өзен". Алгонкиндер өздерін өзендегі орнына қарай анықтайды және өздерін Омамивинини, "өзен бойындағы халық" деп атайды. Алгонкиндердің көп бөлігі Квебекте тұрса да, Оттава аймағының барлығы – алгонкиндердің дәстүрлі жері. Қазіргі қоныстану – қоныс аударушылардың ықпалына бейімделудің нәтижесі. Кейбір ерте еуропалық саяхатшылар Оттава өзенін Жоғарғы Сент-Лоуренс өзенінен маңыздырақ деп санағандықтан, Оттава және Монреальдегі саласынан төменгі Сент-Лоуренс өзеніне "Канада өзені" деген ат берген болуы мүмкін. Ұлы көлдердің аумағы анықталғаннан кейін және өзен сала ретінде қарастырыла бастағаннан кейін, қазіргі атауы орнатылғанға дейін ол "Grand River" ("Ұлы өзен") немесе Алгонкиндердің "Grand River" деп аталды. Бұл атаудың өзгеруі шамамен 1685 жылы Оттава халқының өзенді бақылауына байланысты болды. Дегенмен, Оттава аймағында тек бір ғана ру, Киноунчерпирини немесе Кейнуч өмір сүрді. 1615 жылы Самуэль де Шамплен мен Этьен Брюле алгонкин жетекшілерінің көмегімен Оттава өзенімен жоғалып, Маттава және Француз өзендері арқылы Ұлы көлдерге дейін су жолымен сапар шекен алғашқы еуропалықтар болды. (Канадалық каноэ жолдарына қараңыз, бастапқысы). Келесі екі ғасыр бойы француз тері саудагерлері, саяхатшылар және Канаданың ішкі аймағына баратын құре де буа бұл жолды пайдаланды. Өзен осы саяхатшыларға қауіпті кедергілер тудырды. Deux Rivières маңындағы бөлікте бұрын керемет және жабайы сарқырамалар болған, атап айтқанда Rapide de la Veillée, Trou, Rapide des Deux Rivières және Rapide de la Roche Capitaine. (Бұл сарқырамалар қазір Холден көлінің су қоймасының астында қалған). 1800 жылы саяхатшы Дэниел Хармон Оттаваның осы бөлігіндегі қауіпті суларда батып кеткен саяхатшылардың өлімін белгілейтін 14 крест туралы хабарлады. Өзен бойындағы негізгі сауда орындары: Лашин, Форт-Кулонж, Лак-де-Алюмет, Маттава үйі (батысқа қарай кететін каноэлер өзеннен шығып кететін жер) және Форт-Темискаминг. Тимискамин көлінен Абитиби өзені мен Джеймс шығанағына дейін солтүстікке қарай соқпақ бар. 19-шы ғасырдың басында Оттава өзені мен оның салалары ақ қарағайдың кең аумақты ормандарына қол жеткізу үшін пайдаланылды. Ағаш саудасы дамыды және үлкен ағаш кемелері өзенмен төмен ағызылды. Өзен жағалауында қыста ағаш кесу лагерьлеріне жұмыс күшін қамтамасыз ету үшін шағын шаруашылық қауымдастықтары пайда болды. 1832 жылы 1812 жылғы соғыстан кейін Оттава өзені Кариллон каналының салынысымен стратегиялық маңызға ие болды. Ридо каналымен бірге Кариллон каналы Кингстон мен Онтарио көліне балама әскери жабдықтау жолын ұсыну үшін, Сент-Лоуренс өзені бойындағы бағытты айналып өту үшін салынды.

Электр энергиясын өндіру

Өзенде қағаз және целлюлоза фабрикасы (Тэмискамингте) және бірнеше су электр стансалары салынған. 1950 жылы Рапид-де-Жоашим бөгеті салынды, оның артында Холден көлі пайда болды, соның салдарынан Deux Rivières-тегі шағын өзендер мен тасымалдау жолдары су астында қалды. Бұл, сондай-ақ, өзенде бұрын көптеп кездесетін, бірақ қазір сиректеп табадытын американдық мойынжеңдердің (американдық бақалардың) дерлік жойылуына да себеп болды деп есептеледі. 20 ғасырда теміржол және тас жолдардың дамығандығынан экономикалық маңызы төмендеді. Бұрын ағаш ағызуға пайдаланылмайды, бірақ демалыс қайықтары үшін кеңінен қолданылады. Жыл сайын шамамен 20 000 келуші Кариллон каналына келеді. Квебек провинциясында Оттава өзенінің бойында 3 ұлттық парк (Ока ұлттық паркі, Плесанс ұлттық паркі және Опемикан ұлттық паркі), сондай-ақ өзен арқылы өтетін ірі табиғи қорық (Ла Верендрий жабайы табиғат қорығы) бар. Оттава өзенінің бойында бірнеше ZEC (бақыланатын пайдалану аймағы) орналасқан. Оттава өзенінің бұл бөлігі тасымал суларымен белгілі және бірнеше коммерциялық рафтинг компаниялары мен көптеген демалыс каякшылары мен каноэшілер оны пайдаланады. Парк жұмыс істемейтін парк, яғни келушілерге қызмет көрсету және инфрақұрылым жоқ. Паркте жартасқа барып кемпинг жасауға, тасымал суларында каноэмен жүзуге, жүзуге, аң аулауға және балық аулауға болады. Паркке кіретін аралдардың ішінде Биг, Баттернат, Седар, Хейзелтон және Лорн аралдары, сондай-ақ көптеген атаусыз аралдар бар. Олар мәрмәр тау жыныстарынан немесе жазық аллювиалды құм мен саздан тұрады. Паркте жалпы он алты аймақтық маңызы бар өсімдік түрі табылды, мысалы, кішкентай көк шөп (Andropogon scoparius), қамысты шөп (Spartina pectinata) және индейка шөбі (Sorghastrum nutans), сондай-ақ ұлттық маңызы бар су қыры (Rorippa aquatica).